Thỏa thuận an ninh Greenland: Mỹ giành quyền kiểm soát, Đan Mạch giữ chủ quyền
Thỏa thuận an ninh Greenland là văn kiện quốc phòng ba bên giữa Mỹ, Đan Mạch và vùng lãnh thổ tự trị Greenland, trao cho Washington quyền kiểm soát lâu dài đối với an ninh và các hoạt động chiến lược trên hòn đảo Bắc Cực này, đồng thời khẳng định chủ quyền của Vương quốc Đan Mạch và quyền tự quyết của cộng đồng người bản địa Greenland. Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/9 tuyên bố Mỹ đã đạt được thỏa thuận với Đan Mạch và Greenland, theo đó Washington có “quyền kiểm soát thường trực” đối với an ninh trên đảo. Chỉ vài ngày sau, ngày 22/9 (giờ Mỹ), ông Trump cùng lãnh đạo Đan Mạch và Greenland ký văn kiện cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự trên đảo băng giá này. Nhìn ở góc độ chiến lược, đây không còn là câu chuyện mua hay sáp nhập Greenland, mà là việc ai nắm tay trên nút điều khiển an ninh Bắc Cực. Đan Mạch và Greenland chọn cách chấp nhận một thỏa thuận an ninh mạnh với Mỹ, nhưng không nhượng lại chủ quyền; Mỹ thì chuyển từ tham vọng lãnh thổ sang kiểm soát thực tế trên mặt trận an ninh – và đó là điểm xoay chính của toàn bộ thỏa thuận an ninh Greenland.
Golden Dome và hai căn cứ mới: trụ cột của chiến lược Bắc Cực Mỹ
Cốt lõi của chiến lược Bắc Cực Mỹ trong thỏa thuận này là kết hợp hệ thống phòng thủ tên lửa với mở rộng hiện diện quân sự Mỹ trên lãnh thổ Greenland. Theo nội dung được công bố sau lễ ký, Washington có thể triển khai hệ thống phòng thủ “Golden Dome” (Vòm Vàng) tại Greenland để đối phó các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo. Cùng lúc, Mỹ được phép mở thêm hai địa điểm quân sự tại Narsarsuaq – căn cứ không quân thời Chiến tranh Lạnh hiện chỉ còn vài chục cư dân – và Mestersvig, nơi đang được sử dụng bởi Đội tuần tra xe chó Sirius của Đan Mạch. Ông Trump tuyên bố: “Chúng tôi sẽ lập tức bắt đầu quá trình xây dựng một lực lượng quân sự quy mô lớn… Chúng tôi sẽ xây dựng hai căn cứ quân sự rất lớn”. Đây là bước chuyển đáng chú ý so với tham vọng từng được ông nêu ra về việc thâu tóm hoàn toàn Greenland, hòn đảo có diện tích gấp khoảng ba lần bang Texas nhưng chỉ khoảng 57.000 người sinh sống. Washington từng có tới 17 cơ sở quân sự tại đây, nhưng nay Golden Dome và các căn cứ mới là công cụ tái cấu trúc sự hiện diện quân sự Mỹ theo hướng công nghệ cao và kiểm soát phòng thủ từ xa.
Hiện diện quân sự Mỹ và ranh giới đỏ về chủ quyền Greenland
Thỏa thuận an ninh Greenland đồng thời mở rộng hiện diện quân sự Mỹ và dựng lên một cơ chế phòng thủ độc quyền chống lại Nga, Trung Quốc và các đối thủ ngoài NATO. Văn kiện không quy định thời hạn chấm dứt, cho phép máy bay và tàu Mỹ tiếp cận rộng rãi Greenland và vùng lãnh hải xung quanh, đồng thời cấm các quốc gia ngoài NATO thiết lập cơ sở quân sự trên đảo. Tổng thống Trump công khai nhấn mạnh rằng “không một đối thủ nào của Mỹ sẽ được phép thiết lập hiện diện quân sự… hoặc thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm ở đó nếu không có sự chấp thuận rõ ràng bằng văn bản của chúng tôi”. Về phần mình, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen khẳng định thỏa thuận mới ghi nhận chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch, cũng như quyền tự quyết của người dân Greenland. Lãnh đạo Greenland Jens-Frederik Nielsen cũng nhắc lại rằng Greenland “dĩ nhiên không phải để bán” và thỏa thuận công nhận chủ quyền, quyền tự quyết của người dân trên đảo. Nói thẳng, Copenhagen và Nuuk đã chấp nhận hiện diện quân sự Mỹ sâu hơn, nhưng đặt ra ranh giới đỏ là chủ quyền Greenland không thể bị xê dịch.
Ngoại giao Đan Mạch: giữ mặt mũi chủ quyền, tận dụng sức mạnh NATO
Nhìn từ góc độ ngoại giao Đan Mạch, đây là một thỏa hiệp khôn khéo hơn là nhượng bộ tuyệt đối. Sau nhiều tháng căng thẳng với Washington, Copenhagen buộc phải đối diện với một thực tế: Mỹ sẽ không từ bỏ mục tiêu củng cố chiến lược Bắc Cực Mỹ quanh Greenland. Donald Trump đã từng nhiều lần nói rằng Mỹ cần kiểm soát Greenland, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực. Bằng cách dịch chuyển bàn đàm phán từ câu chuyện mua bán lãnh thổ sang thỏa thuận an ninh, Đan Mạch và Greenland đã tránh được kịch bản đối đầu trực diện về chủ quyền, đồng thời giữ được quyền tự quyết của người dân bản địa. Thủ tướng Frederiksen nhấn mạnh văn kiện “có lợi cho NATO và châu Âu”, khẳng định vai trò của liên minh trong việc bảo đảm an ninh Bắc Cực. Thủ tướng Greenland Nielsen cũng nhắc lại rằng việc duy trì NATO vững mạnh, trong đó có Bắc Cực, là điều thiết yếu. Nói cách khác, ngoại giao Đan Mạch lựa chọn ôm chặt NATO và Mỹ để bảo vệ chủ quyền Greenland, đồng thời chấp nhận rằng hiện diện quân sự Mỹ là giá phải trả cho an ninh và vị thế quốc tế.
Bước ngoặt địa chính trị Bắc Cực và những câu hỏi tiếp theo
Thỏa thuận an ninh Greenland đánh dấu một bước ngoặt trong cục diện địa chính trị Bắc Cực: Mỹ khóa chặt “cánh cửa” Greenland, NATO được củng cố, còn Nga và Trung Quốc bị đẩy lùi khỏi các cơ hội hiện diện quân sự và đầu tư chiến lược trên đảo. Giá trị của Greenland tăng nhanh khi băng Bắc Cực tan, mở ra các tuyến hàng hải mới và khai thác tài nguyên, trong đó có đất hiếm – khiến cuộc tranh giành ảnh hưởng trở nên gay gắt hơn. Thỏa thuận được mô tả có thể “kéo dài mãi mãi”, nhưng vẫn cần quốc hội Đan Mạch và Greenland phê chuẩn, và nhiều điều khoản chi tiết về quyền xây dựng, sử dụng cơ sở mới vẫn chưa được công bố. Đó là những điểm cần theo dõi khi văn bản chính thức được ký và công bố đầy đủ trong thời gian tới. Về bản chất, Mỹ không mua được Greenland, nhưng đã mua được cái mà họ cần hơn: quyền kiểm soát an ninh lâu dài trên tuyến đầu Bắc Cực. Đan Mạch và Greenland thì giữ được chủ quyền và quyền tự quyết, dù phải chấp nhận một “cái bóng” chiến lược của Mỹ phủ rộng lên tương lai của đảo. Cân bằng này mong manh, nhưng nó phản ánh trung thực hiện trạng quyền lực tại Bắc Cực hôm nay.
