Điện gió ven biển đang trở thành hạ tầng năng lượng sạch chiến lược
Điện gió ven biển Việt Nam là các dự án nhà máy điện gió được đặt tại khu vực bờ biển hoặc gần bờ, tận dụng tiềm năng gió ổn định trên mặt biển để tạo ra nguồn điện sạch, bổ sung cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và giảm ô nhiễm môi trường trong một chiến lược dài hạn về hạ tầng năng lượng sạch. Khi nhìn vào Phú Lộc Thọ ở Quảng Trị và cụm Phú Cường 1A–1B ở khu vực Sóc Trăng–Cần Thơ, có thể thấy rõ câu chuyện: quy hoạch phát triển bền vững trên giấy tương đối bài bản, nhưng bước vào thực thi lại là một ma trận phê duyệt, giải phóng mặt bằng và phối hợp liên ngành. Đây không chỉ là hai dự án năng lượng tái tạo đơn lẻ, mà là phép thử cho cách Việt Nam muốn xây dựng lợi thế cạnh tranh bằng điện gió ven biển.
Phú Lộc Thọ: Dự án lớn, thủ tục chạy đua với mốc 2029
Quảng Trị đã chấp thuận chủ trương đầu tư một dự án điện gió gần bờ Phú Lộc Thọ với tổng vốn dự kiến 8.507 tỉ đồng. Mục tiêu là xây dựng và vận hành nhà máy điện gió 200 MW, sản lượng khoảng 515,86 GWh/năm để hòa lưới, bán điện sạch, khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Cấu phần hạ tầng đi kèm gồm 32 tua-bin gần bờ, một trạm biến áp 35/500 kV, đường dây 500 kV dài 27,5 km và tuyến truyền tải đấu nối vào thanh cái 500 kV của nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch theo quy hoạch kết nối đã được Thủ tướng phê duyệt. "Nhà đầu tư phải bảo đảm dự án vận hành thương mại không muộn hơn năm 2029" là yêu cầu được nêu rõ trong quyết định của tỉnh. Nghe thì quyết liệt, nhưng để kịp tiến độ, khâu chọn nhà đầu tư và giao đất, giao mặt nước đều phải hoàn thành trong vòng hai lần mốc 6 tháng liên tiếp – một thách thức không nhỏ đối với bất kỳ địa phương nào.
Phú Cường 1A–1B: REE mở rộng điện gió ở Đồng bằng sông Cửu Long
Ở phía Nam, cụm Nhà máy điện gió Phú Cường 1A và 1B cho thấy một hướng đi khác: doanh nghiệp tư nhân chủ động gom tài sản, nhận chuyển nhượng để xây dựng hạ tầng năng lượng sạch tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. UBND TP Cần Thơ đã quyết định cho CTCP Điện gió Phú Cường thuê 53.955,3 m² đất tại xã Lai Hòa để thực hiện dự án cụm nhà máy điện gió Phú Cường 1A và 1B, với mục đích sử dụng là đất công trình năng lượng và thời hạn đến ngày 30/10/2071. Toàn bộ diện tích này được miễn tiền thuê đất trong suốt thời gian hoạt động theo quy định – một ưu đãi cho thấy địa phương coi đây là hạ tầng năng lượng sạch mang tính chiến lược chứ không phải dự án sản xuất thông thường. Về phía doanh nghiệp, REE thông qua công ty con REE Energy đã nhận chuyển nhượng tới 99,99% cổ phần tại Điện gió Phú Cường với tổng giá phí 528,3 tỉ đồng để nắm quyền chi phối dự án công suất 200 MW này. Sự tham gia của một tập đoàn niêm yết quy mô lớn cho thấy điện gió ven biển không còn là sân chơi thử nghiệm mà là chiến lược mở rộng danh mục điện tái tạo.
Từ quy hoạch đến thực thi: Nút thắt không nằm ở tua-bin mà ở thể chế
Nhìn trên giấy, cả Phú Lộc Thọ và Phú Cường đều có quy hoạch phát triển bền vững tương đối rõ: vị trí trên biển đã khảo sát, công suất 200 MW, đường dây 500 kV, trạm biến áp, thời hạn hoạt động vài chục năm, cơ chế miễn tiền thuê đất hoặc mặt nước cho công trình năng lượng. Nhưng điện gió ven biển Việt Nam không phải bài toán kỹ thuật đơn thuần. Vùng biển, vùng bờ là không gian chồng lấn giữa nuôi trồng thủy sản, bảo vệ nguồn lợi hải sản, du lịch, quốc phòng và tuyến vận tải biển; mỗi bước giao đất, giao mặt nước đều đòi hỏi tham vấn nhiều sở ngành và chính quyền cơ sở. Ngay với Phú Cường, quyết định cho thuê đất đi kèm hàng loạt nghĩa vụ về hành lang bảo vệ an toàn đê điều, bờ biển và tuân thủ pháp luật liên quan. Nếu các thủ tục này không được thiết kế đủ minh bạch, nhất quán, tiến độ 6 tháng chọn nhà đầu tư và 6 tháng hoàn tất giao đất, giao mặt nước của Phú Lộc Thọ rất dễ trở thành mục tiêu khó đạt hơn cả việc xây dựng 32 tua-bin ngoài khơi.
Kết luận: Điện gió ven biển là phép thử năng lực cạnh tranh về năng lượng sạch
Việt Nam muốn coi năng lượng tái tạo là lợi thế chiến lược, nhưng hai dự án Phú Lộc Thọ và Phú Cường cho thấy điểm quyết định không nằm ở việc dựng thêm vài chục tua-bin trên biển, mà ở năng lực điều phối quy hoạch phát triển bền vững, giải quyết xung đột không gian ven biển và hoàn thành thủ tục đúng hạn. Quảng Trị đã đặt điện gió gần bờ thành một trong những trụ cột phát triển mới; Cần Thơ và REE thì biến điện gió Phú Cường thành tài sản dài hạn tới tận năm 2071. Nếu các địa phương biến được cam kết tiến độ thành thực tế, điện gió ven biển sẽ trở thành hạ tầng năng lượng sạch giúp Việt Nam bước vào cuộc cạnh tranh khu vực với một lợi thế rõ ràng về nguồn điện xanh. Ngược lại, nếu dự án tiếp tục chậm vì thủ tục, lợi thế ấy sẽ trôi tuột về tay những nơi biết hành động nhanh hơn.
