Đổi mới giáo dục phải bắt đầu từ điều học sinh cần
Đổi mới giáo dục là cách nhà giáo điều chỉnh phương pháp và hoạt động học tập để mỗi học sinh có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, phát triển năng lực và tự tin vào bản thân. Giá trị của đổi mới không nằm ở công cụ mới hay phong trào rầm rộ, mà ở những tiến bộ cụ thể của người học.
Ba câu chuyện từ Tuyên Quang, Thanh Hóa và Gia Lai cho thấy điểm chung ấy qua ba hướng làm: đưa công nghệ vào lớp học phù hợp điều kiện thực tế, đổi mới bài giảng bằng trách nhiệm nghề nghiệp và làm mới hoạt động Đội để nuôi dưỡng sự tự tin cùng niềm tự hào văn hóa. Đây không phải những công thức áp dụng đồng loạt. Đó là cách giáo viên nhìn vào hoàn cảnh của học sinh, rồi kiên trì tìm phương pháp thích hợp.
Ở các địa bàn còn nhiều trở ngại, điều kiện tiếp cận thiết bị, đường truyền và hoạt động ngoại khóa không đồng đều. Vì vậy, đổi mới chỉ có ý nghĩa khi không để học sinh ở điểm trường xa hay gia đình khó khăn đứng ngoài cơ hội học tập và trưởng thành.
Cô giáo vùng cao đưa công nghệ vào bài học
Tại Trường Tiểu học Yên Minh, xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang, cô Đoàn Thị Phương Thảo phải đến các điểm trường xa qua những cung đường đèo dốc, có lúc trơn trượt vì mưa. Là người sinh ra và lớn lên ở Mậu Duệ, cô hiểu học sinh vùng cao thiếu cơ hội tiếp xúc với công nghệ ra sao. Nhiều em không có máy tính, thiết bị thông minh hoặc Internet để thực hành ở nhà; thiết bị và đường truyền tại trường cũng chưa phải lúc nào đáp ứng đủ nhu cầu.
Thay vì chờ đủ điều kiện lý tưởng, cô tận dụng máy móc hiện có, tổ chức thực hành linh hoạt và chọn công cụ phù hợp với học sinh. Trong lớp, cô sử dụng Scratch, PowerPoint tương tác, Quizizz, Plickers, Canva và một số công cụ trí tuệ nhân tạo để tạo bài giảng, trò chơi, hoạt động tương tác. Cách làm này cho thấy công nghệ số trường học chỉ hữu ích khi giúp các em hiểu bài và tự khám phá, chứ không phải khi danh sách ứng dụng dài thêm.
Cô Thảo là một trong 34 thầy, cô giáo được tuyên dương trong chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” năm 2026. Qua từng tiết học, những học sinh ban đầu còn rụt rè đã biết tạo sản phẩm, tự sửa lỗi và hoàn thành bài tập. Với một giáo viên vùng cao, mỗi bước tiến như vậy là bằng chứng rằng cơ hội tiếp cận tri thức có thể mở rộng năng lực vốn có của học trò.
Ở Thanh Hóa, đổi mới bắt đầu từ sự tận tụy
Câu chuyện của thầy Lê Đình Xô tại Thanh Hóa nhấn mạnh rằng đổi mới không nhất thiết bắt đầu bằng thiết bị hiện đại. Sau 13 năm công tác tại Trường THPT Lê Viết Tạo, huyện Hoằng Hóa cũ, năm 2019 thầy chuyển về giảng dạy tại Trường THPT Đông Sơn 1. Dù ở trường nào, thầy cũng tìm phương pháp phù hợp, nâng cao chuyên môn và đặt việc học sinh vận dụng được kiến thức lên trước.
Với môn tiếng Anh, thầy kết hợp công nghệ thông tin và công cụ số với việc tự học, xem video, tra từ điển điện tử và thực hành giao tiếp. Lời nhắc “học đi đôi với hành, không ngại mắc lỗi” của thầy có sức nặng bởi nó biến bài học thành thói quen rèn luyện mỗi ngày, thay vì chỉ hướng đến điểm số.
Gần 20 năm gắn bó với nghề, thầy đã bồi dưỡng 57 học sinh đoạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh và 94 em đoạt giải cấp trường. Thành quả ấy đáng ghi nhận, nhưng điều quan trọng hơn là phương pháp được chia sẻ với đồng nghiệp qua dự giờ, góp ý bài giảng và trao đổi tài liệu. Tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy vì thế không chỉ giúp một lớp học tiến bộ mà còn góp phần lan tỏa cách dạy có suy nghĩ.
Hoạt động Đội giúp học sinh Ba Na tự tin và tự hào
Tại Trường Tiểu học Ayun, xã Ayun, tỉnh Gia Lai, cô Trần Thị Thái Hà đã gắn bó với công tác Tổng phụ trách Đội 17 năm. Trường có 3 phân hiệu, 10 điểm trường và hơn 1.000 học sinh; khoảng 80% là học sinh dân tộc Ba Na. Điểm trường cách xa nhau, điều kiện đi lại và trang thiết bị không đồng đều, nên tổ chức hoạt động Đội theo một khuôn mẫu chung sẽ khó đáp ứng thực tế.
Cô Hà xây dựng hoạt động theo từng tháng, từng chủ điểm, phối hợp với giáo viên tại các điểm trường và phát huy vai trò của cán bộ Đội là học sinh. Trò chơi dân gian, múa hát, kể chuyện, vẽ tranh, đọc sách và hoạt động trải nghiệm tạo nhiều cách để các em tham gia. Cô còn lồng ghép nét đẹp truyền thống Ba Na vào sinh hoạt Đội, giúp học sinh vừa khám phá năng khiếu, vừa hiểu hơn về nguồn cội.
Hiệu quả không chỉ nằm ở số hoạt động được tổ chức. Những em từng rụt rè dần mạnh dạn đứng trước đám đông, tham gia tập thể, giúp đỡ bạn bè và thể hiện khả năng của mình. Cô Hà được tuyên dương trong chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” năm 2026, nhưng dấu ấn thuyết phục nhất là sự thay đổi nơi học trò. Khi hoạt động được thiết kế để các em thấy mình thuộc về tập thể và tự hào về bản sắc, trường học trở thành nơi các em có thể lên tiếng và trưởng thành.
Cơ hội học tập phải đi cùng sự đồng hành
Ba cách làm trên không xóa ngay những thiếu thốn về thiết bị, khoảng cách địa lý hay điều kiện tổ chức. Nhưng chúng chỉ ra một hướng đi rõ ràng: công nghệ cần gắn với thực hành, bài giảng cần khuyến khích học sinh vận dụng, còn hoạt động tập thể phải phù hợp với đời sống và bản sắc của các em.
Điểm chung đáng quý ở những nhà giáo này không phải một phương pháp duy nhất, mà là sự kiên nhẫn quan sát học sinh và sẵn sàng điều chỉnh cách dạy. Khi người thầy trao cơ hội, hướng dẫn tận tình và tôn trọng khác biệt, học sinh có thể tiến bộ cả trong kiến thức lẫn sự tự tin. Đó mới là thước đo thuyết phục của đổi mới: tri thức đến gần hơn, và mỗi em có thêm lý do để tin vào khả năng, nguồn cội của mình.
