Đợt thu hồi thị thực Mỹ lớn nhất lịch sử thực chất là gì?
Đợt thu hồi thị thực Mỹ mà chính quyền Tổng thống Trump đang chuẩn bị là kế hoạch xem xét hủy tới 200.000 visa B1 B2 – loại thị thực công tác và du lịch không định cư – của những người nước ngoài đã hoặc đang xin tị nạn Mỹ sau khi nhập cảnh bằng các visa này, với mục tiêu được tuyên bố là ngăn chặn việc lợi dụng thị thực lưu trú ngắn hạn để ở lại lâu dài và siết chặt chính sách nhập cư Trump. Điểm mấu chốt cần nhìn thẳng: đây không chỉ là một động thái kỹ thuật về visa, mà là một bước đi chính trị rõ rệt nhằm tái định nghĩa ranh giới giữa quyền xin tị nạn và đặc quyền được cấp thị thực. Nhà Trắng công khai gọi đây là “đợt thu hồi thị thực lớn nhất lịch sử”, với số thị thực dự kiến bị ảnh hưởng lên đến 200.000. Cách định khung này gửi một thông điệp cứng rắn đến cả người xin tị nạn lẫn các nước có công dân thường xuyên sử dụng visa B1 B2 để tìm đường ở lại. Thực tế, Bộ Ngoại giao Mỹ dự kiến trong vài tuần tới sẽ thông báo thu hồi thị thực B1 B2 cấp trong giai đoạn 2016-2026 đối với những người từng nộp đơn xin tị nạn hoặc đang có hồ sơ tị nạn được xem xét. Kế hoạch được triển khai cùng Bộ An ninh Nội địa và dự báo sẽ vấp phải thách thức pháp lý, bởi nó mặc định người nộp đơn tị nạn sau khi vào Mỹ bằng visa ngắn hạn là có hành vi gian lận.
Ai nằm trong nhóm 200.000 người bị ảnh hưởng và bị ảnh hưởng như thế nào?
Nhóm bị nhắm trực diện là những người đã vào Mỹ bằng visa B1 B2 rồi nộp đơn xin tị nạn, hoặc hiện có hồ sơ tị nạn đang được xem xét. Đó có thể là doanh nhân, khách du lịch, người thăm thân hay sang điều trị y tế – tức những người về mặt giấy tờ ban đầu được coi là khách lưu trú ngắn hạn. Báo cáo của Bộ An ninh Nội địa cho thấy hơn 1/3 số người xin tị nạn trong thập kỷ qua, trong nhóm có thông tin về cách thức nhập cảnh, đã dùng visa B1 B2 để vào Mỹ. Tuy nhiên, mất visa không đồng nghĩa lập tức bị trục xuất. Các quan chức Mỹ khẳng định đa số hồ sơ tị nạn đang chờ giải quyết sẽ được chuyển sang diện khác; người xin tị nạn vẫn có quyền để hồ sơ được xét xử, nhưng không còn tư cách nhập cảnh hoặc lưu trú theo diện công tác, du lịch. Luật sư di trú nhấn mạnh người xin tị nạn bị thu hồi thị thực phải được đưa ra trước thẩm phán di trú trước khi có thể bị trục xuất. Cần lưu ý là quốc tịch các nhóm bị ảnh hưởng chưa được Nhà Trắng công bố, song các chuyên gia về di cư và tị nạn dự đoán những nước có số người xin tị nạn cao thời gian qua như Venezuela, El Salvador, Guatemala, Honduras có thể chịu tác động lớn. Điều đó khiến 200.000 người bị ảnh hưởng không chỉ là con số trừu tượng, mà là mạng lưới gia đình, doanh nghiệp, kế hoạch học tập, chữa bệnh… bị xáo trộn theo.
Mục tiêu chính sách nhập cư Trump và những hệ lụy chính trị
Theo quan điểm của chính quyền Trump, vấn đề cốt lõi là “sử dụng thị thực sai mục đích”. Họ cho rằng việc sở hữu visa B1 B2 rồi xin tị nạn Mỹ là hành vi gian lận, vì hai loại thị thực này chỉ cấp cho người có ý định lưu trú tạm thời và quay về nước. Người xin B1 B2 buộc phải xác nhận sẽ không nộp đơn tị nạn và chứng minh ý định trở về. Khi một tỷ lệ đáng kể người xin tị nạn lại đi vào bằng đường visa công tác, du lịch, chính quyền xem đó là “kẽ hở” cần đóng lại. Một câu nói mang tính tuyên ngôn được phát đi: “Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Rubio, chúng tôi khẳng định rõ ràng rằng thị thực là đặc quyền chứ không phải quyền lợi mặc nhiên”. Nó đặt nền cho chiến dịch rộng hơn: tăng kiểm tra lịch sử mạng xã hội, yêu cầu tiền bảo đảm với một số diện xin visa, cấm cấp thị thực cho công dân một số nước. Đồng thời, Nhà Trắng khoe rằng trong 18 tháng qua Bộ Ngoại giao đã thu hồi khoảng 175.000 thị thực của những người bị kết án hoặc cáo buộc các tội từ lái xe khi say rượu đến hiếp dâm, cướp tài sản. Nhìn ở góc chính trị, đây là cách ông Trump hiện thực hóa cam kết siết nhập cư khi bước vào nhiệm kỳ hai, đáp ứng tâm lý cử tri “mệt mỏi với những hồ sơ xin tị nạn giả tạo”. Nhưng việc mặc định hàng trăm nghìn người là gian lận chỉ vì con đường nhập cảnh lại tạo ra nguy cơ xung đột với các chuẩn mực bảo vệ người tị nạn vốn được luật liên bang ghi nhận.
Hệ quả và cách ứng phó của người xin tị nạn lẫn người dùng visa B1 B2
Về thực chất, đợt thu hồi thị thực Mỹ này gửi một cảnh báo mạnh tới mọi người đang cân nhắc dùng visa B1 B2 như “cửa sau” để ở lại lâu dài: rủi ro pháp lý và tâm lý sẽ tăng mạnh, ngay cả khi yêu cầu tị nạn của họ là chính đáng. Dù hồ sơ tị nạn không bị hủy tự động, việc mất tư cách công tác, du lịch có thể khiến người trong cuộc khó di chuyển, khó duy trì quan hệ kinh doanh, và đối mặt với nhiều phiên tòa di trú hơn. Nếu nhìn từ phía người xin tị nạn, cách ứng phó thực tế là: không coi visa B1 B2 như phương án mặc định để tìm đường tị nạn; thay vào đó cần tham vấn luật sư di trú ngay từ khâu lựa chọn cách nhập cảnh, và chuẩn bị rõ ràng bằng chứng về “sự đàn áp hoặc nỗi lo có cơ sở về việc bị đàn áp” ở quê nhà như luật Mỹ yêu cầu. Với những người đã nộp đơn tị nạn khi vào bằng B1 B2, việc sớm chuẩn bị cho khả năng bị triệu tập ra tòa di trú, bị thu hồi visa và phải chuyển sang diện lưu trú khác là điều nên được coi là bắt buộc. Ở tầm rộng hơn, câu hỏi phải đặt ra là hệ thống nhập cư Mỹ sẽ phục vụ ai: bảo vệ người chạy trốn đàn áp hay trấn an cử tri lo ngại nhập cư? Khi một chính sách được thiết kế chủ yếu để gửi thông điệp cứng rắn, nó dễ đánh đồng người lạm dụng với người chạy trốn nguy hiểm, và đó là rủi ro đạo lý không nên xem nhẹ.
