Ba chương trình quốc gia mới: Khung hợp tác không chỉ là tiền
Ba Chương trình hợp tác quốc gia giữa Liên hợp quốc Việt Nam và UNDP, UNICEF, UNFPA giai đoạn 2027-2031 là khuôn khổ hợp tác phát triển mới, tập trung vào con người, kinh tế xanh và bảo đảm quyền cho các nhóm dễ bị tổn thương, phản ánh bước chuyển vai trò của Việt Nam từ nước nhận viện trợ sang đối tác cùng hoạch định phát triển.
Điểm quan trọng nhất của sự kiện không nằm ở con số khoảng 221,2 triệu USD, mà ở chỗ Việt Nam chủ động đặt ra ưu tiên, cùng Liên hợp quốc thiết kế các chương trình phù hợp định hướng phát triển trong nước. Việc các văn kiện được trao trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cho thấy đây là một quyết định mang sức nặng chính trị, chứ không phải một thỏa thuận hỗ trợ kỹ thuật thông thường. Câu chuyện ở đây là Việt Nam muốn gắn sâu hơn với hệ thống đa phương, vừa nhận hỗ trợ, vừa chia sẻ kinh nghiệm phát triển.
Vì sao là lúc này: từ chuẩn bị kỹ lưỡng đến ưu tiên chiến lược
Việc ba văn kiện Chương trình hợp tác quốc gia được thông qua không phải là quyết định đột ngột, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị từ cuối năm 2025 giữa Bộ Tài chính và các đối tác tại Liên hợp quốc. Đây là thời điểm Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, đối mặt đồng thời với áp lực già hóa dân số, biến đổi khí hậu và yêu cầu chuyển đổi số, nên cần một khuôn khổ hợp tác đủ dài hơi để xử lý các bài toán này.
Các nội dung chính của ba chương trình đã được Thủ tướng Chính phủ thống nhất vào tháng 5/2026, trước khi được trình và thông qua tại các Hội đồng chấp hành trong kỳ họp tháng 9/2026. Việc chuẩn bị sớm, đưa lên bàn thảo đúng thời điểm cho thấy Việt Nam không chờ đợi viện trợ, mà chủ động “đặt hàng” những lĩnh vực cần hỗ trợ. Theo Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis, hành trình phát triển của Việt Nam đã làm thay đổi mối quan hệ với Liên hợp quốc, từ “nhận hỗ trợ” sang cùng đóng góp giải pháp. Đây là bước chuyển về tư duy, không chỉ về nguồn lực.
UNDP, UNICEF, UNFPA: Ba trụ cột ưu tiên khác nhau nhưng bổ trợ lẫn nhau
Nếu xem ba chương trình như một kiến trúc tổng thể, UNDP, UNICEF, UNFPA đang đảm nhận ba trụ cột của phát triển con người tại Việt Nam. UNDP tập trung vào bốn lĩnh vực: phát triển con người bao trùm; chuyển đổi kinh tế và chuyển đổi số; ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển bền vững về môi trường; và cải thiện quản trị công, pháp quyền. Đây là những mảng Việt Nam cần hỗ trợ chính sách, kỹ thuật và kinh nghiệm quốc tế hơn là các dự án hạ tầng thuần túy.
UNICEF lại đặt trẻ em vào trung tâm, với trọng tâm là phát triển con người, bảo vệ trẻ em, quản trị vì trẻ em và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống trước biến đổi khí hậu, thiên tai và rủi ro môi trường. Còn UNFPA ưu tiên các vấn đề dân số, già hóa dân số, bình đẳng giới, sức khỏe sinh sản Việt Nam và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới. Chính việc phân vai rõ ràng nhưng liên thông này giúp ba chương trình không bị chồng chéo, mà bổ sung cho nhau: từ nền tảng nhân khẩu học, quyền trẻ em, tới cải cách kinh tế – thể chế.
Từ khuôn khổ tới hành động: Thách thức là thực thi và phối hợp
Câu hỏi lớn không còn là “có chương trình hay không”, mà là “thực hiện thế nào cho hiệu quả”. Với vai trò cơ quan đầu mối về kinh tế đối ngoại và quản lý viện trợ không hoàn lại, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với UNDP, UNICEF, UNFPA và các bộ, ngành, địa phương để bảo đảm nguồn lực được huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả, phù hợp với ưu tiên phát triển của Việt Nam. Đây là cam kết cần thiết, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm với cơ chế điều phối liên ngành, tránh “mạnh ai nấy làm” ở cấp thực thi.
Ở chiều ngược lại, hệ thống Liên hợp quốc Việt Nam cũng kỳ vọng cao hơn ở vai trò đóng góp của Việt Nam đối với khu vực và thế giới. Điều này đặt ra một tiêu chuẩn mới: mỗi dự án “nhận hỗ trợ” phải đồng thời tạo ra “bài học” và “sáng kiến” để Việt Nam có thể chia sẻ. Từ góc nhìn đó, ba chương trình hợp tác 2027-2031 không chỉ là gói hỗ trợ cho một quốc gia đang phát triển, mà là phép thử cho năng lực quản trị phát triển của chính Việt Nam trong bối cảnh đa phương mới.
