Từ diễn đàn quốc tế đến bài toán ứng dụng
Tuần lễ Số Quốc tế là diễn đàn quy tụ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và đối tác quốc tế để trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác về công nghệ số. Tại Quảng Ninh, VIDW 2026 diễn ra từ ngày 28 đến 30/10, do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND thành phố Quảng Ninh tổ chức, với chủ đề “Phát triển kết nối thông minh, quản trị AI, kiến tạo chuyển đổi AI”. Sự kiện có khoảng 500 đại biểu trong nước và quốc tế đến từ 30 quốc gia, gồm đại diện chính phủ, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia. Quy mô ấy tạo cơ hội đối thoại đáng kể, nhưng giá trị không nằm ở số lượng khách tham dự: thước đo phải là những quan hệ hợp tác và giải pháp có thể tiếp tục sau khi tuần lễ kết thúc.
AI đang định hình cách nền kinh tế tăng trưởng, cách chính phủ phục vụ người dân và cách các quốc gia cạnh tranh lẫn hợp tác. Nhưng những cơ hội đó đi cùng thách thức về quản trị, an toàn, khả năng tiếp cận công nghệ và nguy cơ nới rộng khoảng cách phát triển. Vì vậy, VIDW 2026 đáng chú ý không chỉ bởi đặt AI vào chương trình nghị sự quốc tế, mà còn bởi ghép câu chuyện công nghệ với hai câu hỏi thực chất: nền tảng kết nối nào cần có và trách nhiệm nào phải được xác lập?
Kết nối số là nền móng, không phải phần trang trí
Muốn AI hoạt động ngoài những màn trình diễn thử nghiệm, cần có hạ tầng số đáng tin cậy, năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng và khả năng tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý. Đó là nội hàm của kết nối thông minh mà VIDW 2026 đặt làm ưu tiên: không chỉ nối thêm thiết bị hay mở rộng mạng, mà tạo điều kiện để dữ liệu và dịch vụ số vận hành hữu ích. Thiếu một trong các mắt xích này, mô hình AI có thể cho kết quả tốt trong môi trường giới hạn nhưng khó được triển khai rộng, nhất là tại nơi nguồn lực và năng lực kỹ thuật còn chênh lệch.
Bởi vậy, đầu tư kết nối phải gắn với nhu cầu thực tế của cơ quan công quyền, doanh nghiệp và người dân. Một hạ tầng chỉ được xem là thành công khi giúp dịch vụ tiếp cận thuận tiện hơn, hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết bài toán cụ thể và tạo cơ hội tiếp cận công nghệ rộng hơn. Các cuộc thảo luận về 5G, dữ liệu và năng lực AI trong khuôn khổ tuần lễ có ý nghĩa khi dẫn tới phối hợp và ứng dụng, thay vì dừng ở danh sách công nghệ được quan tâm.
Quản trị AI để tạo niềm tin và mở đường cho đổi mới
Hạ tầng mạnh mà thiếu quy tắc đáng tin cậy sẽ không đủ để thúc đẩy ứng dụng. Quản trị AI giúp tạo dựng niềm tin, khuyến khích đổi mới có trách nhiệm và bảo vệ an toàn, quyền riêng tư, an ninh mạng. Đây không nên là lớp thủ tục đặt thêm sau khi công nghệ đã được triển khai; quản trị tốt cần định hướng từ đầu việc thu thập, sử dụng dữ liệu, đánh giá rủi ro và xử lý hệ quả. Nếu quy định quá mơ hồ, người dùng khó tin tưởng; nếu cứng nhắc, thử nghiệm hữu ích có thể bị chặn lại.
Tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh định hướng quản lý theo mức độ rủi ro và thử nghiệm có kiểm soát. Các văn bản được nêu gồm Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Dữ liệu và Luật Chuyển đổi số. Cách tiếp cận này chỉ phát huy tác dụng nếu quy tắc được thực thi nhất quán và tạo điều kiện để cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới nghiên cứu cùng nhận diện rủi ro. Quản trị không đối lập với sáng tạo; đó là điều kiện để những ứng dụng có ích được chấp nhận và mở rộng.
Hợp tác phải chuyển thành kết quả đo được
Hợp tác trí tuệ nhân tạo có giá trị khi các bên cùng giải quyết những khoảng trống mà một tổ chức hay một quốc gia khó xử lý riêng lẻ: tiêu chuẩn kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu, phát triển nhân lực và ứng dụng. Việt Nam khẳng định sẵn sàng hợp tác với chính phủ, tổ chức quốc tế, trường đại học và doanh nghiệp trong các lĩnh vực này, gồm cả thúc đẩy luồng dữ liệu xuyên biên giới và triển khai ứng dụng thiết thực. Các diễn đàn ASEAN–EU, Việt Nam–Australia, hội nghị 5G ASEAN cùng đối thoại liên khu vực về năng lực AI tạo ra không gian để tìm đối tác và trao đổi kinh nghiệm. Thách thức tiếp theo là duy trì phối hợp sau sự kiện, với mục tiêu và trách nhiệm rõ ràng.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, chuyển đổi AI không nên được chấm điểm bằng số chiến lược, dự án thí điểm hay mô hình công nghệ, mà bằng năng suất cao hơn, dịch vụ công tốt hơn, doanh nghiệp phát triển vững mạnh và chất lượng sống được cải thiện. Đây là tiêu chuẩn phù hợp để đánh giá cả kết nối lẫn quản trị: công nghệ có được dùng an toàn, rộng rãi và tạo lợi ích nhận thấy hay không. VIDW 2026 mở ra cơ hội hợp tác; kết quả sẽ phụ thuộc vào việc biến đối thoại thành dự án có trách nhiệm, có người thụ hưởng rõ ràng và có tác động kiểm chứng được.
Kết luận, kết nối thông minh cung cấp nền tảng, quản trị AI tạo niềm tin, còn hợp tác giúp lấp khoảng trống về năng lực và kinh nghiệm. Thiếu một trong ba, chuyển đổi dễ mắc kẹt ở thử nghiệm hoặc chỉ phục vụ một nhóm có lợi thế. Vì thế, thành công của Tuần lễ Số Quốc tế không nằm ở lời hứa về AI, mà ở những ứng dụng an toàn, thiết thực và cải thiện đời sống sau khi diễn đàn khép lại.
