Giao hàng bằng drone: Không chỉ là xu hướng công nghệ mà là lựa chọn bắt buộc
Giao hàng bằng drone là mô hình sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) để vận chuyển bưu gửi và hàng hóa trong không gian tầm thấp, giúp rút ngắn thời gian, giảm phụ thuộc vào đường bộ và mở ra một lớp hạ tầng logistics đô thị hoàn toàn mới cho các thành phố đông đúc và thiếu quỹ đất. TP.HCM đang bước vào giai đoạn thử nghiệm UAV logistics, đồng thời đặt mục tiêu hình thành một nền kinh tế tầm thấp xoay quanh công nghệ bay này. Vấn đề không còn là drone có bay được hay không, mà là thành phố có đủ quyết tâm để thiết kế lại bầu trời dưới 1.000 m theo cách an toàn, hiệu quả và công bằng cho doanh nghiệp lẫn người dân hay không.
Từ tuyến Cần Giờ – Vũng Tàu đến bài toán kinh tế tầm thấp
Những thử nghiệm hiện tại cho thấy TP.HCM không chỉ nói suông. Thành phố đã cho bay thử UAV tại Khu Công nghệ cao và trên tuyến Cần Giờ – Vũng Tàu, nơi mỗi chuyến bay dài 12 km được thực hiện trong khoảng 15 phút. Đây là minh chứng rõ ràng rằng UAV logistics TP.HCM không còn nằm trên bản vẽ. "Thành phố đã khai trương tuyến giao hàng bằng UAV đầu tiên giữa hai bưu cục xã Cần Giờ – phường Vũng Tàu". Song song, TP.HCM đang hoàn thiện Kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp, một hệ sinh thái dựa trên UAV, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, 5G/6G và Internet vạn vật. Quan trọng hơn, thành phố nhìn nhận đây là không gian tăng trưởng mới trong bối cảnh hạ tầng đường bộ đã chạm trần về quỹ đất và chi phí giải phóng mặt bằng.
Hạ tầng drone đô thị: Thiết kế lại bầu trời dưới 1.000 m
Muốn kinh tế tầm thấp cất cánh, TP.HCM buộc phải xây dựng hạ tầng drone đô thị thay vì coi bầu trời như vùng trống vô chủ. Thành phố đang nghiên cứu kỹ không gian bầu trời tầm thấp dưới 1.000 m như một lớp hạ tầng mới, song song với đường bộ và metro. Hệ sinh thái này không chỉ là drone, mà còn gồm dữ liệu, hạ tầng số và hệ thống quản lý giao thông không lưu (UTM). Thành phố đã phối hợp với cơ quan quân sự để thử nghiệm UTM, nơi người khai thác phải khai báo phương tiện, hành trình, độ cao, hàng hóa và người điều khiển trước chuyến bay. Cùng lúc, Sở Khoa học & Công nghệ và Sở Quy hoạch – Kiến trúc rà soát lại các vùng cấm bay, hạn chế bay để mở thêm không gian cho UAV dân sự. Nếu không làm kỹ bước này, hạ tầng drone đô thị sẽ mãi mắc kẹt ở mức thử nghiệm.
Thể chế tầm thấp: Sandbox, Nghị định 288 và vòng lặp giấy phép
Cản trở lớn nhất của giao hàng bằng drone hiện không nằm ở động cơ hay pin, mà ở thể chế. Thành phố phải vận dụng cơ chế đặc thù để khai trương tuyến UAV đầu tiên, trong khi các thủ tục đăng ký, cấp phép bay vẫn còn thiếu đồng bộ và hệ thống đăng ký trực tuyến chưa hoàn thiện. Một trong những thay đổi then chốt là Nghị định 288/2025 về đăng ký UAV, điều kiện vận hành, khu vực cấm bay, hạn chế bay và kiểm soát xuất nhập khẩu. Trớ trêu ở chỗ, doanh nghiệp sản xuất UAV muốn đủ điều kiện thì phải có thiết bị bay thử, nhưng để bay thử lại phải đáp ứng hàng loạt điều kiện hiện chưa rõ ràng. Thành phố đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2027 tập trung thí điểm và hoàn thiện thể chế, gồm cơ chế sandbox và quy hoạch phân lớp không gian bay; giai đoạn 2028–2030 mới hướng đến thương mại hóa và hoàn thiện UTM.
Giao hàng bằng drone sẽ tái định nghĩa logistics đô thị như thế nào?
Nếu TP.HCM đi đến cùng, giao hàng bằng drone không chỉ là thêm một kênh vận chuyển, mà là cú tái cấu trúc sâu ngành logistics. Các chương trình thử nghiệm đã cho thấy khả năng ứng dụng UAV trong logistics, đặc biệt với nhu cầu giao hàng nhanh. Trong một thành phố thường xuyên kẹt xe, việc mở thêm một "làn đường" trên không cho bưu gửi, mẫu xét nghiệm, hàng giá trị cao… là lựa chọn hợp lý hơn là tiếp tục bơm hàng lên đường bộ. Về dài hạn, nếu UAV bay trên các tuyến được kiểm soát, không gian tầm thấp còn có thể phục vụ vận chuyển người. Tuy vậy, lợi ích cho người dùng chỉ thành hiện thực nếu thành phố giải được ba bài toán: hạ tầng bãi cất hạ cánh (như các vertiport đang được nghiên cứu), khung pháp lý linh hoạt nhưng nghiêm, và mô hình hợp tác công – tư đủ hấp dẫn để doanh nghiệp dám đầu tư lâu dài.
