Không gian đi bộ mới của Huế và thực tế khó chịu dưới bánh xe máy
Đường đi bộ ven sông Như Ý ở Huế là không gian công cộng mới được thiết kế hiện đại, lát đá granite, có lan can thép không gỉ và bãi đỗ xe, nhằm tạo thêm không gian dạo bộ, tập thể dục, ngắm cảnh cho người dân và du khách bên cạnh hệ thống đường đi bộ dọc bờ nam sông Hương. Nhưng điểm nhấn mới của hạ tầng Huế lại nhanh chóng cho thấy một nghịch lý: quy hoạch hướng tới đô thị văn minh, còn thói quen sử dụng không gian công cộng và khả năng thực thi quy định lại chưa bắt kịp. Ngày 7/8, dự án đường đi bộ và kè sông Như Ý, tổng mức đầu tư hơn 267 tỷ đồng, được thông báo hoàn thành và bàn giao đoạn từ Đập Đá đến cầu Vỹ Dạ cho UBND phường Thuận Hóa quản lý. Chỉ ít ngày sau, biển cấm ô tô, xe máy dường như trở nên vô nghĩa khi xe máy vẫn lưu thông, kinh doanh bày bàn ghế bủa vây lối đi bộ.
Khi không gian công cộng bị lấn chiếm: an toàn, mỹ quan và chất lượng công trình cùng suy giảm
Trên tuyến đường đi bộ Huế ven sông Như Ý, người đi bộ không chỉ chia sẻ mặt đường với xe máy mà còn phải len lỏi giữa bàn ghế, dù bạt của các hộ kinh doanh lấn chiếm không gian công cộng. Điều này biến lối đi bộ thành hành lang hỗn hợp, nơi người đi bộ luôn ở thế yếu. Nguy cơ mất an toàn với trẻ em, người lớn tuổi là hiển nhiên khi phương tiện cơ giới xuất hiện thường xuyên ngay trên mặt đường vốn thiết kế cho bước chân chậm rãi. Nhìn rộng hơn, đây là sự lãng phí công năng của một khoản đầu tư lớn. Tuyến đường dài khoảng 1,6km, lát đá granite, có cầu vòm 36m, 11 bến nước và bãi đỗ xe hơn 1.300m². Thay vì phục vụ trải nghiệm đi bộ thông thoáng, cảnh quan ven sông bị che khuất bởi xe cộ và hàng quán, trong khi mặt đá granite đối mặt nguy cơ xuống cấp vì chịu tải trọng không được tính đến trong thiết kế.
Khoảng cách giữa quy hoạch hiện đại và năng lực quản lý công cộng tại địa phương
Câu chuyện thực thi quy định trên đường đi bộ ven sông Như Ý cho thấy khoảng cách đáng lo giữa thiết kế quy hoạch hiện đại và quản lý công cộng tại cơ sở. Biển cấm ô tô, xe máy được đặt ở các lối vào nhưng nhiều xe máy vẫn thường xuyên chạy vào tuyến đường. Điều này nói thẳng một điều khó chịu: quy định có, nhưng sức nặng của quy định trong đời sống thường ngày còn quá nhẹ. Phường Thuận Hóa khẳng định sau khi tiếp nhận quản lý, đã chỉ đạo tăng cường kiểm tra, nhắc nhở và xử lý các trường hợp điều khiển phương tiện lưu thông không đúng quy định. Trong hai ngày 5 và 6/8, Công an phường phối hợp Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công tổ chức tuần tra, chấn chỉnh tình trạng xe máy chạy vào đường đi bộ và buôn bán lấn chiếm. Đây là động thái cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở chiến dịch ngắn hạn, tuyến đường đi bộ sẽ sớm quay về trạng thái "mạnh ai nấy dùng".
Áp lực quản lý sẽ lớn hơn khi các dự án hạ tầng quy mô được đưa vào sử dụng
Huế không chỉ có tuyến đường đi bộ Như Ý trong bức tranh hạ tầng mới. Dự án tuyến đường bộ ven biển qua thành phố và cầu vượt cửa biển Thuận An giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư 2.400 tỷ đồng, chiều dài tuyến khoảng 7,785km, trong đó phần cầu dài khoảng 2,36km và phần tuyến giao thông khoảng 5,3km. Công trình khởi công ngày 24/3/2022, kế hoạch hoàn thành vào ngày 23/3/2025 nhưng đang kéo dài do vướng mặt bằng. Khi các dự án hạ tầng Huế quy mô như vậy được đưa vào khai thác, bài toán không chỉ là hoàn thành xây lắp mà còn là quản lý sử dụng. Nếu một đường đi bộ dài 1,6km còn khó giữ đúng chức năng, việc bảo đảm trật tự, an toàn và mỹ quan trên các trục ven biển mới sẽ là thử thách lớn. Câu trả lời không nằm ở thêm vài biển cấm, mà ở việc thiết kế đồng bộ từ quy hoạch, tổ chức giao thông đến chế tài và thói quen sử dụng không gian công cộng của người dân.
Từ phố đêm ven Như Ý đến đô thị văn minh: cần một bước chuyển về thực thi quy định
Điều đáng chú ý là cùng lúc xử lý lấn chiếm, phường Thuận Hóa đang chuẩn bị đề án khai thác tuyến đường đi bộ phía Nam sông Như Ý thành không gian kinh tế đêm văn hóa, ẩm thực, giải trí, diện tích khoảng 3,46ha, dài 550m, với tổng mức đầu tư dự kiến 180-200 tỷ đồng theo hình thức xã hội hóa. Hạ tầng sẽ dùng kết cấu lắp ghép, không xây móng kiên cố để tuân thủ hành lang bảo vệ nguồn nước và dễ tháo lắp. Tham vọng phát triển phố đêm là hợp lý, nhưng nếu ngay trong giai đoạn hiện tại, việc thực thi quy định còn lỏng lẻo, tương lai phố đêm rất dễ trượt thành "chợ đêm" lộn xộn. Muốn đường đi bộ Huế và các dự án hạ tầng mới thực sự nâng chất đô thị, chính quyền phải coi quản lý công cộng là một hạng mục đầu tư nghiêm túc: đủ lực lượng, đủ chế tài và đủ truyền thông để người dân hiểu rằng không gian chung không phải là nơi ai cũng có thể sử dụng theo tiện lợi riêng.
