Công nghệ có giá trị khi làm bài học gần gũi hơn
Ứng dụng công nghệ trong giáo dục là việc sử dụng thiết bị, học liệu và nền tảng số để hỗ trợ dạy học, tương tác và quản lý, chứ không phải thay thế vai trò của giáo viên. Giá trị của công nghệ nên được đo bằng việc học sinh hiểu bài, tham gia tích cực và nhà trường xử lý công việc hiệu quả hơn.
Ở xã Lìa, sự thay đổi hiện lên trong những tiết tiếng Anh sáng thứ Sáu hằng tuần tại Trường Tiểu học Thuận. Hình ảnh, từ vựng và mẫu câu trên màn hình giúp học sinh quan sát, nghe phát âm, đọc theo và giơ tay trả lời. Các em còn tham gia trò chơi tương tác, nhờ đó tiết học sôi nổi và khuyến khích học sinh cùng xây dựng bài. Đây là lợi ích thiết thực của ứng dụng CNTT ở vùng khó: đưa nội dung trừu tượng thành trải nghiệm trực quan, tạo thêm cơ hội thực hành ngay trong lớp.
Phạm Bảo Duy, học sinh lớp 4B, cho biết hình ảnh và video khiến bài học vui, dễ hiểu, còn trò chơi trên màn hình giúp em nhớ từ vựng lâu hơn. Với học sinh nhỏ tuổi, đó không phải tiện ích phụ: hứng thú có thể mở đường cho sự tự tin và chủ động.
Ở lớp vùng khó, thiết bị chỉ là điểm khởi đầu
Tác động của công nghệ dạy học tại xã Lìa đến từ cả thiết bị lẫn cách giáo viên tổ chức hoạt động. Trường Tiểu học Thuận có phòng tin học với hàng chục máy tính; nhiều lớp được trang bị máy chiếu và ti vi thông minh kết nối internet. Nhà trường cũng tạo điều kiện để giáo viên tập huấn thiết kế bài giảng điện tử, khai thác học liệu trực tuyến và sử dụng phần mềm.
Khi hình ảnh, âm thanh, video và câu hỏi tương tác được đưa vào bài giảng phù hợp với lứa tuổi, học sinh không chỉ nhìn màn hình mà còn trả lời, thực hành và tham gia trò chơi. Giáo viên Nguyễn Thị Hồng Nhung nhận xét học sinh hứng thú hơn và tiếp thu nhanh hơn với bài giảng điện tử. Điều đó cho thấy công nghệ không tự tạo ra một giờ học tốt: hiệu quả phụ thuộc vào cách giáo viên biến công cụ thành hoạt động có mục tiêu.
Ở địa bàn vùng cao, internet còn mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn kiến thức ngoài sách giáo khoa. Tuy vậy, việc triển khai công nghệ số tại các trường ở xã Lìa vẫn đang diễn ra từng bước. Vì thế, đầu tư thiết bị cần đi cùng bồi dưỡng kỹ năng và điều kiện sử dụng ổn định; nếu thiếu những nền tảng ấy, khoảng cách giữa lớp học có công nghệ và lớp học có thể khai thác công nghệ vẫn còn.
Trường học số đưa tiện ích vào cả quản lý
Tại Trường Tiểu học Hòa Bình ở phường Long Khánh, Đồng Nai, mô hình trường học số mở rộng công nghệ từ bài giảng sang hoạt động hằng ngày của học sinh và nhà trường. Theo thông tin của Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai, trường được chọn thí điểm trong năm học 2026–2027; mô hình bước đầu nhận phản hồi tích cực từ giáo viên, học sinh và phụ huynh.
Học sinh điểm danh qua camera nhận diện khuôn mặt; thông tin được ghi nhận tự động, cập nhật trên hệ thống và gửi đến điện thoại phụ huynh qua ứng dụng. Thẻ học sinh tích hợp tiện ích thư viện, tra cứu tài liệu, mượn sách giáo khoa điện tử có bản quyền và gọi miễn phí cho gia đình tại các điểm liên lạc trong trường. Những chức năng này tiết kiệm thao tác, đồng thời giúp học sinh tự sử dụng dịch vụ học tập và liên lạc.
Trong lớp, nền tảng công nghệ làm bài giảng trực quan hơn và cho phép giáo viên theo dõi mức độ tiếp thu qua hoạt động tương tác, đánh giá. Đây là bước tiến đáng chú ý, miễn là dữ liệu và thiết bị phục vụ việc dạy học thay vì khiến giờ học lệ thuộc vào màn hình.
Quản lý bằng dữ liệu phải giúp giáo viên dạy tốt hơn
Khác biệt lớn giữa các lớp ứng dụng CNTT ở xã Lìa và mô hình trường học số tại Đồng Nai nằm ở phạm vi triển khai. Ở Lìa, trọng tâm được thấy rõ trong bài giảng và trải nghiệm của học sinh; tại Hòa Bình, hệ thống còn kết nối hồ sơ học sinh, giảng dạy, kế toán và liên lạc với phụ huynh. Giáo viên có thể tra cứu học liệu, xây dựng bài giảng, thiết kế bài kiểm tra và giảm thời gian xử lý hồ sơ, sổ sách.
Phần mềm quản lý học sinh và học bạ điện tử cũng giúp cập nhật kết quả học tập, rèn luyện thuận tiện hơn; giáo viên ở Trường THCS Thuận cho biết việc nhập điểm và theo dõi tiến độ trên hệ thống giúp tổng hợp, báo cáo nhanh hơn. Ở Hòa Bình, ban giám hiệu có thể theo dõi hoạt động chuyên môn, nhận diện điểm cần điều chỉnh và hỗ trợ giáo viên kịp thời.
Hai ví dụ cùng khẳng định công nghệ hữu ích nhất khi giảm việc thủ công để dành thêm thời gian cho tương tác và hỗ trợ học sinh. Trường học số vì thế không nên được đánh giá chỉ bằng số thiết bị hay phần mềm, mà bằng chất lượng học tập, khả năng tiếp cận và việc quản lý có thực sự giúp giáo viên hay không.
