Hai dự án quốc lộ nghìn tỷ và thông điệp hạ tầng mới của TPHCM
Quốc lộ 1 mở rộng và Quốc lộ 13 nâng cấp là hai dự án hạ tầng giao thông then chốt sử dụng hợp đồng BOT với tổng vốn hơn 22.000 tỷ đồng, nhằm mở rộng mặt cắt lên 60m và nâng số làn xe từ 10 đến 14 làn để giải quyết tắc đường TPHCM, đồng thời tăng cường kết nối liên vùng giữa trung tâm đô thị và các cửa ngõ kinh tế quan trọng.
Điểm đáng nói không phải chỉ là con số hàng chục nghìn tỷ, mà là việc TPHCM chấp nhận chọn lựa khó: biến những trục quốc lộ vốn chật chội, kẹt xe triền miên thành các hành lang tốc độ cao, ít giao cắt, đóng vai trò xương sống cho chiến lược đô thị đa trung tâm. Với Quốc lộ 1, thành phố phê duyệt dự án nâng cấp, mở rộng đoạn từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh, thuộc một chương trình hạ tầng quy mô lớn tại cửa ngõ phía tây với tổng mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng. Trên trục Quốc lộ 13, thành phố phê duyệt dự án thành phần 2 từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ với tổng vốn 6.276,2 tỷ đồng. Hai quyết định này cho thấy TPHCM không còn muốn “chắp vá” hạ tầng, mà đang chủ đích nâng cấp lên chuẩn cao tốc đô thị.
Quốc lộ 1 mở rộng: 9,62km cửa ngõ tây và bài toán BOT dài hạn
Trục Quốc lộ 1 mở rộng từ Kinh Dương Vương đến Lê Khả Phiêu dài 9,62km, đi qua Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông, Tân Nhựt và Bình Chánh, sẽ được nâng lên mặt cắt 60m với 10–12 làn xe. Theo thiết kế, phần đường chính có 6–8 làn với tốc độ 80km/h, kèm 4 làn song hành tốc độ 60km/h. Đây là bước hiện thực hóa nghị quyết của HĐND thành phố về dự án hạ tầng quy mô lớn tại cửa ngõ phía tây.
Dự án sử dụng hợp đồng BOT với tổng mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng cho toàn chương trình, trong đó riêng dự án thành phần 3 có vốn 6.674 tỷ đồng. Một câu trích dẫn nổi bật là: “Dự án thành phần 3 được thực hiện theo hợp đồng BOT với thời gian thu phí 22 năm 11 tháng trong tổng thời hạn hợp đồng 25 năm 5 tháng”. Thành phố cam kết áp dụng thu phí không dừng ETC và hệ thống ITS, đồng thời ưu tiên tuyến song hành miễn phí cho dân địa phương. Về hạ tầng an toàn, cầu Bình Điền mới 6 làn xe và 6 cầu vượt bộ hành sẽ được xây dựng để bảo vệ người tham gia giao thông. Lộ trình chọn nhà đầu tư đặc biệt dự kiến hoàn tất quý III/2026, khởi công 2/9/2026 và hoàn thành năm 2029.
Quốc lộ 13 nâng cấp: Cửa ngõ đông bắc và mạng lưới 10 tuyến tốc độ nhanh
Nếu Quốc lộ 1 là “cửa ngõ miền Tây”, thì Quốc lộ 13 là trục huyết mạch nối TPHCM với Bình Dương và xa hơn là vùng công nghiệp Đông Nam Bộ. Dự án thành phần 2 nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ dài khoảng 5,9km. Đoạn này sẽ được nâng lên 10–14 làn, với mặt cắt ngang 60m. Phần cầu cạn dài 3,75km, quy mô 4 làn, tốc độ thiết kế 80km/h; phần đường song hành 8–10 làn, tốc độ 60km/h. Tổng vốn đầu tư theo mô hình PPP – BOT là 6.276,2 tỷ đồng.
Điểm đáng chú ý là Quốc lộ 13 nâng cấp nằm trong mạng lưới 10 tuyến đường tốc độ nhanh được TPHCM định hướng tổ chức với nguyên tắc ít gián đoạn, ít giao cắt, nhằm kết nối thông suốt từ trung tâm ra các cửa ngõ, vành đai và các tuyến cao tốc liên vùng. Dự án cũng nằm trong danh mục 16 công trình dự kiến khởi công, khánh thành dịp 2/9, thể hiện quyết tâm đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm. Song song, thành phố đẩy nhanh tuyến metro số 2 (Thủ Dầu Một – TPHCM), phấn đấu khởi công tháng 12/2026 và nghiên cứu kết hợp mô hình TOD để hình thành các đô thị vệ tinh mới, hiện đại dọc trục này. Đây không chỉ là mở đường, mà là thiết kế lại cấu trúc đô thị phía đông bắc.
So sánh hai trục: Giải quyết tắc đường TPHCM và kết nối liên vùng
Ở góc độ người dân, cả Quốc lộ 1 mở rộng và Quốc lộ 13 nâng cấp đều nhằm một mục tiêu: giải quyết tắc đường TPHCM và tăng khả năng kết nối liên vùng. Trục phía tây hướng về các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long được kỳ vọng xóa các “nút thắt” bấy lâu, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội giữa thành phố và khu vực này. Trục phía đông bắc thì được thiết kế như một trong 10 tuyến tốc độ nhanh, giúp xe cộ di chuyển ít dừng chờ, ít giao cắt, nối mạch từ lõi đô thị ra vành đai và cao tốc liên vùng.
Về cấu hình kỹ thuật, cả hai đều dùng mặt cắt 60m, có hệ thống đường chính tốc độ cao kèm đường song hành cho nhu cầu địa phương. Điều này cho phép phân tách rõ lưu lượng liên vùng và nội bộ, giảm xung đột giao thông – thứ lâu nay là nguyên nhân trực tiếp của kẹt xe tại các quốc lộ cũ. Dù cùng là dự án hạ tầng giao thông theo mô hình BOT, Quốc lộ 1 tập trung vào cầu, nút giao khác mức và công nghệ ITS để xử lý ùn tắc trên tuyến dài 9,62km, trong khi Quốc lộ 13 nhấn mạnh cấu trúc cầu cạn và đường song hành để duy trì dòng xe tốc độ cao trên tuyến 5,9km.
Chiến lược hạ tầng và những thách thức không thể né tránh
Hai dự án không tồn tại riêng lẻ; chúng là mảnh ghép trong chiến lược hiện đại hóa hạ tầng TPHCM theo hướng mạng lưới tốc độ nhanh, ít giao cắt, gắn với vành đai, cao tốc và đường sắt đô thị. Nếu được triển khai đúng tiến độ, Quốc lộ 1 và 13 nâng cấp có thể trở thành “bộ đôi trục dọc” giúp phân tán áp lực giao thông từ trung tâm, đồng thời mở không gian phát triển cho các đô thị vệ tinh tây – đông bắc.
Tuy vậy, BOT luôn đi kèm những câu hỏi nhạy cảm về thu phí, lợi ích – chi phí với người dân và nguy cơ chậm tiến độ. Thời gian thu phí gần 23 năm trên Quốc lộ 1 là con số không nhỏ, đòi hỏi minh bạch về mức phí, chất lượng dịch vụ và cam kết duy tu. Với Quốc lộ 13, yêu cầu công khai, minh bạch, phòng chống tham nhũng, lãng phí đã được giao nhiệm vụ rõ cho Ban Giao thông và các sở ngành liên quan. Kết luận hợp lý nhất hiện nay là: hạ tầng lớn là lựa chọn bắt buộc nếu TPHCM muốn thoát cảnh tắc đường triền miên, nhưng thành công hay thất bại sẽ nằm ở cách thành phố lắng nghe người dân, quản lý hợp đồng BOT và giữ lời hứa về tiến độ cũng như chất lượng công trình.
