Từ đoàn phim đông người đến vài thao tác tạo hình
Diễn viên AI là nhân vật do công cụ trí tuệ nhân tạo tạo ra để đảm nhận vai diễn trong phim, thay vì người thật xuất hiện trước máy quay. Trong phim ngắn chiếu dọc, lựa chọn này đang thu hẹp đoàn sản xuất và khiến sinh kế của diễn viên, cùng nhiều vị trí hậu trường, trở nên bấp bênh.
Đạo diễn Paddy Ma Wendi, làm phim ngắn chiếu dọc từ năm 2023, chứng kiến ngành đổi khác nhanh chóng trong năm 2026. Với phim người đóng tại Mỹ, ông thường thuê 20-30 người; một dự án ở Trung Quốc từng cần đến 100 nhân sự. Nay, nhóm AI sản xuất phim có thể chỉ gồm 2-5 người làm việc trong một tuần. Con số ấy cho thấy sức hút kinh tế của mô hình mới, nhưng cũng phơi bày điều đáng lo: khi số người cần thuê giảm mạnh, việc làm đoàn phim biến mất trước khi ngành kịp tạo ra lối chuyển nghề tương xứng.
AI chưa biến quy trình thành một nút bấm. Video tạo sinh còn thiếu ổn định, buộc nhóm sản xuất chỉnh câu lệnh, kiểm tra hình ảnh và dựng thử nhiều lần; đôi khi một cảnh phải làm lại 20-30 lần. Tuy vậy, công việc tập trung vào nhóm nhỏ, lặp đi lặp lại, thay vì duy trì nhiều vai trò sáng tạo và kỹ thuật như đoàn phim truyền thống. Đây không chỉ là đổi công cụ, mà là đổi cách phân phối cơ hội.
Cơ hội diễn xuất co lại, quyền sử dụng hình ảnh bị đặt dấu hỏi
Tác động rõ nhất nằm ở những người sống bằng các vai ngắn hạn. Nam diễn viên Serbia Stevan Miladinovic vẫn nhận nhiều lời mời thử vai vào đầu năm 2026, nhưng sau khi trở lại châu Á vào tháng 5, anh gần như không còn được liên hệ. Anh nhận ra nhiều vai đã được thay bằng nhân vật AI, dù ban đầu không tin dạng phim này có thể thu hút khán giả. Người xem vẫn tương tác, còn người diễn thì mất cơ hội kiếm sống.
Miladinovic lo các công ty có thể dùng khuôn mặt và dữ liệu hình ảnh của diễn viên để tạo nhân vật, rồi khai thác lâu dài mà không có sự kiểm soát thích đáng từ người sở hữu hình ảnh. Nỗi lo ấy không chỉ là chuyện thù lao cho một vai; đó còn là quyền quyết định ai được phép tái tạo gương mặt, giọng nói và danh tính nghề nghiệp của người lao động.
Theo Jen Cooper, số cơ hội việc làm liên quan đến phim ngắn tại Los Angeles giảm khoảng 90% trong sáu tuần, dựa trên thông tin từ người trong ngành và tin tuyển diễn viên. Con số này khiến làn sóng AI khó có thể được xem đơn thuần là một bước tiến tiện lợi. Khi nhà sản xuất ưu tiên sản lượng, sức ép không chỉ đè lên diễn viên mà còn lan sang quay phim, hóa trang và các vị trí hỗ trợ.
Giảm chi phí không đồng nghĩa với một ngành phim lành mạnh
Lý do nhà sản xuất chuyển sang AI rất dễ hiểu: một nhóm nhỏ có thể tạo ra nội dung mà trước đây cần đoàn đông người. Nhưng tiết kiệm nhân công không tự động tạo nên hiệu quả bền vững. Cạnh tranh gay gắt khiến nhiều đơn vị chạy theo số lượng hơn chất lượng, trong khi ê-kíp vẫn phải xử lý cảnh lỗi và lặp lại thao tác. Paddy Ma cho biết ông đang tính rút khỏi mảng phim AI vì lợi nhuận thấp và công việc ngày càng mang tính lặp lại, ít sáng tạo.
Bước ngoặt, theo Ma, đến ngày 12/2/2026, khi mô hình tạo video Seedance 2.0 ra mắt ở Trung Quốc và nâng chất lượng hình ảnh lên mức có thể sử dụng. Năng lực mới này giúp AI bước vào quy trình sản xuất thực tế, nhưng chất lượng vẫn gây tranh cãi: nhân vật có thể thiếu đa dạng về ngoại hình, giọng nói và cách thể hiện. Khán giả có thêm nội dung; người lao động lại phải cạnh tranh với sản phẩm có thể nhân bản.
Phim ngắn trên YouTube, Bilibili và iQiyi vẫn có thể mở ra cơ hội cho cách kể chuyện mới. Tuy nhiên, nếu nền tảng và nhà sản xuất chỉ đo thành công bằng lượng nội dung, lực lượng làm phim sẽ phải gánh phần lớn chi phí chuyển đổi. Cần có quy định rõ về sự đồng ý khi dùng hình ảnh, cơ chế trả công và cách ghi nhận đóng góp của người thật; nếu không, tiết kiệm cho doanh nghiệp sẽ đồng nghĩa với chuyển rủi ro sang người lao động.
Tương lai nên là hợp tác, không phải thay thế mặc định
Một hướng đi khác là kết hợp diễn xuất thật với AI, thay vì xem công nghệ như phương án loại bỏ con người. Ma đang nghiên cứu mô hình phim điện ảnh pha trộn hai hình thức, với kỳ vọng tận dụng công nghệ mà vẫn giữ vai trò sáng tạo của con người. Cách tiếp cận này không bảo đảm mọi vị trí đều được giữ lại, nhưng ít nhất đặt ra câu hỏi đúng: AI nên hỗ trợ khâu nào, và người lao động được tham gia cũng như hưởng lợi ra sao?
Các nền tảng cũng được định hướng xây dựng khu vực riêng cho phim người đóng và hỗ trợ tài chính để tác phẩm chất lượng tiếp cận khán giả, tạo doanh thu. Đó là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chính sách cần đi cùng bảo vệ dữ liệu hình ảnh và tiếng nói, điều khoản sử dụng minh bạch, cùng cơ hội đào tạo cho nhân sự bị ảnh hưởng.
AI đã làm thay đổi cách sản xuất phim ngắn; điều không nên trở thành mặc định là người làm phim phải tự chịu hậu quả của thay đổi ấy. Nếu ngành chỉ xem số người bị cắt giảm là một khoản tiết kiệm, dàn diễn viên AI sẽ nổi bật còn lực lượng đứng sau câu chuyện sẽ biến mất khỏi khung hình. Tiến bộ chỉ đáng giá khi mở rộng năng lực kể chuyện mà không tước đi quyền và sinh kế của con người.
