Từ cửa ngõ Xuyên Á đến tham vọng trung tâm công nghiệp khu vực
Tây Ninh mở rộng công nghiệp là chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển, gắn sản xuất với hệ thống cửa khẩu, logistics và hành lang giao thông liên vùng, nhằm giữ lại nhiều giá trị gia tăng hơn từ dòng hàng hóa xuất khẩu đang vươn tới khoảng 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, thay vì chỉ đóng vai trò điểm trung chuyển trên bản đồ thương mại khu vực. Chính vì vậy, câu chuyện Tây Ninh mở rộng công nghiệp hôm nay không phải là phong trào xây thêm nhà xưởng cho đủ con số, mà là lựa chọn mô hình tăng trưởng mới dựa trên lợi thế vị trí chiến lược và kinh tế cửa khẩu. Tỉnh nằm trên hành lang kinh tế Xuyên Á, giữ vai trò cửa ngõ giao thương với Campuchia và các nước ASEAN, nối sát Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Nếu biết biến vị trí vàng thành năng lực sản xuất, Tây Ninh có thể bước từ "trạm trung chuyển" lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị khu vực, thay vì mãi làm nền cho các trung tâm công nghiệp lân cận.
Không gian công nghiệp phình rộng: cuộc chạy đua giữa quy hoạch và giá trị gia tăng
Hiện nay, khu công nghiệp Tây Ninh không còn là vài điểm sáng đơn lẻ mà đã trở thành một mạng lưới dày đặc trên bản đồ phát triển. Tỉnh đã quy hoạch 100 khu công nghiệp với hơn 31.000 ha, trong đó 51 khu đã được thành lập và 34 khu đủ điều kiện tiếp nhận đầu tư, tỷ lệ lấp đầy của 34 khu này gần 70%. Song nếu chỉ nhìn vào diện tích, Tây Ninh sẽ dễ trượt vào cái bẫy "tăng trưởng bằng mét vuông" – nhiều nhà xưởng nhưng ít giá trị gia tăng tại chỗ. Hàng hóa của tỉnh đã đến khoảng 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục tăng, nhưng phần giá trị được giữ lại cho doanh nghiệp, người lao động và ngân sách địa phương vẫn là câu hỏi lớn. Điều đáng nói là tỉnh đã bắt đầu trả lời câu hỏi đó bằng cách gắn quy hoạch công nghiệp với các trục giao thông đối ngoại, kinh tế cửa khẩu, logistics và định hướng ngành nghề xanh, tuần hoàn, thông minh.
Cụm công nghiệp len sâu vào địa phương: từ thiếu hụt quỹ đất đến động lực FDI
Nếu khu công nghiệp là các "đại công trường", thì cụm công nghiệp chính là mắt xích giúp Tây Ninh mở rộng công nghiệp xuống sát từng địa phương. Toàn tỉnh đã quy hoạch 108 cụm công nghiệp với hơn 6.000 ha, 24 cụm đã hoạt động, thu hút hơn 500 dự án và đạt tỷ lệ lấp đầy trên 84% theo diện tích quy hoạch, hơn 93% trên phần diện tích đã hoàn chỉnh hạ tầng – những con số cho thấy cung hạ tầng hiện hữu không theo kịp nhu cầu đầu tư Tây Ninh. Không ngẫu nhiên mà trong 7 tháng đầu năm, doanh nghiệp nộp hồ sơ đề nghị thành lập 15 cụm mới và tỉnh quyết định thành lập thêm 7 cụm ở các xã Bình Hòa Nam, Tân Bình, Long Thạnh, Mỹ Thạnh Bắc. Việc mở rộng này không chỉ tạo quỹ đất mà còn dẫn dắt dòng vốn vào những lĩnh vực được ưu tiên: công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, bán dẫn, dược phẩm, thiết bị y tế, logistics, đô thị thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn. Đây là bước chuyển từ tư duy "thu hút mọi dự án" sang chọn lọc nhà đầu tư có công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại và cam kết gắn bó lâu dài với địa phương.
Kinh tế cửa khẩu, logistics và năng lượng tái tạo: ba trụ cột cho tham vọng xuất khẩu
Lợi thế của Tây Ninh không chỉ nằm ở diện tích khu công nghiệp mà ở hệ sinh thái bao quanh: kinh tế cửa khẩu, logistics và năng lượng tái tạo. Không gian công nghiệp đang được mở rộng cùng hệ thống cửa khẩu, logistics và các hành lang giao thông liên vùng, kết nối các trung tâm sản xuất với mạng lưới giao thông và đầu mối vận tải. Định hướng là biến các khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài và Xa Mát thành trung tâm thương mại, dịch vụ logistics và trung chuyển hàng hóa quốc tế trong khu vực ASEAN, gắn với thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trên nền đó, Tây Ninh đặt mục tiêu khai thác tối đa dư địa điện mặt trời – nhất là trên hồ Dầu Tiếng và áp mái khu công nghiệp – cùng năng lượng sinh khối, phát triển lưới điện thông minh để hỗ trợ doanh nghiệp hướng tới Net Zero. Nếu thực hiện nhất quán, tỉnh sẽ có lợi thế cạnh tranh chi phí năng lượng sạch và tiêu chuẩn môi trường – những yếu tố ngày càng quan trọng trong quyết định đầu tư của các tập đoàn xuất khẩu lớn.
Quy hoạch mới, cam kết đồng hành và bài toán nâng cấp vai trò trong chuỗi giá trị
Sau khi hợp nhất với Long An, Tây Ninh có diện tích tự nhiên hơn 8.500 km², dân số hơn 3,25 triệu người, tiếp giáp các trung tâm kinh tế lớn và Campuchia – một không gian đủ rộng để thử nghiệm mô hình công nghiệp xanh, thông minh. Theo Quyết định 2968/QĐ-UBND về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, công nghiệp – xây dựng tiếp tục được xác định là khu vực giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế, với mục tiêu chiếm khoảng 55–56% GRDP vào năm 2030. Một số dự án hạ tầng khu công nghiệp như Cầu Khởi, Thành Thành Công mở rộng, Tân Lân 3, Hiệp Hòa đã được đưa vào danh mục ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026–2030. Tuy nhiên, điều thuyết phục nhà đầu tư hơn cả là cam kết đồng hành: tỉnh khẳng định sẽ xử lý nhanh khó khăn, tạo điều kiện để các dự án phù hợp sớm đi vào hoạt động và phát triển lâu dài. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và dịch chuyển chuỗi cung ứng tạo ra cơ hội mới, câu hỏi không còn là "Tây Ninh có thu hút được thêm FDI hay không", mà là "Tây Ninh sẽ đứng ở phân khúc nào của chuỗi giá trị khu vực". Câu trả lời nằm ở việc tỉnh kiên trì gắn quy mô khu công nghiệp với chất lượng nhà đầu tư, xanh hóa sản xuất và nâng cao hàm lượng công nghệ trong từng sản phẩm xuất khẩu Tây Ninh.
