Hội nghị công nghệ sinh học toàn quốc: hơn một sự kiện khoa học
Hội nghị khoa học toàn quốc về công nghệ sinh học là sự kiện quy tụ gần 400 nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý từ 118 trường đại học, viện nghiên cứu, bệnh viện, doanh nghiệp và tổ chức khoa học – công nghệ trong nước và quốc tế, diễn ra trong hai ngày 7 và 8/8 tại Trường Đại học Đông Á, Đà Nẵng, nhằm công bố kết quả nghiên cứu, tăng cường hợp tác và kết nối khoa học với nhu cầu phát triển của đất nước. Nhìn từ góc độ chiến lược, hội nghị này không chỉ là một sự kiện khoa học Đà Nẵng, mà là lời khẳng định rằng ngành công nghệ sinh học đã được đặt vào tâm điểm phát triển. Khi gần 400 chuyên gia sinh học Việt Nam và quốc tế cùng ngồi lại, câu hỏi không còn là “chúng ta nghiên cứu gì”, mà là “nghiên cứu sinh học toàn quốc sẽ được đưa vào đời sống như thế nào”. Sự tham gia của chính quyền thành phố và các hội chuyên môn cho thấy một điểm quan trọng: khoa học được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với chính sách và thị trường, chứ không đứng một mình trong phòng thí nghiệm.
Công nghệ sinh học – công nghệ chiến lược và những thách thức không thể né
Điều đáng chú ý nhất của hội nghị là cách công nghệ sinh học được gọi đúng tên: “một trong những công nghệ chiến lược của quốc gia”. Câu nói này không phải lời xã giao, mà là cam kết chính trị rằng khoa học sẽ được coi là động lực phát triển, từ an ninh lương thực, y tế đến môi trường. Khi lãnh đạo thành phố phát biểu, họ đặt công nghệ sinh học vào bối cảnh chuyển dịch nông nghiệp sang mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp 4.0, xử lý chất thải rắn, nước, khí và ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy vậy, chính các diễn giả cũng thừa nhận công nghệ sinh học ở nước ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức vô cùng lớn lao. Thách thức lớn nhất là tư duy: nếu nghiên cứu vẫn dừng ở mô tả, ở bài báo, thì ngành công nghệ sinh học khó trở thành nền tảng kinh tế. Việt Nam đang chịu áp lực phải vừa tạo giống cây trồng, vật nuôi thích ứng khí hậu, vừa phát triển liệu pháp định đích trong y học chính xác, trong khi năng lực về công cụ chỉnh sửa gen, ứng dụng AI và hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ sinh học còn mỏng.
Từ mô tả sang thiết kế: dịch chuyển tư duy nghiên cứu và cấu trúc hội nghị
Điểm đáng bàn nhất trong chương trình là sự nhấn mạnh vào dịch chuyển xu hướng từ nghiên cứu mô tả sang chủ động thiết kế và tối ưu hóa công nghệ. Bốn báo cáo toàn thể của chuyên gia Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc đặt ra thông điệp rõ ràng: nếu không dám thiết kế, thử nghiệm và tối ưu, chúng ta sẽ mãi là người quan sát, không bao giờ là người tạo ra giá trị. Cấu trúc hội nghị cũng phản ánh cách tiếp cận mới. 183 báo cáo trình bày và poster được chia thành bảy tiểu ban về công nghệ gen, công nghệ tế bào, nông nghiệp, y dược và ứng dụng AI, mở ra bức tranh tương đối toàn diện về ngành công nghệ sinh học. Theo một báo cáo tổng hợp, toàn hội nghị có 225 báo cáo khoa học tiêu biểu, trong đó 83 báo cáo trình bày trực tiếp và 100 poster, cho thấy năng lực nghiên cứu đang tăng về cả số lượng lẫn chiều sâu. Nếu biết tận dụng, đây không chỉ là kho dữ liệu khoa học mà còn là nguồn "nguyên liệu" để hình thành các sản phẩm, công nghệ và doanh nghiệp mới.
Không gian triển lãm: nơi ý tưởng gặp thị trường
Song song với các phiên học thuật, hội nghị công nghệ sinh học tổ chức triển lãm khoa học và công nghệ với 20 gian trưng bày thiết bị phòng thí nghiệm, sinh phẩm, chế phẩm sinh học, thực phẩm, mỹ phẩm… Đây là chi tiết thường bị xem nhẹ, nhưng lại là điểm bản lề: chỉ khi nhà khoa học nhìn thấy nhu cầu thị trường và doanh nghiệp nhìn thấy năng lực nghiên cứu, chuỗi giá trị mới hình thành. Triển lãm được thiết kế như một không gian kết nối: ý tưởng đi từ phòng thí nghiệm ra sản phẩm; doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới; cơ quan quản lý quan sát xu hướng để điều chỉnh chính sách. Theo đánh giá, hoạt động này giúp thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Nếu các bên liên quan coi triển lãm là nơi bắt đầu của hợp tác lâu dài, chứ không chỉ là “gian hàng cho đủ chương trình”, thì mỗi sự kiện khoa học Đà Nẵng kiểu này sẽ tạo ra hiệu quả lan tỏa rất lớn.
Đà Nẵng và Đại học Đông Á: thử nghiệm mô hình hệ sinh thái công nghệ sinh học
Việc Trường Đại học Đông Á đăng cai hội nghị không phải là hành động thuần túy "cho mượn địa điểm", mà gắn với chiến lược xây dựng hệ sinh thái giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo theo định hướng ứng dụng, gắn với nhu cầu doanh nghiệp và địa phương. Nhà trường đang triển khai nhiều đề tài, dự án hợp tác trong nước và quốc tế, đẩy mạnh công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, sáng chế và chuyển giao công nghệ, với mục tiêu cuối cùng là tạo sản phẩm ứng dụng và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Về phía địa phương, lãnh đạo Đà Nẵng coi hội nghị là dịp để kết nối cộng đồng khoa học với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo, từ đó hình thành các hướng nghiên cứu mới, mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế, đồng thời tạo thêm động lực cho sự phát triển của ngành công nghệ sinh học, trong đó có dược liệu và Sâm Ngọc Linh – một lợi thế đặc trưng. Nếu mô hình "thành phố – trường đại học – doanh nghiệp – hội chuyên ngành" ở Đà Nẵng được duy trì và mở rộng, đây có thể là mẫu hình cho các địa phương khác muốn phát triển công nghệ sinh học.
Kết luận: từ hội nghị đến chiến lược quốc gia về công nghệ sinh học
Nhìn lại toàn bộ chương trình, hội nghị khoa học toàn quốc về công nghệ sinh học đã làm được điều quan trọng: đặt nghiên cứu sinh học toàn quốc vào mối quan hệ trực tiếp với phát triển kinh tế – xã hội, chứ không tách rời đời sống. Các báo cáo, phiên thảo luận và triển lãm cho thấy cộng đồng chuyên gia sinh học Việt Nam đã nhận ra rằng không thể chỉ nói về tiềm năng, mà phải cụ thể hóa bằng sản phẩm, công nghệ và chính sách. Tuy nhiên, hội nghị mới là điểm khởi đầu. Thách thức sẽ nằm ở giai đoạn sau: làm thế nào để các ý tưởng được ươm mầm trong sự kiện này trở thành dự án, quy trình, doanh nghiệp; làm thế nào để công nghệ gen, công nghệ tế bào, nông nghiệp, y dược và AI không dừng ở bài trình bày khoa học. Nếu Việt Nam muốn đưa ngành công nghệ sinh học lên tầm cao mới, cần coi những hội nghị như ở Đà Nẵng là mắt xích trong một chiến lược dài hơi: tài trợ ổn định, cơ chế chuyển giao rõ ràng, và hệ sinh thái nơi nhà khoa học được khuyến khích nghĩ đến ứng dụng ngay từ khi đặt câu hỏi nghiên cứu.
