Mở rộng cơ hội học tập bằng những việc làm bền bỉ
Đưa tri thức đến học sinh vùng khó là công việc kiên trì mở rộng cơ hội học tập bằng sách, sự đồng hành và những lớp học hiện diện ngay nơi trẻ em sinh sống. Hai nhà giáo Hoàng Thị Thu Hiền và Lê Như Băng chọn hai cách làm khác nhau, nhưng cùng tin rằng khoảng cách địa lý hay hoàn cảnh không nên quyết định một đứa trẻ được học gì, đọc gì.
Cô Hiền, cựu giáo viên Ngữ văn Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong ở Thành phố Hồ Chí Minh, dành một thập kỷ gây dựng “Dự án sách hay cho học sinh tiểu học”. Trong 10 năm, dự án thực hiện 156 chuyến đi đến 40 tỉnh, trao 630.670 quyển sách cho gần 3.000 trường học, giúp hơn 1,4 triệu học sinh tiểu học có cơ hội tiếp cận sách. Quy mô ấy đáng kể, nhưng ý nghĩa của dự án nằm ở lựa chọn bền bỉ: không xem một lần trao tặng là đã hoàn thành việc khơi dậy văn hóa đọc.
Được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục vào đầu tháng 11, dự án cho thấy một sáng kiến giáo dục có thể lớn lên từ trách nhiệm cá nhân và sự chung sức. Với cô Hiền, điều đáng mừng không chỉ là con số sách đến trường, mà là tình yêu đọc sách được gieo từ sớm.
Không chỉ trao sách, mà còn vun đắp thư viện
Cô Hiền đã có hơn 35 năm dạy Văn, từng gắn bó với Trường Quốc học Huế rồi Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Khi nghỉ hưu, cô gửi tặng phần lớn gia tài sách hàng nghìn cuốn cho ba thư viện trường miền núi còn thiếu sách. Nhưng món quà ấy không khép lại nỗi trăn trở: học sinh vùng sâu, vùng xa vẫn cần được tiếp cận sách lâu dài, chứ không chỉ trong một ngày trao tặng.
Vì thế, dự án chọn sách mới, đẹp, hay, phù hợp tâm lý lứa tuổi và đa dạng thể loại; đồng thời tổ chức 142 buổi hội thảo, tập huấn cho 6.172 giáo viên và 156 chương trình giao lưu, khuyến đọc. Cách làm này đáng chú ý bởi sách chỉ phát huy tác dụng khi có người hướng dẫn, có hoạt động khơi gợi và có một thư viện trường học đủ thân thiện để trẻ muốn quay lại.
Hành trình không nhẹ nhàng: đường xa, thời tiết khắc nghiệt và việc vận động nguồn hỗ trợ gây áp lực cho các thành viên. Ở tuổi 65, sau một số chuyến đi, cô Hiền phải nhập viện để phục hồi sức khỏe. Sự bền bỉ ở đây không phải khẩu hiệu; đó là lựa chọn tiếp tục làm việc dù cơ thể đã có giới hạn.
Từ cô học trò đứng trên ghế đến người đứng lớp
Lê Như Băng lớn lên trong gia đình khó khăn ở phường Hòa Thành, tỉnh Cà Mau. Cao 1,23 m, cô từng mặc cảm vì phải đứng trên ghế mỗi khi lên bảng viết bài. Sự khác biệt về vóc dáng không khiến con đường học tập dễ hơn, nhưng tình thương của thầy cô và bạn bè đã giúp cô tiếp tục: nhà trường bố trí bàn ghế thấp phù hợp, còn bạn cùng lớp thay phiên đạp xe đưa cô đến trường.
Băng thi đỗ ngành Ngôn ngữ Anh tại một trường đại học ở Cần Thơ. Sang năm thứ hai, hoàn cảnh gia đình khiến cô từng tính nghỉ học để đi làm. Cuối cùng, ước mơ đứng trên bục giảng giúp cô vượt qua ý định bỏ dở và hoàn thành việc học. Câu chuyện của cô không nên được kể như một phép màu vượt khó đơn độc: trên hành trình ấy có sự nâng đỡ cụ thể của gia đình, thầy cô và bạn bè.
Tốt nghiệp, Băng không tìm nơi làm việc thuận lợi hơn mà tự nguyện trở về quê, nhận nhiệm vụ tại một xã vùng sâu của Cà Mau, ở điểm trường lẻ thuộc Trường Tiểu học 5, xã Phan Ngọc Hiển, nay là Trường Tiểu học và THCS Viên An Đông. Cô đã trở thành giáo viên vùng sâu, đem chính trải nghiệm được người khác chở che thành sự hiện diện gần gũi bên học trò.
Qua sông mỗi ngày để gặp học trò
Từ nhà đến trường hơn 100 km, nên Băng ở nhờ nhà người quen gần nơi công tác và hiếm khi có dịp về thăm gia đình. Việc dạy ở nhiều điểm trường còn buộc cô đi xe máy hàng chục cây số trên những con đường nhỏ, quanh co; mưa xuống, các đoạn đường đan xi măng chắp vá trở nên trơn trượt. Những trở ngại ấy không phải phông nền lãng mạn cho nghề giáo, mà là điều kiện thực tế cần được nhìn nhận khi nói về việc duy trì trường lớp ở vùng sâu.
Tại một điểm trường chưa có cầu, mỗi lần đến lớp Băng phải nhờ phụ huynh dùng vỏ lãi chở qua sông. Phía bờ bên kia, học trò đứng đợi; cô trò cùng vào lớp sau chuyến qua sông. Hình ảnh ấy nói lên điều mà số liệu khó nắm bắt: cơ hội học tập phụ thuộc cả vào con đường đến trường và những người sẵn lòng giúp con đường ấy thông suốt.
Một người mang sách đến nhiều trường, một người vượt sông để đến với lớp học của mình: hai hành trình đều nhắc rằng tri thức không tự đến nơi còn thiếu thốn. Cần có sách phù hợp, thư viện được nuôi dưỡng và giáo viên sẵn sàng hiện diện. Những nỗ lực ấy không xóa hết bất bình đẳng, nhưng biến lời hứa về cơ hội học tập thành việc làm cụ thể, ngày này qua ngày khác.






