Ký quỹ thị thực Mỹ: lớp rào cản mới nhắm vào 50 quốc gia
Ký quỹ thị thực Mỹ là quy định yêu cầu một số công dân nước ngoài phải nộp trước một khoản tiền thế chấp khi xin thị thực không định cư, nhằm bảo đảm họ tuân thủ đầy đủ quy định nhập cảnh Mỹ, bao gồm mục đích chuyến đi rõ ràng, thời gian lưu trú đúng hạn và nghĩa vụ rời khỏi lãnh thổ Mỹ trước khi thị thực hết hiệu lực. Việc ký quỹ gắn trực tiếp với độ tin cậy mà chính phủ Mỹ đánh giá đối với hành vi xuất nhập cảnh của từng nhóm quốc tịch, biến thị thực Mỹ ký quỹ thành một công cụ quản lý rủi ro hơn là thuần túy thủ tục hành chính. Điểm mấu chốt của chính sách mới là nó được áp dụng vĩnh viễn, không còn mang tính thí điểm. Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định chương trình ký quỹ thị thực đã chứng minh hiệu quả trong việc buộc người được cấp thị thực tuân thủ điều kiện lưu trú và xuất cảnh. Cái giá phải trả cho sự "hiệu quả" này là một tầng rào cản tài chính bổ sung, đánh thẳng vào những người muốn tới Mỹ công tác hoặc du lịch từ 50 quốc gia, phần lớn là các nước thu nhập thấp.
Vì sao Mỹ cố định chương trình ký quỹ thay vì đẩy mạnh kiểm soát khác?
Quyết định áp dụng lâu dài chương trình thị thực Mỹ ký quỹ không diễn ra trong khoảng trống chính sách, mà là kết quả của một chiến dịch siết chặt nhập cư kéo dài từ thời chính quyền Donald Trump. Khi chương trình thí điểm được khởi động, mục tiêu rất rõ ràng: giảm mạnh số người ở lại quá hạn thị thực – một dạng nhập cư trái phép mà Washington coi là tốn kém và khó kiểm soát hơn việc chặn dòng người ngay từ cửa khẩu. Theo giải trình của Bộ Ngoại giao Mỹ, gần một năm theo dõi cho thấy ký quỹ thị thực là công cụ hiệu quả để buộc người được cấp visa tuân thủ điều kiện nhập cảnh, đặc biệt là nghĩa vụ rời đi đúng hạn. Một câu nói dễ trích dẫn từ thông báo liên bang là: chương trình thí điểm "đã cung cấp đủ dữ liệu" để khẳng định hiệu quả quản lý của biện pháp ký quỹ. Từ góc độ nhà hoạch định, ký quỹ giống như chuyển chi phí rủi ro từ nhà nước sang người xin visa. Thay vì tăng mạnh lực lượng kiểm soát biên giới hay đầu tư hệ thống giám sát lưu trú, Mỹ buộc người nộp đơn chịu trách nhiệm tài chính nếu không tuân thủ.
Ai phải ký quỹ, loại visa nào và tác động thực tế lên người xin
Chương trình mới nhắm trực tiếp vào công dân mang hộ chiếu của 50 quốc gia nằm trong danh sách áp dụng, trong đó có tới 30 nước thuộc châu Phi. Đây không phải lựa chọn tình cờ: nhiều nước trong số này có tỷ lệ người lưu trú quá hạn thị thực Mỹ cao, khiến họ bị liệt vào nhóm quốc tịch “rủi ro”. Chính sách áp dụng với visa B1 và B2 – hai loại thị thực phổ biến dành cho mục đích công tác và du lịch. Thực tế, những ai thuộc diện phải ký quỹ sẽ phải nộp khoản tiền thế chấp như điều kiện để được phỏng vấn và cấp visa, và số tiền chỉ được hoàn trả nếu hồ sơ bị từ chối, hoặc nếu người đó tuân thủ đầy đủ các điều kiện lưu trú, bao gồm việc rời Mỹ đúng thời hạn. Điều này khiến yêu cầu đặt cọc visa trở thành bước lọc mạnh mẽ: người không đủ tiềm lực tài chính hoặc không chấp nhận “đóng băng” một khoản tiền lớn sẽ buộc phải từ bỏ kế hoạch sang Mỹ, dù mục đích hoàn toàn hợp pháp.
Mức ký quỹ và lý do Mỹ chọn biện pháp tài chính thay vì chỉ siết an ninh
Trong giai đoạn thí điểm, mức ký quỹ tối đa dao động trên thang ba bậc: thấp, trung bình và cao. Khi chính sách trở thành lâu dài, Mỹ bỏ hoàn toàn mức ký quỹ thấp nhất và nâng trần lên mức cao hơn, phản ánh lựa chọn ưu tiên răn đe tài chính hơn là tạo điều kiện linh hoạt cho người xin thị thực. Thông điệp ở đây khá rõ: nếu muốn vào Mỹ bằng visa ngắn hạn mà thuộc nhóm quốc tịch rủi ro, bạn phải chứng minh khả năng chịu chi phí đáng kể. Các quan chức Mỹ biện minh rằng bắt giữ và trục xuất một người lưu trú quá hạn thị thực tiêu tốn chi phí lớn cho ngân sách. Khi áp dụng ký quỹ, nhà nước giảm được gánh nặng này, đồng thời dùng chính khoản tiền thế chấp như đòn bẩy khiến người xin visa cân nhắc kỹ trước khi vi phạm. Nhưng ở chiều ngược lại, các tổ chức bảo vệ quyền nhập cư cảnh báo quy định nhập cảnh Mỹ như vậy sẽ gây trở ngại cho những du khách hợp pháp, khi chi phí bị đẩy lên mức mà người dân ở các nước nghèo khó đáp ứng được.
Hệ lụy: 20.000 người phải ký quỹ, rào cản mới cho du lịch và thăm thân
Số liệu năm đầu triển khai cho thấy thực tế vượt xa dự báo ban đầu của chính phủ Mỹ: thay vì khoảng 2.000 người phải nộp ký quỹ, có tới khoảng 20.000 người thuộc diện phải đặt cọc. Cùng lúc, số trường hợp lưu trú quá hạn từ 50 quốc gia bị áp dụng quy định giảm xuống mức dưới 50 người trong 10 tháng đầu chương trình. Đây là con số rất mạnh về mặt quản lý, nhưng cũng cho thấy quy định đã cản bước không ít người, kể cả những người tuân thủ luật. Đối với du khách, doanh nhân hay người đi thăm thân từ các quốc gia bị ảnh hưởng, thị thực Mỹ ký quỹ không chỉ là thủ tục rườm rà, mà là quyết định tài chính lớn. Nhiều ý kiến trái chiều cho rằng chính sách này tạo ra gánh nặng không cần thiết, khiến người dân các nước nghèo khó sang Mỹ để học tập, kinh doanh hoặc đơn giản là du lịch. Khi kết hợp với các biện pháp khác như áp thêm phí thị thực cao hơn và tăng cường kiểm tra mạng xã hội người nộp đơn, yêu cầu đặt cọc visa thể hiện một xu hướng rõ rệt: Mỹ ưu tiên an ninh và kiểm soát rủi ro hơn là mở rộng cánh cửa cho dòng người nhập cư và du khách hợp pháp.
