Tiếng Việt – chiếc chìa khóa đầu tiên trước cánh cửa lớp 1
Tiếng Việt cho trẻ vùng cao là các chương trình, chính sách và hoạt động tăng cường khả năng nghe, nói, hiểu và sử dụng tiếng Việt cho trẻ em dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1, nhằm giúp các em tiếp cận chương trình phổ thông, hòa nhập với bạn bè và giáo viên, và giảm nguy cơ tụt lại trong những năm học đầu đời. Với học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, một năm học mới thuận lợi không bắt đầu bằng việc đọc được bao nhiêu chữ, mà từ những điều rất cụ thể: đủ tiếng Việt để theo bài, đủ sách để học, đủ dinh dưỡng để ở lại trường và một hành trình đến lớp an toàn. Khi nhìn lại, dễ thấy hệ thống giáo dục từng quá chú trọng kỹ năng tiền đọc, tiền viết, trong khi rào cản lớn nhất của trẻ lại nằm ở khoảng cách ngôn ngữ ngay từ ngày đầu đến lớp.
Các chính sách mới: dịch chuyển từ hỗ trợ chung sang tháo gỡ rào cản ngôn ngữ
Điểm đáng chú ý trong chuẩn bị lớp 1 trẻ em vùng cao năm nay là sự dịch chuyển chính sách rõ rệt: từ hỗ trợ dàn đều sang xử lý rào cản cụ thể, trong đó tiếng Việt được đặt ở vị trí trung tâm. Nghị quyết 22 của Quảng Trị về dạy tăng cường tiếng Việt cho trẻ em là người dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1 cho phép giáo viên được hỗ trợ 360.000 đồng để mua bộ đồ dùng dạy học, mỗi trẻ được 310.000 đồng cho bộ đồ dùng học tập, tiền dạy 150.000 đồng/tiết, tối đa 80 tiết trong một tháng Hè. Đây không đơn thuần là khoản hỗ trợ vật chất, mà là tuyên bố chính sách: chương trình hỗ trợ tiếng Việt không thể là phụ lục, mà là nền móng của giáo dục học sinh DTTS. Đắk Lắk tiếp tục đi xa hơn khi ưu tiên giáo viên am hiểu tiếng nói, văn hóa địa phương và dạy tiếng Việt như ngôn ngữ thứ hai, mỗi trẻ được cấp một bộ tài liệu học tiếng Việt trước khi vào lớp 1 và hỗ trợ mua đồ dùng học tập tối đa 150.000 đồng.
Lũng Phìn: lớp làm quen tiếng Việt và sự tự tin của trẻ vùng cao
Ở Lũng Phìn (Tuyên Quang), bức tranh cụ thể của chương trình hỗ trợ tiếng Việt cho trẻ vùng cao đang cho thấy sức nặng của những thay đổi từ chính sách xuống thực tiễn. Thực hiện công tác chuẩn bị cho năm học 2026-2027, các trường tiểu học trên địa bàn đã chủ động tổ chức 17 lớp làm quen, tăng cường tiếng Việt cho hơn 400 trẻ chuẩn bị vào lớp 1. Quan trọng hơn, cách dạy không đặt nặng truyền đạt kiến thức như lớp chính khóa, mà tạo môi trường để trẻ nghe, nói, dùng tiếng Việt tự nhiên: từ câu chào hỏi, giới thiệu bản thân đến kể chuyện ngắn và gọi tên đồ vật. Phương pháp học mà chơi, chơi mà học với trò chơi ngôn ngữ, tranh ảnh, bài hát, hoạt động giao tiếp giúp tiếng Việt trở thành trải nghiệm gần gũi chứ không phải áp lực. Trẻ được khuyến khích nói, được sửa lỗi, được khen khi mạnh dạn sử dụng tiếng Việt. Trong bối cảnh đó, nhà trường không chỉ truyền kiến thức mà còn là không gian giúp trẻ mở rộng vốn ngôn ngữ, hình thành kỹ năng giao tiếp và nuôi dưỡng sự tự tin.
Chuẩn bị toàn diện: tiếng Việt, sách, dinh dưỡng và con đường đến trường
Tiếng Việt là trung tâm, nhưng nếu chỉ lo ngôn ngữ mà bỏ quên những yếu tố khác, trẻ em vùng cao vẫn dễ bị kéo tụt lại. Các địa phương đang xây dựng một cách tiếp cận toàn diện: tiếng Việt, sách giáo khoa, dinh dưỡng và lộ trình đến trường được xử lý đồng thời. Thành phố Huế miễn phí sách giáo khoa cho học sinh từ năm học 2026–2027, một bộ sách được cấp đúng lúc sẽ giảm chi đầu năm và hạn chế việc trẻ miền núi dùng sách thiếu hoặc không đồng bộ. Gia Lai hỗ trợ thêm 160.000 đồng/trẻ mầm non/tháng cho tiền ăn trưa, tối đa 9 tháng, cùng nhiều mức hỗ trợ ăn cho học sinh DTTS bán trú và học sinh DTTS thuộc hộ nghèo. Đà Nẵng chọn hướng can thiệp dinh dưỡng, hỗ trợ sữa tươi với 110 ml/ngày cho trẻ 24–36 tháng và 180 ml/ngày cho trẻ mẫu giáo, học sinh tiểu học, tối đa 5 ngày/tuần. Đồng thời, các quyết định ở Lào Cai xác định khoảng cách và địa hình để nhận diện những tuyến đường dốc, qua suối hay nguy hiểm, coi con đường đến trường là một phần của chuẩn bị tâm lý an toàn cho trẻ.
Từ chỉ thị trung ương đến câu hỏi cuối cùng: trẻ đã thực sự được sẵn sàng?
Chỉ thị 31 của Thủ tướng về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027 yêu cầu các địa phương chuẩn bị đủ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị và sách giáo khoa, ưu tiên nguồn lực cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và địa bàn khó khăn. Hạn chót cho sách giáo khoa là trước ngày 15/8, các trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới phải hoàn thành trước 30/8, kèm phương án vận hành. Những mốc thời gian này cho thấy chủ trương không chờ trẻ đến trường mới hỗ trợ, mà gỡ rào cản từ trước ngày tựu trường. Tuy vậy, câu hỏi cuối cùng không nằm ở số nghị quyết đã ban hành, mà ở những con số rất đời thường: bao nhiêu học sinh ra lớp đúng hạn, tỷ lệ chuyên cần, tình trạng dinh dưỡng, khả năng sử dụng tiếng Việt của trẻ vào lớp 1 và số em có nguy cơ bỏ học được giữ lại. Trong bức tranh giáo dục học sinh DTTS, tiếng Việt cho trẻ vùng cao không còn là hoạt động bổ trợ, mà phải được xem là thước đo thành công. Khi trẻ hiểu được lời cô giáo, đọc được yêu cầu bài tập và mạnh dạn hỏi, đó mới là lúc hệ thống chính sách chứng minh được giá trị của mình.
