Hoàn quỹ lớp không chỉ là chuyện quyết toán
Quỹ lớp là khoản tiền phụ huynh góp để hỗ trợ hoạt động của lớp, nhưng chỉ có thể được xem là tự nguyện khi mỗi gia đình được quyền từ chối mà không bị gây sức ép hay khiến học sinh chịu bất lợi. Nhiều trường ở Nha Trang đã yêu cầu ban đại diện cha mẹ học sinh hoàn trả toàn bộ quỹ thu đầu năm học 2026–2027; tại Hà Nội, một số trường cũng yêu cầu trả lại tiền sau phản ánh về mức thu. Đây không nên bị xem là thủ tục xử lý riêng lẻ, mà là dấu hiệu cho thấy cách vận động và quản lý quỹ phụ huynh cần thay đổi. Khi một khoản đóng góp được thu đồng loạt, phụ huynh có thể khó phân biệt giữa lời kêu gọi hỗ trợ và nghĩa vụ ngầm.
Ở Nha Trang, các trường cho biết việc hoàn trả đã hoàn tất; một số nơi chuyển lại tiền và cung cấp sao kê để phụ huynh đối chiếu. Nhà trường cũng lập biên bản bàn giao quỹ từ ban đại diện cha mẹ học sinh. Cách làm minh bạch này cần trở thành chuẩn tối thiểu: thông báo rõ khoản tiền, người giữ quỹ, chứng từ và tình trạng hoàn trả, thay vì để từng gia đình tự tìm cách hỏi han.

Con số lớn làm lộ ranh giới mờ
Những phản ánh ở Hà Nội cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở tổng số tiền, mà còn ở cách ấn định và thu. Tại một trường chuyên, phụ huynh phản ánh quỹ lớp là 3.000.000 đồng mỗi học sinh mỗi học kỳ; lãnh đạo trường cho biết các khoản bị phản ánh đã được yêu cầu trả lại. Thành phố có 23 phản ánh, kiến nghị về lạm thu và các khoản thu đầu năm học. Những dữ kiện này chưa đủ để kết luận mọi khoản vận động đều sai, nhưng đủ để đòi hỏi nhà trường làm rõ ai đề xuất, ai thu, việc tham gia có thực sự tùy chọn hay không.
Bài học cũ vẫn đáng lưu ý: tại một lớp 1 ở TP Hồ Chí Minh, 31 trong 32 phụ huynh đóng góp tổng cộng 313,3 triệu đồng, trong đó hơn 227 triệu đồng dành cho cải tạo phòng học. Dù đa số đồng ý, cơ quan quản lý vẫn xác định nhiều khoản thu, chi không đúng quy định và yêu cầu hoàn tiền. Biểu quyết đông người không thể thay thế quyền lựa chọn của từng gia đình. Nếu phụ huynh sợ bị đánh giá thiếu hợp tác hoặc lo con bị ảnh hưởng khi từ chối, chữ “tự nguyện” đã mất ý nghĩa.

Quy định mới đặt lại quyền quyết định
Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 15.11.2026, siết việc thu và quản lý quỹ: ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền quỹ lớp, quỹ trường; cũng không được ấn định mức đóng góp bình quân, mức tối thiểu hay thời hạn hỗ trợ. Phụ huynh có thể tự quyết định hỗ trợ một hoạt động cụ thể bằng hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán trực tiếp cho đơn vị cung cấp. Đây là thay đổi cần thiết vì ban đại diện có vai trò kết nối, không nên trở thành đầu mối thu tiền tập trung khiến một lời vận động dễ biến thành khoản phải nộp.
Các phản ánh về thu sai, lạm thu đầu năm học được yêu cầu xác minh theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo; địa phương phải báo cáo kết quả trong 30 ngày làm việc. Với phụ huynh, điều cần theo dõi không chỉ là tiền đã được trả hay chưa, mà còn là quy trình vận động sau đó có tôn trọng quyền không tham gia hay không. Việc hỗ trợ hay không hỗ trợ không được ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh, cũng không thể là căn cứ phân biệt đối xử. Một cơ chế tốt phải bảo vệ được gia đình có điều kiện khác nhau, thay vì đặt tất cả trước cùng một mức đóng.

Tự nguyện phải có quyền nói không
Hoàn trả quỹ lớp là bước xử lý cần thiết, nhưng không thể là điểm kết thúc. Nhà trường cần thông tin minh bạch về mọi hoạt động cần hỗ trợ, phân biệt rõ khoản bắt buộc theo quy định với phần đóng góp tùy chọn, đồng thời không để giáo viên hay ban đại diện gây áp lực qua danh sách, tin nhắn nhắc đóng hoặc so sánh mức góp. Phụ huynh cũng nên yêu cầu chứng từ, mục đích chi và cách xử lý số dư trước khi tham gia.
Điều đáng bảo vệ không phải là một khoản quỹ quen thuộc, mà là niềm tin giữa gia đình và nhà trường. Khi phụ huynh có thể hỗ trợ theo khả năng, từ chối mà không phải giải trình và biết con mình không bị đối xử khác biệt, đóng góp tự nguyện mới đúng nghĩa. Vì vậy, các đợt hoàn quỹ nên được nhìn như cơ hội chấm dứt thói quen cào bằng, chứ không chỉ là một lần trả tiền sau phản ánh.






