Tự nguyện phải có quyền từ chối
Đóng góp tự nguyện trong trường học là sự hỗ trợ do mỗi gia đình tự lựa chọn, không kèm mức tối thiểu, hạn chót hay bất lợi nào nếu phụ huynh quyết định không tham gia. Từ ngày 15/11/2026, Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực, thay thế quy định cũ và cấm ban đại diện cha mẹ học sinh thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ dưới bất kỳ hình thức nào. Đây là bước cần thiết: một khoản tiền không trở nên tự nguyện chỉ vì được thông qua trong cuộc họp hoặc gắn nhãn “ủng hộ”. Phụ huynh có thể lo bị xem là thiếu hợp tác, ngại va chạm với tập thể, thậm chí sợ con bị ảnh hưởng khi từ chối. Nếu không thể nói “không” mà không thấp thỏm về quyền lợi của con, sự đồng thuận ấy chỉ là hình thức.

Quy định mới chặn cách thu quỹ tập trung
Thông tư 81/2026 không chỉ cấm đặt ra khoản đóng góp bắt buộc; ban đại diện còn không được ấn định mức bình quân, mức tối thiểu hay thời hạn hỗ trợ. Vì vậy, việc ban đại diện trực tiếp thu và giữ quỹ phụ huynh, quỹ lớp hoặc quỹ trường phải chấm dứt từ ngày 15/11. Khi gia đình muốn hỗ trợ một hoạt động cụ thể, phụ huynh có thể cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết hoặc thanh toán thẳng cho đơn vị cung cấp. Nếu hỗ trợ chưa đủ, ban đại diện phải điều chỉnh nội dung, quy mô hoặc cách tổ chức, không được yêu cầu phụ huynh góp thêm để bù thiếu. Cách làm này đặt quyền quyết định và khả năng chi trả của từng gia đình lên trước sự tiện lợi của một khoản thu chung.

Con số thu chi càng lớn, minh bạch càng quan trọng
Tranh cãi quanh một lớp 10 ở khu vực Quận 5 cũ cho thấy vì sao thu quỹ lớp cần được nhìn bằng con mắt thận trọng. Theo thông tin phụ huynh đăng tải, lớp thu 41 triệu đồng sau hai tháng học và đã chi hết; phụ huynh còn phản ánh các khoản thu chi không được hỏi ý kiến đầy đủ hoặc kèm hóa đơn. Sau đó, ban đại diện kêu gọi mỗi học sinh ủng hộ thêm 2 triệu đồng cho các dịp lễ. Những con số này không tự chứng minh mọi khoản chi đều sai, nhưng việc đề nghị đóng thêm khi phụ huynh nói thiếu tham vấn và chứng từ khiến câu hỏi về trách nhiệm giải trình trở nên không thể né tránh. Một bảng kê sau khi tiền đã tiêu không thay thế được việc thống nhất trước mục đích và cách chi.
Đây không phải lần đầu quỹ lớp gây tranh luận. Vụ một lớp 1 tại TP Hồ Chí Minh từng ghi nhận hơn 313 triệu đồng đóng góp, trong đó hơn 260 triệu đồng được chi sau gần một tháng; dù đa số phụ huynh đồng ý cải tạo phòng học, cơ quan quản lý vẫn xác định có khoản thu chi không đúng quy định. Bài học rất rõ: biểu quyết của số đông không thể xóa quyền lựa chọn của từng gia đình.

Làm thế nào để nhận diện khoản tự nguyện bị biến thành nghĩa vụ?
Phụ huynh nên cảnh giác khi mức đóng được ấn định hoặc chia đều, khi có hạn chót kèm nhắc tên người chưa nộp, hay khi người từ chối bị yêu cầu giải thích. Đó là dấu hiệu lựa chọn đang bị thay bằng sức ép tập thể, trái với tinh thần của quy định mới. Với khoản hỗ trợ cụ thể, gia đình có thể hỏi rõ mục đích, dự toán, đơn vị cung cấp và cách công khai kết quả; nếu không đồng thuận, họ có quyền không tham gia mà không cần lo con bị đối xử khác biệt. Ban đại diện cũng cần tránh vận động tiền để sửa chữa, mua sắm cho trường lớp hoặc chi những việc thuộc trách nhiệm của nhà trường. Quy định có hiệu lực từ ngày 15/11/2026; điều cần theo dõi tiếp theo là cách các trường và ban đại diện thay đổi thực hành, không phải tìm tên gọi mới cho khoản thu cũ.

Không có quyền nói không thì không thể gọi là tự nguyện
Cấm ban đại diện thu và quản lý quỹ không đồng nghĩa phụ huynh hết quyền hỗ trợ hoạt động giáo dục. Quy định mới phân định rõ hơn: sự giúp đỡ phải gắn với việc cụ thể, do gia đình tự chọn và không biến thành nghĩa vụ chung. Minh bạch cần bắt đầu trước khi vận động, còn sự đồng thuận chỉ có ý nghĩa khi mỗi người có thể từ chối mà không bị gây áp lực. Đó là cách bảo vệ cả phụ huynh lẫn học sinh, đồng thời trả lại cho đóng góp tự nguyện đúng bản chất của nó.






