Bình dân học vụ số: lớp học công nghệ cho vùng biên, không còn khoảng cách
Ngày hội “Bình dân học vụ số” là một sáng kiến giáo dục vùng biên giới tập trung phổ cập kỹ năng số cho học sinh, cán bộ và thanh niên thông qua các hoạt động học tập công nghệ trực quan, trải nghiệm STEAM/STEM và lập trình bằng AI, giúp cộng đồng vùng sâu vùng xa tiếp cận chuyển đổi số một cách gần gũi, dễ hiểu và gắn với đời sống hằng ngày. Trong hai ngày 19 và 20/8/2026, ngày hội được tổ chức tại xã Tuyên Lâm và Hướng Phùng (tỉnh Quảng Trị), quy tụ cán bộ cơ sở, đoàn viên, thanh niên, thanh thiếu nhi của các trường trên địa bàn biên giới. Điều quan trọng không phải là vài buổi tập huấn rời rạc, mà là thông điệp: kỹ năng số cho học sinh vùng biên xứng đáng được đầu tư bài bản như ở đô thị. Khi trẻ em sát biên giới được học tập công nghệ trực quan, được chạm vào kính thực tế ảo, Robotics hay thử “Lập trình cùng AI”, chúng không còn là khán giả đứng ngoài cuộc chơi chuyển đổi số, mà trở thành chủ thể của tương lai số tại chính quê hương mình.
Từ nghị quyết đến lớp học: chuyển đổi số phải bắt đầu từ vùng khó
Không phải ngẫu nhiên mà Ngày hội Bình dân học vụ số được tổ chức ở Tuyên Lâm và Hướng Phùng – hai xã biên giới còn nhiều thiếu thốn. Hoạt động này được triển khai để cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời gắn với Đề án “Tuổi trẻ Việt Nam đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025-2030”. Nói cách khác, đây là bước đi cụ thể để chính sách không dừng lại trên giấy. Khi cán bộ cơ sở, giáo viên, đoàn viên, thanh niên được học sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ danh tính số, họ trở thành cầu nối đưa chuyển đổi số đến từng hộ dân. Giáo dục vùng biên giới vì thế không chỉ là chuyện con chữ, mà là câu chuyện trao cho người dân năng lực dùng công nghệ để tiếp cận dịch vụ công, bảo vệ mình trên không gian mạng và tham gia phát triển kinh tế – xã hội.
Kỹ năng số cho học sinh: học bằng tay, bằng mắt chứ không bằng lý thuyết
Điểm khác biệt đáng giá của Ngày hội Bình dân học vụ số là cách thiết kế chương trình dành riêng cho học sinh: tăng cường trải nghiệm, thực hành và khuyến khích sáng tạo. Cuộc thi “Lập trình cùng AI” giới thiệu xu hướng Vibe Coding – lập trình bằng ngôn ngữ tự nhiên với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI cho thanh thiếu nhi), mở ra cách tiếp cận công nghệ mới cho những em chưa từng viết một dòng code. Thay vì yêu cầu nền tảng lập trình chuyên sâu, hoạt động này dạy các em cách sử dụng công cụ AI để biến ý tưởng thành sản phẩm công nghệ: đó mới là kỹ năng số cho học sinh cần trong thời đại hiện nay. Cùng với đó, chương trình Rung chuông vàng “Nâng cao năng lực số” giúp học sinh tiếp cận kiến thức về chuyển đổi số, an toàn thông tin và ứng dụng công nghệ trong học tập, đời sống theo hình thức trực quan, sinh động và có tính tương tác cao – một cách học công nghệ trực quan đánh trúng tâm lý ham chơi, ham khám phá của thanh thiếu niên.
Không gian STEAM/STEM: để khoa học, công nghệ bước ra khỏi trang sách
Nếu chỉ giảng giải lý thuyết, chuyển đổi số sẽ mãi là khái niệm xa lạ với trẻ em vùng biên. Ngày hội đã chọn con đường khác: tạo không gian STEAM/STEM, khoa học – công nghệ và Robotics để các em tự tay khám phá. Học sinh được trải nghiệm kính thực tế ảo, thử sức với Robotics, hóa thân thành “Kỹ sư cầu đường tài ba”, tham gia đua tên lửa nước và nhiều nội dung khoa học, công nghệ phù hợp với lứa tuổi. Thông qua việc trực tiếp khám phá, thực hành và thực hiện các nhiệm vụ trải nghiệm, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận khoa học, công nghệ theo cách trực quan, sinh động; đồng thời rèn luyện tư duy sáng tạo và kỹ năng ứng dụng công nghệ. Một câu nói có thể trích dẫn rõ ràng từ ban tổ chức là: “Thông qua các hoạt động trải nghiệm, sự kiện góp phần tạo môi trường để thanh thiếu nhi vùng biên được tiếp cận công nghệ theo cách gần gũi, trực quan; đồng thời giúp cán bộ, đoàn viên, thanh niên nâng cao khả năng ứng dụng công nghệ số trong công việc và cuộc sống”. Đó là minh chứng rằng học tập công nghệ trực quan không phải trò chơi vui mắt, mà là phương pháp giáo dục nghiêm túc và hiệu quả.
Kết luận: Muốn thu hẹp khoảng cách số, hãy bắt đầu từ những vùng xa nhất
Ngày hội Bình dân học vụ số ở Tuyên Lâm và Hướng Phùng cho thấy một điều rõ ràng: nếu chúng ta coi chuyển đổi số là ưu tiên quốc gia, thì giáo dục vùng biên giới phải là tuyến đầu chứ không phải tuyến cuối. Việc đưa kỹ năng số cho học sinh, gắn AI cho thanh thiếu nhi với những sân chơi công nghệ trực quan, biến lý thuyết khô khan thành hoạt động trải nghiệm sống động là cách thiết thực nhất để nuôi dưỡng thế hệ công dân số ở những nơi từng bị coi là “vùng trũng”. Theo định hướng của ban tổ chức, thời gian tới, các cấp bộ Đoàn và đội hình “Bình dân học vụ số vùng biên” sẽ tiếp tục đưa kiến thức, kỹ năng số đến đoàn viên, thanh thiếu nhi và người dân tại cơ sở, phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế từng địa bàn. Nếu các mô hình như vậy được mở rộng, tinh thần học tập, ứng dụng và làm chủ công nghệ sẽ lan tỏa sâu hơn trong cộng đồng, từng bước thu hẹp khoảng cách số và biến những xã biên giới thành những điểm sáng của chuyển đổi số thay vì điểm mờ trên bản đồ phát triển.
