Thương mại đối ứng Việt - Mỹ: hiệp định để quan hệ song phương bước sang giai đoạn mới
Thương mại đối ứng Việt - Mỹ là một hiệp định song phương đang được hai nước đàm phán nhằm thiết lập khuôn khổ trao đổi hàng hóa và dịch vụ công bằng, cân bằng hơn, xử lý các vướng mắc điều tra và rào cản hiện hữu, từ đó tạo nền tảng ổn định, lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai bên. Hiệp định này không chỉ là một văn bản pháp lý, mà là thước đo mức độ tin cậy chiến lược: nếu được ký kết, nó sẽ cho thấy hai nền kinh tế đã sẵn sàng chuyển từ giai đoạn “mở rộng nhanh” sang giai đoạn “phát triển có trật tự, cùng có lợi”. Chính vì vậy, các cuộc tiếp xúc liên tiếp ở New York giữa lãnh đạo hai nước cho thấy quyết tâm chính trị rõ ràng: đưa hiệp định về đích trong bối cảnh quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đang cần một trụ cột kinh tế đủ mạnh để nâng đỡ.
Cuộc gặp Tô Lâm – Jamieson Greer: tín hiệu nước rút cho hiệp định thương mại Mỹ
Sáng 21/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng đại diện Thương mại Mỹ (USTR), bên lề phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81. Đây không phải một cuộc xã giao, mà là bước đi mang tính nước rút cho hiệp định thương mại đối ứng Việt - Mỹ. Theo phía Mỹ, các đoàn đàm phán đã "đạt tiến bộ đáng kể và đang tiến rất gần tới kết quả cuối cùng của Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng giữa Việt Nam và Mỹ". Về phía Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh việc tăng mua hàng hóa từ Mỹ để hướng tới cân bằng cán cân thương mại, đồng thời đề nghị tiếp cận toàn diện những vấn đề còn tồn đọng, kể cả các vụ việc liên quan điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974. Nói cách khác, Việt Nam chấp nhận đối thoại về các quan ngại của Mỹ, nhưng yêu cầu khuôn khổ xử lý phải dựa trên công bằng và lợi ích cùng chia sẻ.
Đàm phán kinh tế Việt - Mỹ: từ cân bằng lợi ích đến mở rộng sang quốc phòng, an ninh
Điểm đáng chú ý trong các cuộc tiếp xúc lần này là phạm vi đàm phán kinh tế Việt - Mỹ đã vượt ra ngoài phạm vi thuần thương mại. Hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt quân nhân, đối thoại chính sách quốc phòng, công nghiệp quốc phòng, an ninh hàng hải và quân y. Đây là sự nối tiếp có chủ ý: kinh tế – thương mại vẫn là trụ cột, nhưng quốc phòng – an ninh và khoa học – công nghệ được xem như những trụ cột mới để làm sâu thêm quan hệ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên "xử lý thỏa đáng các vấn đề còn tồn tại trên tinh thần khách quan, cân bằng lợi ích" khi sớm hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại đối ứng. Thông điệp là rõ ràng: Việt Nam sẵn sàng mở rộng hợp tác, kể cả trong công nghiệp quốc phòng, miễn là mọi cam kết giữ được thế cân bằng và tôn trọng lẫn nhau.
Vai trò Quốc hội Mỹ và ngoại giao nghị viện trong đưa quan hệ thương mại song phương vào chiều sâu
Điểm khác biệt của đợt vận động lần này là sự tham gia tích cực của Quốc hội Mỹ bên cạnh nhánh hành pháp. Cùng ngày 21/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp nhóm Hạ nghị sĩ do ông Gregory Meeks, thành viên cao cấp Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, dẫn đầu. Tại đây, Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy thương mại tự do, công bằng, cân bằng và bền vững, sớm hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại đối ứng để quan hệ kinh tế song phương "đi vào chiều sâu, thực chất". Hai ngày sau, ông tiếp tục trao đổi với Thượng nghị sĩ Steve Daines về việc coi kinh tế – thương mại là trụ cột, đề nghị sớm hoàn tất hiệp định và mở rộng hợp tác khoa học – công nghệ, năng lượng, quốc phòng – an ninh. Việc cả Hạ viện và Thượng viện cùng nhập cuộc cho thấy Hà Nội hiểu rằng một hiệp định thương mại Mỹ không thể bền vững nếu chỉ dựa trên ý chí của chính quyền; nó cần một nền tảng đồng thuận rộng rãi trong nội bộ chính trị Mỹ.
Ý nghĩa dài hạn: từ thương mại đối ứng tới xử lý di sản chiến tranh
Nếu chỉ nhìn hiệp định thương mại đối ứng Việt - Mỹ như một công cụ điều chỉnh xuất nhập khẩu, sẽ là đánh giá thiếu. Trong cùng chuyến công tác, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gặp Hội đồng Kinh doanh Mỹ – ASEAN và các doanh nghiệp Mỹ, nghe báo cáo về sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh (VWAI), đồng thời cho biết Việt Nam hiện còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Khi thương mại đối ứng gắn với hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh, nó trở thành một phần của tiến trình hòa giải và xây dựng lòng tin. Quan hệ thương mại song phương được thiết kế để "phát triển ổn định, thực chất, hiệu quả và bền vững", nhưng phía sau là mục tiêu rộng hơn: chuyển từ quá khứ xung đột sang tương lai cộng tác, trong đó kinh tế, quốc phòng, an ninh và nhân văn cùng đan xen. Hiệp định vì thế là phép thử cho cả chiều sâu kinh tế lẫn chiều sâu chính trị của quan hệ hai nước.
