Chỉ thị giáo dục mới: thông điệp thẳng vào “bệnh thành tích” và áp lực thi cử
Chỉ thị giáo dục mới số 31 của Thủ tướng Lê Minh Hưng là văn bản định hướng các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027, nhấn mạnh yêu cầu khắc phục bệnh thành tích, đổi mới kiểm tra đánh giá, giảm áp lực thi cử cho học sinh, giáo viên và phụ huynh thông qua việc cắt giảm các kỳ thi không cần thiết và siết chặt kỷ cương, minh bạch trong toàn ngành giáo dục. Đây không chỉ là một văn bản hành chính nữa, mà là lời tuyên bố rằng hệ thống giáo dục phải chấm dứt việc chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp bằng mọi giá và quay về với mục tiêu đánh giá đúng năng lực người học. Nếu thực thi nghiêm túc, Chỉ thị 31 có thể là bước ngoặt để giảm áp lực thi cử, đồng thời buộc các nhà trường đối mặt với chất lượng thật thay vì con số đẹp trên báo cáo.
Cắt giảm kỳ thi không cần thiết: giảm áp lực thi cử hay chỉ là khẩu hiệu?
Điểm được chờ đợi nhất trong Chỉ thị 31 là yêu cầu Bộ GD-ĐT rà soát, cắt giảm các kỳ thi và cuộc thi không cần thiết nhằm giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và phụ huynh. Thực tế, nhiều năm qua, học sinh phổ thông bị bủa vây bởi vô số bài kiểm tra, thi thử, cuộc thi phong trào – phần lớn phục vụ cho thành tích của nhà trường hơn là nhu cầu học tập. Việc đặt mục tiêu “giảm áp lực thi cử” là đúng, nhưng nếu các sở, phòng giáo dục tiếp tục đòi hỏi báo cáo thành tích, phong trào thi đua thì việc cắt giảm dễ bị biến thành động tác kỹ thuật. Điều quan trọng là phải dám bỏ những kỳ thi không gắn với lợi ích học tập và tuyển sinh thực chất, thay vào đó là cơ chế đánh giá liên tục, đa dạng, không biến mỗi bài thi thành cuộc đấu sinh tử. Câu hỏi lớn: ai sẽ chịu trách nhiệm nếu áp lực không giảm như Chỉ thị yêu cầu?
Khắc phục bệnh thành tích: từ khẩu hiệu đến thay đổi cấu trúc hệ thống
Thủ tướng yêu cầu có giải pháp cụ thể để khắc phục triệt để bệnh thành tích trong dạy, học, kiểm tra và đánh giá, với nguyên tắc “không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp”. Điều này đụng thẳng vào logic vận hành lâu nay: nhiều địa phương vẫn coi tỷ lệ tốt nghiệp, lên lớp gần như tuyệt đối là thước đo thi đua. Nếu không thay đổi cơ chế đánh giá của cả hệ thống – từ cách khen thưởng, xếp loại thi đua cho đến chỉ tiêu giao xuống từng trường – thì giáo viên vẫn bị thúc ép “kéo” điểm, học sinh vẫn bị đẩy qua lớp dù không đủ năng lực. Việc giao Bộ GD-ĐT chủ trì tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trong dạy học và quản lý giáo dục là bước đi đúng, nhưng cần thêm các công cụ: thanh tra độc lập, công bố dữ liệu chất lượng học sinh, và bảo vệ giáo viên khi họ dám cho điểm thật.
Siết kỳ thi tốt nghiệp THPT: xử lý gian lận thi cử bằng công khai và công nghệ
Kỳ thi tốt nghiệp THPT luôn là tâm điểm áp lực của cả hệ thống, nên việc Thủ tướng yêu cầu tăng cường phòng, chống gian lận, xử lý nghiêm mọi sai phạm, bảo đảm công bằng, minh bạch, khách quan là hoàn toàn cần thiết. Đáng chú ý hơn, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu “xử lý triệt để, nghiêm minh các tiêu cực sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, có hình thức công bố thông tin công khai”. Đây là chuyển hướng quan trọng: không còn xử lý âm thầm, mà buộc các sai phạm phải lộ diện để răn đe. Song, muốn chống gian lận thi cử hiệu quả, không thể chỉ trông vào kỷ luật; Chỉ thị cũng nhấn mạnh việc tăng cường ứng dụng công nghệ trong công tác thi cử, nhất là kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027, để phát hiện bất thường, giảm sự phụ thuộc vào yếu tố con người ở các khâu nhạy cảm. Khi dữ liệu được số hóa và công khai, khả năng “chạy điểm”, “sửa điểm” sẽ khó hơn nhiều.
Tác động thực tế lên học sinh: giảm áp lực thi cử có đi cùng tăng chất lượng?
Nếu Chỉ thị 31 được thực hiện đúng, học sinh và phụ huynh sẽ thấy khác biệt rõ: ít kỳ thi vô nghĩa hơn, đánh giá bớt nặng nề, và kỳ thi tốt nghiệp THPT được bảo vệ tốt hơn khỏi gian lận thi cử. Bên cạnh đó, việc yêu cầu tuyển dụng đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026-2027, cơ cấu lại đội ngũ theo hướng tăng giáo viên trực tiếp đứng lớp sẽ giúp mỗi lớp học đỡ quá tải, tạo điều kiện cho đánh giá thường xuyên, cá nhân hóa thay vì dồn hết vào các kỳ thi lớn. Tuy nhiên, tác động tích cực chỉ đến khi địa phương không coi Chỉ thị là nhiệm vụ báo cáo mà là cơ hội thay đổi. Học sinh chỉ thực sự được giảm áp lực thi cử khi giáo viên bớt bị áp lực thành tích, trường học bớt bị áp lực chỉ tiêu. Việc Thủ tướng giao các bộ, ngành hoàn thiện 24 dự án luật, khoảng 40 nghị quyết và 22 quy hoạch ngành liên quan phát triển, trong đó có giáo dục, cho thấy cuộc cải tổ không dừng ở một văn bản chỉ đạo lẻ tẻ.
