Hiệp định thương mại đối ứng: Bước đi chiến lược trong quan hệ kinh tế Việt - Mỹ
Hiệp định thương mại đối ứng giữa Việt Nam và Mỹ là một thỏa thuận song phương nhằm thiết lập các quy tắc thương mại công bằng, cân bằng và ổn định, qua đó điều chỉnh tiếp cận thị trường, xử lý mất cân đối thương mại và tạo nền tảng lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai nước trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện. Chiều 1/10, tại họp báo thường kỳ, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng xác nhận tiến trình đàm phán đang diễn ra tích cực và được đặt mục tiêu hướng tới ký kết sớm hiệp định này. Thông điệp đáng chú ý ở đây là Việt Nam không muốn chỉ “thích ứng” với yêu cầu từ phía Mỹ, mà chủ động tìm kiếm một khuôn khổ Hiệp định thương mại công bằng, đặt lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp hai bên ở vị trí trung tâm của Đàm phán thương mại song phương. Chính sự chủ động này cho thấy Việt Nam đang chọn cách bước vào giai đoạn mới của Quan hệ kinh tế Việt Mỹ với tư thế đối tác ngang hàng, thay vì chỉ là một thị trường xuất khẩu phụ thuộc.
Tiến triển đàm phán: Tín hiệu tích cực nhưng không dễ dàng
Theo thông tin được công bố, ngày 21/9 tại thành phố New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), và hai bên đã “ghi nhận những tiến triển tích cực trong quá trình đàm phán để hướng tới sớm ký kết Hiệp định thương mại đối ứng công bằng và cân bằng”. Việc cấp lãnh đạo cao nhất trực tiếp làm việc với đại diện thương mại Mỹ cho thấy hiệp định này không đơn thuần là kỹ thuật thuế quan, mà là một trụ cột mới của Việt Nam Mỹ thương mại. Trên cơ sở đó, Việt Nam và Mỹ đang tiếp tục trao đổi để thúc đẩy Đàm phán thương mại song phương đạt kết quả tích cực, bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp, phù hợp với điều kiện phát triển của mỗi nước. Tuy nhiên, đằng sau cụm từ “tiến triển tích cực” là nhiều vòng thương lượng khó khăn về mở cửa thị trường, tiêu chuẩn, cơ chế phòng vệ thương mại. Nếu không khéo cân bằng, một Hiệp định thương mại đối ứng có thể bị nghiêng về phía bên có sức mặc cả lớn hơn, thay vì trở thành đúng nghĩa Hiệp định thương mại công bằng.
Cơ hội tái định hình quan hệ kinh tế Việt Mỹ
Điểm đáng chú ý nhất của Hiệp định thương mại đối ứng là tham vọng thiết lập khuôn khổ ổn định lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Mỹ. Nếu được thiết kế đúng, hiệp định này có thể trở thành “luật chơi” mới cho Việt Nam Mỹ thương mại, giúp xử lý các điểm nghẽn lâu nay như nghi ngại về mất cân đối thương mại, lo ngại về thao túng tiền tệ hay tranh chấp liên quan tới quyền sở hữu trí tuệ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp, đóng góp vào Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước và sự thịnh vượng chung của thế giới. Đó là một tuyên bố tham vọng: Việt Nam không muốn hiệp định chỉ là danh sách nhượng bộ thuế, mà là cơ chế tạo sân chơi công bằng hơn, giúp doanh nghiệp Việt có điều kiện tiếp cận thị trường Mỹ trên cơ sở minh bạch, ổn định, thay vì phụ thuộc vào các quyết định đơn lẻ mang tính hành chính hoặc chính trị. Ngược lại, doanh nghiệp Mỹ cũng chờ đợi một môi trường đầu tư dự báo được, khi các cam kết được ràng buộc trong một Hiệp định thương mại công bằng thay vì các thỏa thuận vụ việc.
Thách thức từ yêu cầu công bằng, minh bạch và chuẩn mực quốc tế
Để một Hiệp định thương mại đối ứng hoạt động hiệu quả, Việt Nam phải chứng minh rằng mình là một nền kinh tế vận hành theo các chuẩn mực quốc tế về minh bạch, công bằng và dự báo được. Cùng trong họp báo, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết Việt Nam đã và đang trao đổi chặt chẽ với Hội đồng châu Âu và các nước EU để hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách thuế theo hướng đồng bộ, minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế. Dù câu chuyện với EU là một hồ sơ riêng, nó cho thấy sức ép cải cách nội tại mà Việt Nam phải đáp ứng nếu muốn được coi là đối tác đáng tin trong các Hiệp định thương mại công bằng, không chỉ với Mỹ mà với các nền kinh tế lớn khác. Nỗ lực bảo vệ thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp Việt ở nước ngoài cũng được Bộ Ngoại giao nhắc tới như một phần của việc xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch và lành mạnh. Điều này mang tính hai chiều: khi Việt Nam yêu cầu thị trường công bằng hơn cho hàng hóa và dịch vụ của mình ở Mỹ, đối tác cũng sẽ yêu cầu Việt Nam tôn trọng nghiêm túc các cam kết về thuế, sở hữu trí tuệ và bảo hộ nhà đầu tư.
Lộ trình và kỳ vọng: Không thể nóng vội, nhưng cũng không thể chậm trễ
Về thời điểm ký kết và mức thuế quan cụ thể, Bộ Ngoại giao thẳng thắn cho biết các cơ quan chức năng sẽ chỉ thông tin đầy đủ sau khi nội dung được hai bên thống nhất. Nói cách khác, vẫn còn nhiều điểm đang tiếp tục thương lượng. Song việc hiệp định liên tục được nhắc tới ở cấp lãnh đạo cao nhất và trong các cuộc họp báo định kỳ cho thấy nó đã trở thành ưu tiên chính sách, không phải ý tưởng thử nghiệm. Từ góc độ dư luận, kỳ vọng dành cho Hiệp định thương mại đối ứng là rõ ràng: tạo ra một sân chơi công bằng hơn cho doanh nghiệp Việt, giảm rủi ro bị áp dụng biện pháp đơn phương, đồng thời giữ được dư địa chính sách để bảo vệ ngành trong nước. Nhưng đi kèm kỳ vọng là yêu cầu không được nóng vội. Một văn bản vội vã, thiếu cơ chế bảo vệ hợp lý, có thể khóa chặt không gian chính sách của Việt Nam trong nhiều năm. Ngược lại, nếu biết tận dụng quá trình Đàm phán thương mại song phương này để tự soi và nâng cấp chính mình, Việt Nam có cơ hội bước vào giai đoạn mới của Quan hệ kinh tế Việt Mỹ với vị thế vững vàng hơn, thay vì chỉ là bên thụ hưởng ưu đãi thuế ngắn hạn.
