Hợp tác cần đi từ đối thoại đến năng lực sản xuất
Hợp tác nông nghiệp Việt Mỹ là sự phối hợp giữa hai nước về thương mại, công nghệ và phát triển chuỗi giá trị nhằm xây dựng ngành nông nghiệp hiện đại, bền vững và đem lại lợi ích thiết thực cho người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Chiều 10/11 tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc tiếp Phó Bộ trưởng Nông nghiệp Hoa Kỳ Stephen Vaden cùng đoàn công tác đang thăm, làm việc tại Việt Nam để trao đổi về hướng hợp tác này. Cuộc gặp diễn ra khi Việt Nam muốn mở rộng xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có thế mạnh sang Hoa Kỳ, đồng thời tăng nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước. Hai bên cũng ghi nhận tiến triển trong đàm phán hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, với mong muốn sớm hoàn tất. Tuy nhiên, triển vọng hợp tác không nên chỉ được đo bằng lượng hàng hóa trao đổi. Giá trị lâu dài nằm ở khả năng chuyển kiến thức và công nghệ thành năng suất, chất lượng và cơ hội tốt hơn cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.
Khoa học công nghệ phải tạo ra thay đổi tại đồng ruộng
Việt Nam muốn phát triển nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững, có sức cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực cho mục tiêu ấy. Vì vậy, nông nghiệp công nghệ cao nên được xem là trụ cột hợp tác, chứ không chỉ là danh mục dự án hay hoạt động trao đổi chuyên môn. Phía Hoa Kỳ sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng khoa học và công nghệ trong nông nghiệp. Điều quan trọng là đưa kinh nghiệm đó vào các khâu cụ thể: chọn giống, tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường và kết nối đầu tư, chuyển giao công nghệ với vùng nguyên liệu và đầu ra sản phẩm. Nếu làm được, hợp tác có thể giúp nông dân và hợp tác xã chủ động đáp ứng yêu cầu của đối tác Hoa Kỳ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và cải thiện đời sống người dân.
Số hóa và sinh học cần gắn với điều kiện Việt Nam
Chuyển đổi số nông nghiệp đã có những ứng dụng cụ thể tại Việt Nam: công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được dùng trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nông sản, còn dữ liệu đất đai đang được số hóa. Đây là nền tảng để quản lý sản xuất minh bạch hơn, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc dữ liệu có hữu ích với người trồng và có thể kết nối với yêu cầu của thị trường hay không. Ở lĩnh vực công nghệ sinh học nông nghiệp, Việt Nam mong muốn tiếp nhận kinh nghiệm của Hoa Kỳ về quản lý sinh vật biến đổi gen, đánh giá rủi ro và sản phẩm từ vi sinh vật; đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao giống kháng bệnh, chịu hạn và chịu mặn phù hợp khí hậu trong nước. Hướng tiếp cận này có lý do rõ ràng: công nghệ cần giải quyết những rủi ro sản xuất thực tế, thay vì được đưa vào như mục tiêu tự thân.
Thương mại thuận lợi là điều kiện để công nghệ phát huy
Muốn các ưu tiên công nghệ tạo kết quả, hai bên cũng cần giảm những trở ngại ở khâu kiểm dịch, an toàn thực phẩm và yêu cầu kỹ thuật. Phó Thủ tướng đề nghị cơ quan nông nghiệp hai nước phối hợp tháo gỡ vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục dựa trên cơ sở khoa học nhưng vẫn bảo đảm an toàn và phù hợp điều kiện thực tế. Cơ chế trao đổi thông tin về tiêu chuẩn mới, cùng thời gian chuyển tiếp phù hợp, sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn bị điều chỉnh sản xuất và hạn chế gián đoạn thương mại. Đây không phải phần việc phụ: nếu quy định thiếu minh bạch hoặc thay đổi đột ngột, cơ hội tiếp cận thị trường và lợi ích từ đầu tư công nghệ đều có thể bị thu hẹp. Kết nối doanh nghiệp và các bang Hoa Kỳ có thế mạnh nông nghiệp với địa phương Việt Nam cũng nên gắn chuyển giao công nghệ với vùng nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm.
Tầm nhìn hợp tác vì thế cần được đánh giá bằng kết quả đồng thời ở cả hai phía: thương mại nông sản cân bằng, ổn định, cùng có lợi; năng lực sản xuất được nâng lên; và người dân được hưởng lợi từ năng suất, chất lượng tốt hơn. Bước tiếp theo là duy trì phối hợp kỹ thuật, cập nhật quy định và tiến tới hoàn tất đàm phán thương mại theo mong muốn của hai bên. Nếu khoa học công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ sinh học được triển khai gắn với nhu cầu của nông dân, doanh nghiệp và thị trường, hợp tác nông nghiệp Việt Mỹ có thể vượt khỏi những cam kết trên bàn đàm phán. Đó mới là thước đo thuyết phục cho một quan hệ hiện đại, bền vững và thực chất.
