Cầu Thủ Thiêm 4: Từ công trình giao thông đến biểu tượng đô thị
Cầu Thủ Thiêm 4 là dự án hạ tầng TP.HCM vượt sông Sài Gòn, dài hơn 2km, sử dụng kiến trúc vòm thép uốn cong kết hợp tuyến đi bộ ven sông độc lập, nhằm nối khu Nam với khu đô thị mới Thủ Thiêm, vừa giải quyết bài toán giao thông, vừa tạo thêm một điểm nhấn cảnh quan và không gian công cộng trên trục sông trung tâm thành phố. Điểm quan trọng cần nhìn nhận ngay từ đầu: đây không chỉ là một cây cầu 8 làn xe, mà là tuyên ngôn về cách TP.HCM muốn tổ chức lại không gian sống quanh sông Sài Gòn. Trong bối cảnh thành phố đang dồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, việc ưu tiên một thiết kế mang tính biểu tượng, có lối đi bộ và xe đạp riêng, cho thấy tư duy đô thị đã dịch chuyển từ “chỉ cần thông xe” sang “phải tạo chất lượng không gian”. Quyết định phê duyệt phương án kiến trúc đạt giải Nhất cũng là bước đi chính trị rõ ràng: cam kết biến ý tưởng thành công trình cụ thể, không để cuộc thi quốc tế dừng lại trên bản vẽ.
Ba nhịp vòm liên tục: hình tượng sóng nước phương Nam trên mặt cắt thép
Phương án “Nhịp sóng song hành” giành giải Nhất cuộc thi kiến trúc cầu Thủ Thiêm 4 dựa trên hình tượng sông nước Nam Bộ và chế độ bán nhật triều của sông Sài Gòn. Hệ kiến trúc vòm thép liên tục được tạo hình uốn lượn, phần cầu chính gồm ba nhịp vòm liên tục dài 85m, 180m và 85m, với tổng chiều dài dải vòm khoảng 350m. Đây không phải kiểu vòm nặng nề, mà là thuyết minh bằng kết cấu cho câu chuyện “sóng nước phương Nam”: thép hộp của vòm chính kết hợp dầm bê tông liên hợp tạo cảm giác thanh mảnh nhưng vẫn bảo đảm chịu lực. Ở góc độ thẩm mỹ, ba nhịp vòm liên tục này là nỗ lực thoát khỏi mô típ cầu bê tông đơn điệu từng chiếm chủ đạo trên sông Sài Gòn. Về đêm, với hệ chiếu sáng mỹ thuật thế hệ mới, tổng thể công trình được kỳ vọng trở thành một dải lụa ánh sáng phản chiếu xuống lòng sông, cạnh tranh vai trò điểm nhấn với các cầu hiện hữu ở khu vực trung tâm.
Tuyến đi bộ ven sông: không gian công cộng treo lơ lửng trên mặt nước
Chi tiết đáng giá nhất trong thiết kế cầu Thủ Thiêm 4 không nằm ở làn xe mà ở tuyến đi bộ và xe đạp độc lập, chạy dọc theo hệ vòm chính. Tuyến này bắt đầu từ các công viên ven sông ở hai đầu cầu, được nâng dần độ cao và đạt đỉnh tại trung tâm vòm – nơi bố trí ban công ngắm cảnh nhìn về khu trung tâm TP.HCM. Lần đầu tiên thành phố áp dụng mô hình “hai trong một” cho một công trình vượt sông lớn: phần dưới là cấu trúc giao thông 8 làn xe với vận tốc thiết kế 60km/h, phần trên là lối đi bộ ven sông dành cho trải nghiệm chậm rãi. Đây là bước chuyển quan trọng: nếu trước đây cầu chủ yếu phục vụ xe cộ, thì nay người đi bộ và người đi xe đạp được trao vị trí trang trọng ngay trong thiết kế. Về lâu dài, tuyến đi bộ này có thể trở thành mắt xích trong mạng lưới không gian công cộng ven sông, kết nối chuỗi công viên hai bờ Sài Gòn, thay đổi cách cư dân tiếp cận mặt nước vốn lâu nay bị lấn át bởi giao thông và nhà máy.
Hơn 5.000 tỷ đồng cho một trục kết nối chiến lược khu Nam – khu Đông
Về mặt hạ tầng, cầu Thủ Thiêm 4 là một mảnh ghép lớn trong chiến lược hoàn thiện mạng lưới cầu, đường vượt sông Sài Gòn của TP.HCM. Công trình có tổng chiều dài khoảng 2,16km, trong đó phần cầu chính gần 1,6km, thiết kế 8 làn xe gồm 6 làn ô tô và 2 làn hỗn hợp, nối khu vực Nguyễn Văn Linh, cầu Tân Thuận 2 với đường Nguyễn Cơ Thạch ở Thủ Thiêm. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng và đã được HĐND thành phố thông qua chủ trương đầu tư. Khi hoàn thành, cầu Thủ Thiêm 4 sẽ tăng khả năng kết nối giữa khu Nam với khu đô thị mới Thủ Thiêm, giảm áp lực cho các tuyến kết nối hiện hữu và mở ra hướng lưu thông mới giữa hai cực phát triển lớn của thành phố. Theo một phát biểu đã được thông qua, "dự án cầu Thủ Thiêm 4 được HĐND TPHCM thông qua chủ trương đầu tư hồi tháng 2, với tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng". Câu hỏi đặt ra là: với chi phí này, thành phố có nhận lại đủ giá trị kinh tế – xã hội? Nếu tổ chức tốt quỹ đất hai bên cầu, trục mới này có thể kích hoạt các cực phát triển mới chứ không chỉ là một tuyến tránh ùn tắc.
Từ bản vẽ đến công trình: thách thức biến ý tưởng thành trải nghiệm đô thị
Sau khi phương án mã số TT42 đạt giải Nhất, UBND TP.HCM đã phê duyệt kết quả cuộc thi và giao chủ đầu tư hướng dẫn liên danh TECCO1 – T.Y.Lin – CUBIC tiếp tục hoàn chỉnh thiết kế trên cơ sở kết luận của Hội đồng thi tuyển. Phương án sau khi hoàn thiện sẽ là cơ sở cho các bước thiết kế chi tiết tiếp theo, trong đó công trình dự kiến khởi công quý IV/2026 và hoàn thành năm 2028. Từ nay đến ngày khởi công, thách thức không nằm ở việc giữ nguyên “vẻ đẹp” của vòm thép trên bản vẽ, mà ở khả năng bảo vệ các thành phần không sinh lợi trực tiếp như tuyến đi bộ, ban công ngắm cảnh, công viên hai bên cầu trước sức ép cắt giảm chi phí. Nếu cầu Thủ Thiêm 4 bị giản lược thành một cây cầu xe cộ thuần túy, thành phố sẽ mất một cơ hội hiếm hoi để chứng minh rằng hạ tầng giao thông có thể đồng thời là không gian công cộng. Kết luận hợp lý lúc này là: thành phố phải kiên định với tầm nhìn ban đầu, để khi cây cầu hoàn thành, người dân nhìn thấy hơn cả thép và bê tông – họ thấy một cách đối xử mới với sông Sài Gòn và đời sống hai bờ.
