Xuất siêu tháng 9: Điểm sáng trên cán cân thương mại Việt Nam

Xuất siêu tháng 9: Tín hiệu đảo chiều nhưng chưa phải bước ngoặt

Xuất siêu tháng 9 là hiện tượng cán cân thương mại Việt Nam chuyển sang thặng dư, khi giá trị hàng hóa xuất khẩu trong tháng vượt giá trị nhập khẩu, đánh dấu sự đảo chiều sau một chuỗi dài nhập siêu và trở thành chỉ dấu quan trọng về nhịp phục hồi xuất khẩu cũng như sức cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tăng tốc trở lại. Điều đáng nói là thặng dư trong tháng xuất hiện sau 9 tháng liên tiếp nhập siêu, nên không chỉ là con số kỹ thuật mà còn mang ý nghĩa tâm lý và chính sách. Tuy vậy, nhìn dưới góc độ phân tích, đây mới là một đốm sáng trên bức tranh còn nhiều mảng tối: nhập siêu 9 tháng vẫn ở mức cao, cho thấy cấu trúc cán cân thương mại Việt Nam chưa thực sự được cân bằng. Theo Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu tháng 9 tăng mạnh so với cùng kỳ, song nhập khẩu vẫn giữ đà tăng nhanh hơn trong giai đoạn dài.

Bức tranh 9 tháng: Nhập siêu lớn phản ánh mặt trái của tăng trưởng

Nếu chỉ nhìn vào xuất siêu tháng 9, dễ nảy sinh cảm giác an tâm, nhưng dữ liệu 9 tháng lại kể câu chuyện khác về cán cân thương mại Việt Nam. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 888,02 tỷ USD, xuất khẩu tăng 24,5% trong khi nhập khẩu tăng đến 36,7%, khiến cán cân thương mại hàng hóa vẫn nhập siêu 19,42 tỷ USD và tạo ra khoảng trống đáng suy nghĩ trong chiến lược cân bằng thương mại. Cơ cấu xuất khẩu hiện phụ thuộc nặng vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài với tỷ trọng hơn 80%, còn khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm khoảng 19%. Điều này cho thấy năng lực xuất khẩu nội địa tăng chậm hơn, trong khi nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất vẫn rất lớn. Theo Cục Thống kê, nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tới 90,4% tổng kim ngạch xuất khẩu 9 tháng, phản ánh mô hình tăng trưởng thiên về gia công, lắp ráp và sử dụng lượng lớn linh kiện, máy móc nhập khẩu.

Động lực phục hồi xuất khẩu: Công nghiệp chế biến dẫn dắt

Điểm sáng của phục hồi xuất khẩu thể hiện rõ ở nhóm hàng công nghiệp chế biến, vốn chiếm 90,4% tổng kim ngạch xuất khẩu 9 tháng. Điện tử, máy tính và linh kiện tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất, với giá trị vượt 123 tỷ USD, cho thấy Việt Nam vẫn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Bên cạnh đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng và điện thoại, linh kiện duy trì quy mô xuất khẩu lớn, giúp tạo nền tảng cho xuất siêu tháng 9. Sự vượt lên của xuất khẩu trong tháng cho thấy đơn hàng từ các thị trường chủ lực như Mỹ, EU và Nhật Bản đang duy trì ổn định, thậm chí cải thiện. Theo dữ liệu được Dân trí trích dẫn, Việt Nam xuất siêu sang Mỹ 122,62 tỷ USD và sang EU 36,06 tỷ USD, khẳng định vai trò của các thị trường này trong việc nâng đỡ xu hướng phục hồi xuất khẩu sau giai đoạn nhập siêu kéo dài.

Thị trường đối tác: Xuất siêu lớn song rủi ro lệ thuộc

Cán cân thương mại Việt Nam hiện chịu tác động mạnh từ cấu trúc thị trường đối tác. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất, với kim ngạch 140 tỷ USD, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 187,34 tỷ USD. Việt Nam đang xuất siêu rất lớn với Mỹ và EU, nhưng đồng thời nhập siêu đáng kể từ Trung Quốc, Hàn Quốc và ASEAN, tạo ra trạng thái vừa được hưởng lợi từ cầu hàng hóa cao tại các nền kinh tế phát triển, vừa chịu sức ép từ phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu, linh kiện trong khu vực. Nhìn từ góc độ chiến lược, xuất siêu tháng 9 phần nhiều phản ánh việc xuất khẩu sang các thị trường thặng dư tiếp tục tăng tốt, hơn là sự thay đổi căn bản về chiều nhập khẩu. Điều này cho thấy nhiệm vụ giảm nhập siêu với các đối tác khu vực vẫn còn là bài toán khó, ngay cả khi kim ngạch xuất khẩu duy trì đà phục hồi.

Triển vọng cán cân thương mại: Cần củng cố nền tảng hơn là trông chờ vào một tháng xuất siêu

Xuất siêu tháng 9 là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để kết luận cán cân thương mại Việt Nam sẽ nhanh chóng quay về trạng thái bền vững. Nhập siêu 9 tháng ở mức 19,42 tỷ USD cho thấy áp lực vẫn lớn, trong khi mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào công nghiệp chế biến, gia công và khu vực FDI khiến nền tảng tự chủ về xuất khẩu của khu vực trong nước còn mỏng. Triển vọng cân bằng thương mại vì thế phụ thuộc vào hai hướng: duy trì đà phục hồi xuất khẩu, nhất là nhóm hàng công nghiệp chế biến với giá trị cao, đồng thời kiểm soát nhập khẩu tư liệu sản xuất một cách hiệu quả hơn. Về dài hạn, một tháng xuất siêu chỉ là phép thử cho sức bật của xuất khẩu; để cán cân thương mại thực sự cải thiện, Việt Nam cần nâng tỉ trọng giá trị gia tăng nội địa trong chuỗi cung ứng, tăng năng lực sản xuất trong nước và hạn chế lệ thuộc vào nguồn nhập khẩu từ vài thị trường lớn.