FDI chất lượng cao là gì và vì sao Việt Nam cần thay đổi tư duy?
FDI chất lượng cao là dòng vốn đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại thêm nhà máy và việc làm, mà còn đi kèm công nghệ hiện đại, khả năng liên kết với doanh nghiệp nội địa, đóng góp vào nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó chuyển nguồn lực bên ngoài thành sức mạnh nội sinh bền vững của nền kinh tế. Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chính là bước ngoặt, chuyển từ tư duy “thu hút đầu tư nước ngoài” sang “phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”, coi khu vực này là bộ phận hữu cơ của nền kinh tế quốc dân. Sau hơn 40 năm coi trọng quy mô và số lượng vốn, Việt Nam thừa nhận thước đo mới phải là chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng mà FDI tạo ra cho doanh nghiệp nội địa.
Nghị quyết 10: Từ cuộc đua ưu đãi đến xây dựng hệ sinh thái FDI
Nghị quyết 10 không chỉ thay đổi ngôn ngữ chính sách, mà thay đổi logic phát triển: từ chạy theo số lượng dự án sang kiến tạo một hệ sinh thái FDI chất lượng cao. Thay vì ưu đãi tràn lan theo ngành, lĩnh vực hay địa bàn, ưu đãi mới phải gắn với kết quả đầu ra và mức độ lan tỏa – như công nghệ hiện đại, khả năng chuyển giao cho doanh nghiệp trong nước và đóng góp thực tế cho nền kinh tế. Đây là sự từ chối rõ ràng đối với kiểu “cạnh tranh xuống đáy” giữa các địa phương. Theo các ý kiến tại tọa đàm ngày 7/8 do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức, điểm khác biệt lớn là tiếp cận FDI theo vòng đời dự án, từ xúc tiến, thu hút đến vận hành, trong một hệ sinh thái được chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, môi trường sống, môi trường làm việc và nguồn nhân lực.
Thước đo thành công mới: nội lực và vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu
Nếu trước đây, thành công FDI được hiểu là thêm dự án và thêm vốn, thì với Nghị quyết 10, tiêu chí quan trọng hơn là nâng tầm nội lực và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thông điệp xuyên suốt tại tọa đàm là kết quả không chỉ đo bằng số dự án hay tổng vốn thu hút được; mà bằng mức độ lan tỏa công nghệ, tri thức, năng lực quản trị và số doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu. Một câu nói đáng chú ý là: “Dòng vốn FDI tốt sẽ không tự động lan tỏa nếu như chúng ta thiếu đi năng lực hấp thụ” – nhấn mạnh rằng chất lượng FDI gắn chặt với chất lượng doanh nghiệp nội địa. Nghị quyết 10 đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt 45-50% và có trên 10.000 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thiết kế chính sách để tăng năng lực hấp thụ và liên kết FDI – nội địa
Chuyển hướng tư duy chỉ có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng cơ chế và hành động. Bộ Tài chính đang phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu thể chế hóa định hướng Nghị quyết 10 vào Luật Đầu tư và các luật liên quan, thiết kế chính sách khuyến khích mạnh hơn đối với doanh nghiệp FDI thông qua ưu đãi thuế, hỗ trợ chi phí R&D và chi phí đào tạo doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng. Một ví dụ cho thấy thách thức là trường hợp Intel: đầu tư từ năm 2006 nhưng đến 2022 mới chọn được doanh nghiệp Việt đầu tiên là Fab 9 Bình Dương làm nhà cung ứng trong chuỗi; khoảng thời gian gần 20 năm là quá dài nếu Việt Nam muốn tăng tốc nâng nội lực. Do đó, Nhà nước không áp đặt tỷ lệ nội địa hóa cứng, mà tạo động lực để chính doanh nghiệp FDI chủ động đào tạo, kết nối nhà cung ứng Việt Nam theo chuẩn thực tế.
Từ định hướng đến thực thi: phép thử cho chiến lược FDI mới
Nghị quyết 10 đã vạch ra con đường rõ ràng: FDI chất lượng cao phải gắn với phát triển hệ sinh thái FDI, nâng nội lực và gắn kết chặt với khu vực doanh nghiệp trong nước. Nhưng như chính các đại biểu thừa nhận, kết quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng tổ chức thực hiện đồng bộ từ Trung ương đến địa phương và giữa các khu vực doanh nghiệp. Khi đã tiếp cận FDI theo tư duy hệ sinh thái, cải cách thể chế không thể manh mún; môi trường đầu tư phải ổn định, có thể dự báo và đủ hấp dẫn để nhà đầu tư gắn bó dài hạn. Xa hơn, mục tiêu không chỉ là tham gia chuỗi giá trị toàn cầu mà hướng tới hình thành các chuỗi giá trị do chính doanh nghiệp Việt Nam dẫn dắt. Nghị quyết 10 vì thế là tuyên bố chọn chất lượng thay vì số lượng – và là phép thử thực sự cho năng lực cải cách của Việt Nam.
