Từ tuổi thọ trung bình đến mục tiêu sống khỏe trọn đời
Mục tiêu sống khỏe trên 71 năm là định hướng quốc gia đặt trọng tâm vào việc kéo dài thời gian người dân sống trong tình trạng sức khỏe tốt, ít bệnh tật, duy trì khả năng vận động, tự chăm sóc và tham gia đời sống xã hội, thay vì chỉ tăng tuổi thọ trung bình Việt Nam một cách hình thức, qua đó nâng cao chất lượng dân số gắn với phát triển con người toàn diện. Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã tăng đáng kể, nhưng nếu những năm cuối đời bị chi phối bởi bệnh mạn tính và phụ thuộc thì thành tựu đó trở nên nửa vời. Theo Quyết định 2977/QĐ-BYT, Bộ Y tế đặt ra các mốc: giai đoạn 2026-2030, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt 75,5 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu 68 năm; giai đoạn 2031-2035, lần lượt là 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm; đến 2036-2045, mục tiêu là trên 80 tuổi và trên 71 năm sống khỏe. Những con số này cho thấy tư duy chính sách đã dịch chuyển từ “sống lâu” sang “sống lâu và sống khỏe”.
Già hóa dân số: vì sao phải đặt mục tiêu sống khỏe trên 71 năm?
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, và đây là lý do cốt lõi khiến mục tiêu sống khỏe trên 71 năm trở nên cấp bách. Khi tỷ lệ người cao tuổi tăng, hệ thống y tế và an sinh xã hội sẽ chịu áp lực lớn nếu đa số sống trong tình trạng bệnh tật kéo dài. Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, mục tiêu tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh này, nhưng phải đi cùng số năm sống khỏe để chất lượng cuộc sống được bảo đảm. Nghị quyết 72-NQ/TW yêu cầu công tác y tế chuyển từ mô hình chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe suốt vòng đời, kết nối phòng bệnh, khám chữa bệnh và phục hồi chức năng. Đây là bước ngoặt tư duy: chất lượng dân số không chỉ đo bằng số năm sống mà bằng khả năng duy trì sức khỏe, năng lực lao động và mức độ độc lập trong sinh hoạt. Nếu không, tuổi thọ trung bình Việt Nam tăng sẽ đi kèm chi phí y tế và gánh nặng chăm sóc bùng nổ.
Bảo hiểm y tế toàn dân: nền tảng để không ai bị bỏ lại phía sau
Đặt mục tiêu tuổi thọ trên 80 tuổi và năm sống khỏe trên 71 năm mà bỏ qua bảo hiểm y tế toàn dân là điều không thể. Chính sách đã xác định rõ: đến giai đoạn 2036-2045, Việt Nam phấn đấu duy trì tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế trên 99% dân số. Đây không chỉ là một chỉ tiêu kỹ thuật mà là cam kết chính trị rằng chăm sóc sức khỏe là quyền, không phải đặc quyền. Tuy nhiên, độ bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ là khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, từ y tế cơ sở đến tuyến chuyên khoa. Nếu thẻ bảo hiểm y tế chỉ dùng để chi trả điều trị khi bệnh đã nặng, hệ thống sẽ tiếp tục “chữa cháy” thay vì phòng ngừa. Chính sách phải khuyến khích người dân dùng bảo hiểm y tế cho khám định kỳ, tầm soát sớm bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng và sức khỏe tâm thần. Khi đó, bảo hiểm y tế toàn dân mới thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng dân số.
Chăm sóc sức khỏe từ sớm: chiến lược kéo dài năm sống khỏe
Nếu chỉ tập trung vào người cao tuổi, mục tiêu năm sống khỏe sẽ khó đạt. Quá trình lão hóa làm suy giảm khối cơ, sức cơ, khả năng vận động và chức năng nhiều cơ quan; các yếu tố nguy cơ tích lũy qua nhiều năm khiến người cao tuổi dễ mắc bệnh mạn tính, đa bệnh lý và suy giảm khả năng tự chăm sóc. Vì thế, chiến lược đúng là chăm sóc sức khỏe từ tuổi trẻ và tuổi trung niên. Ở cấp độ cá nhân, chế độ ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên, hạn chế thói quen có hại, khám sức khỏe định kỳ và quản lý tốt bệnh mạn tính là những việc thiết thực giúp giảm biến chứng, duy trì khả năng vận động khi tuổi cao. Ở cấp độ hệ thống, y tế cơ sở phải trở thành “người gác cổng” cho sức khỏe cộng đồng, chủ động phát hiện sớm nguy cơ, tư vấn thay đổi lối sống, kết nối với các chương trình phục hồi chức năng và chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi.
Chất lượng dân số: thước đo mới cho phát triển quốc gia
Các chỉ tiêu về tuổi thọ trung bình Việt Nam, số năm sống khỏe, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế và Chỉ số Phát triển con người (HDI) được đặt trong cùng một kế hoạch không phải ngẫu nhiên. Điều đó cho thấy chất lượng dân số đã được nhìn nhận như thước đo tổng hợp của sức khỏe, giáo dục và mức sống, chứ không chỉ là con số sinh – tử. Bộ Y tế coi dân số và chất lượng dân số là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời xây dựng Chiến lược quốc gia về dân số đến năm 2045 trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số đến 2030. Đây là cơ hội để tái thiết hệ thống y tế theo hướng lấy người dân làm trung tâm, ưu tiên phòng bệnh, tăng cường năng lực ứng phó dịch bệnh và tình huống khẩn cấp y tế công cộng. Nếu chiến lược được thực hiện nhất quán, mục tiêu sống khỏe trên 71 năm sẽ không chỉ là con số trên văn bản, mà trở thành trải nghiệm sống cụ thể của mỗi người Việt Nam. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Đến giai đoạn 2036-2045, Việt Nam phấn đấu đạt tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi, số năm sống khỏe trên 71 năm và duy trì tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế trên 99% dân số”.
