Hiệp định thương mại đối ứng là gì và vì sao Việt Nam - Mỹ cần nó?
Hiệp định thương mại đối ứng giữa Việt Nam và Mỹ là một khuôn khổ thỏa thuận nhằm bảo đảm thương mại song phương diễn ra công bằng, cân bằng, ổn định và có tính dự báo, qua đó thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư hai chiều trên nền tảng các cam kết rõ ràng, đối xứng và lâu dài. Sáng 21/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), để thúc đẩy đàm phán hiệp định này. Ông Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam coi quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện với Mỹ là ưu tiên và xem hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng nhất, trực tiếp đem lại lợi ích cho doanh nghiệp và người dân hai nước. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý, mà là bản “hợp đồng niềm tin” mới cho quan hệ Việt Nam - Mỹ.
Đàm phán tiến rất gần vạch đích: Tín hiệu chính trị và thông điệp thị trường
Theo Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ, hai đoàn đàm phán đã có rất nhiều nỗ lực, đạt được nhiều tiến bộ và đang “đến rất gần kết quả cuối cùng” đối với Hiệp định thương mại đối ứng. Đây là tuyên bố hiếm khi được đưa ra nếu hai bên chưa xử lý xong các nút thắt trọng yếu, cho thấy đàm phán đang ở giai đoạn chốt vấn đề chứ không còn là thăm dò. Sau khi nghe báo cáo về diễn biến tích cực trong đàm phán, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hoan nghênh việc hai bên đã đạt được kết quả rất tích cực để hướng tới sớm ký kết hiệp định. Cùng ngày, ông cũng tiếp nhóm hạ nghị sĩ Mỹ do Hạ nghị sĩ Gregory Meeks dẫn đầu, qua đó tạo thêm “hậu thuẫn nghị viện” cho tiến trình đàm phán và gửi thông điệp rõ ràng tới thị trường rằng Việt Nam - Mỹ đang lựa chọn con đường thương mại tự do, công bằng, cân bằng và bền vững.
Khuôn khổ ổn định, lâu dài và những lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp
Điểm then chốt của hiệp định thương mại đối ứng là tạo khuôn khổ ổn định, lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai nước. Trong bối cảnh môi trường chính sách toàn cầu biến động, một khuôn khổ như vậy chính là “bảo hiểm rủi ro thể chế” cho doanh nghiệp. Hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư được xác định là trụ cột quan trọng nhất trong quan hệ Việt Nam - Mỹ, trực tiếp đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, người dân và đóng góp vào sự phát triển của mỗi nước. Thời gian qua, Việt Nam đã chủ động đẩy mạnh mua hàng hóa từ Mỹ để hướng tới quan hệ thương mại cân bằng hơn, đồng thời tạo thêm đơn hàng, việc làm và lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp, người lao động hai nước. Khi hiệp định được ký và thực thi, “Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng sẽ tiếp tục mở ra những cơ hội, khả năng hợp tác mới giữa hai nước”.
Tầng cơ hội mới trong hợp tác kinh tế: Từ công nghệ cao tới lao động phổ thông
Hiệp định thương mại đối ứng không chỉ dừng ở việc giảm rủi ro tranh chấp thương mại mà còn mở một tầng hợp tác kinh tế mới. Việt Nam coi Mỹ là một trong những đối tác có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu và mong muốn đưa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện đi vào chiều sâu, ổn định, thực chất và hiệu quả. Trên nền tảng hiệp định, các gói hợp tác về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ngành công nghệ cao sẽ có cơ hội bứt phá khi Việt Nam công khai mong muốn tăng cường hợp tác với Mỹ trong các lĩnh vực này. Ở chiều rộng, việc thúc đẩy thương mại cân bằng hơn đồng nghĩa với thêm đơn hàng, thêm việc làm, thêm thu nhập cho người lao động hai nước. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây là cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hướng thị trường Mỹ với một nền tảng pháp lý rõ ràng hơn cho đàm phán thương mại dài hạn.
Rủi ro, điều kiện kèm theo và bước chuẩn bị cần thiết của doanh nghiệp
Dù cơ hội lớn, hiệp định thương mại đối ứng cũng đi kèm yêu cầu cao hơn về minh bạch, tuân thủ và khả năng chống chịu tranh chấp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Mỹ có cách tiếp cận tổng thể với các vấn đề thương mại còn tồn tại, trong đó có những nội dung liên quan điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974 của Mỹ. Điều này cho thấy các rủi ro phòng vệ thương mại vẫn hiện hữu nếu doanh nghiệp không chuẩn hóa hoạt động. Một điểm ít được chú ý là trên cùng nền tảng thúc đẩy tin cậy chính trị, Việt Nam còn đang hướng tới nâng cấp quan hệ với các đối tác khác, như Thổ Nhĩ Kỳ, báo hiệu chiến lược đa dạng hóa đối tác kinh tế. Doanh nghiệp Việt Nam muốn hưởng lợi thực chất từ hiệp định cần chủ động nâng chuẩn quản trị, truy xuất nguồn gốc, tuân thủ tiêu chuẩn lao động và môi trường, đồng thời đầu tư năng lực pháp lý để đứng vững trong sân chơi thương mại mới giữa Việt Nam và Mỹ.
