Khi lớp học trở thành không gian xét xử
Phiên tòa giả định là hình thức mô phỏng một vụ xét xử, giúp người học quan sát cách pháp luật được áp dụng và hiểu rõ hơn hệ quả của những hành vi vi phạm trong đời sống. Đây là cách giáo dục pháp luật đáng chú ý vì biến những quy định vốn khô khan thành tình huống cụ thể để học sinh theo dõi, suy nghĩ và đặt câu hỏi.
Ngày 28-10, Trường Tiểu học - THCS Tân Định, phường Tân Định, phối hợp Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 tổ chức chuỗi ba phiên tòa giả định ngay tại sân trường, thu hút đông đảo học sinh khối THCS. Sau sáp nhập, trường có gần 1.500 học sinh, nên việc đưa hoạt động đến thẳng môi trường học đường tạo cơ hội tiếp cận rộng hơn thay vì giới hạn pháp luật trong một buổi tuyên truyền một chiều.
Điểm mạnh của cách làm này nằm ở trải nghiệm trực tiếp: học sinh không chỉ nghe quy định mà còn chứng kiến một phiên xử được tái hiện. Với lứa tuổi đang hình thành nhận thức về trách nhiệm và ranh giới hành vi, sự cụ thể ấy có sức thuyết phục hơn những lời nhắc nhở chung chung.
Tình huống gần gũi giúp hiểu hậu quả
Ba phiên xử tập trung vào an ninh trật tự, phòng chống ma túy và trộm cắp tài sản. Đây là những chủ đề có ý nghĩa thiết thực với học sinh: các em được theo dõi tình huống, nhận diện hành vi sai trái và tìm hiểu quy định pháp luật gắn với từng việc làm, thay vì chỉ ghi nhớ khái niệm.
Qua phần xét xử mô phỏng, học sinh có thể quan sát trình tự xử lý một vụ việc và hiểu rằng hành vi vi phạm kéo theo hậu quả pháp lý, chứ không dừng ở việc bị nhắc nhở. Một học sinh lớp 8 cho biết các tình huống giúp em hiểu rõ hơn hệ quả của vi phạm, tự nhắc mình bảo vệ bản thân và tránh xa hành vi sai trái. Đó là giá trị quan trọng của hoạt động: kiến thức chuyển thành khả năng nhận biết và lựa chọn trong đời sống.
Với chủ đề phòng chống ma túy, cách tiếp cận qua tình huống cũng giúp học sinh nhận diện nguy cơ và suy nghĩ về cách ứng xử an toàn. Khi thông tin pháp luật được đặt trong bối cảnh dễ hình dung, học sinh tìm hiểu luật chủ động hơn, đồng thời có thêm cơ sở để trao đổi với giáo viên, gia đình khi gặp tình huống đáng lo ngại.
Trực quan bổ trợ, không thay thế việc học lâu dài
Diễn án tại sân trường có thể làm cho giáo dục pháp luật sinh động hơn, nhưng một sự kiện đơn lẻ khó tạo thành thói quen chấp hành nếu không được nối tiếp bằng trao đổi và học tập. Giá trị bền vững xuất hiện khi giáo viên giúp học sinh phân tích điều đã xem, làm rõ quyền và trách nhiệm liên quan, đồng thời khuyến khích các em đặt câu hỏi mà không sợ bị phán xét.
Giáo viên Ngữ văn Đoàn Thị Nguyệt nhận định phiên tòa cung cấp chất liệu thực tế cho bài nghị luận xã hội, đồng thời giúp học sinh rèn tư duy logic, trình bày và thuyết trình. Như vậy, mô hình không chỉ phục vụ việc nắm luật mà còn có thể kết nối với kỹ năng học tập ở các môn khác.
Theo đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1, hoạt động được triển khai tại trường học từ cuối tháng 10, hướng đến học sinh THCS, THPT và người dân phường Tân Định. Mục tiêu rộng hơn là đưa pháp luật vào cuộc sống, góp phần phòng ngừa tội phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Bài học cần được tiếp nối sau phiên xử
Ba phiên tòa ở Tân Định cho thấy mô phỏng xét xử có thể đưa luật ra khỏi trang sách và đặt trước mắt học sinh bằng những lựa chọn, hành vi cùng hệ quả cụ thể. Cách làm này đặc biệt hữu ích với nội dung nhạy cảm như ma túy và trộm cắp, bởi nó giúp các em nhận diện nguy cơ trước khi phải đối diện với tình huống ngoài đời.
Tuy vậy, hiệu quả không nên được đo bằng mức độ hào hứng trong buổi diễn án בלבד. Nhà trường cần biến trải nghiệm thành đối thoại tiếp nối: giải thích điều học sinh chưa rõ, liên hệ với quy tắc ứng xử và nhắc các em tìm người lớn đáng tin cậy khi gặp nguy cơ. Khi được đặt trong quá trình giáo dục thường xuyên, phiên tòa giả định mới trở thành công cụ thực chất để hình thành ý thức tự bảo vệ và tôn trọng pháp luật.
Kết luận đáng rút ra không phải là một phiên diễn án có thể thay thế môn học hay sự đồng hành của gia đình, mà là việc nhìn thấy quy trình xét xử giúp luật trở nên dễ hiểu và gần gũi hơn. Đây là hướng bổ trợ đáng phát triển trong trường học, miễn là bài học không dừng lại khi phiên tòa kết thúc.
