Dự án 900.000 tỷ đồng: Tham vọng hạ tầng ngầm chưa từng có
Dự án 900.000 tỷ đồng là gói đầu tư đường sắt đô thị gồm 5 tuyến metro số 1, 2, 8, 10 và 14 tại Hà Nội, được triển khai theo mô hình công trình chìa khóa trao tay, trong đó liên danh Vinhomes – SGC đảm nhận trọn gói từ thiết kế, thi công đến bàn giao vận hành.
Điểm mấu chốt không phải chỉ là con số gần 900.000 tỷ đồng, mà là cách Hà Nội chấp nhận một bước nhảy lớn vào hạ tầng ngầm Vingroup đang dẫn dắt. Thay vì những dự án nhỏ lẻ, thành phố ký một hợp đồng tổng thể với liên danh tổng thầu CTCP Vinhomes – CTCP Đầu tư và Xây dựng SGC, triển khai đồng thời 5 tuyến metro. Đây là lựa chọn mang tính “đặt cược”: hoặc Hà Nội có mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn trong một chu kỳ, hoặc tiếp tục mắc kẹt trong tắc đường kéo dài thêm nhiều thập kỷ.
Theo hợp đồng, tổng mức đầu tư lên đến gần 900.000 tỷ đồng theo hình thức chìa khóa trao tay, chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng. Nghĩa là nhà thầu chịu trách nhiệm gần như toàn bộ chuỗi giá trị – từ thiết kế, cung ứng thiết bị, thi công đến bàn giao vận hành – một cấu trúc giúp giảm phân mảnh trách nhiệm nhưng cũng đòi hỏi năng lực quản trị cực cao.
Hơn 100 máy đào hầm Hà Nội: Lần đầu “công nghiệp hóa” thi công metro
Nếu phải chọn một biểu tượng cho bước ngoặt hạ tầng ngầm Vingroup tại Hà Nội, đó chính là đội quân hơn 100 máy đào hầm TBM khổng lồ đang được chuẩn bị. Đây không chỉ là con số kỷ lục ở Việt Nam, mà còn là tuyên bố rằng thi công metro sẽ chuyển từ kiểu “thử nghiệm” sang sản xuất hàng loạt, có tính công nghiệp rõ rệt.
Liên danh Vinhomes – SGC đã đặt một hệ thống thiết bị thi công chuyên biệt, hiện đại hàng đầu thế giới với hơn 100 dây chuyền thiết bị đào hầm TBM, cùng trên 50 dây chuyền thiết bị đào tường vây và hàng nghìn phương tiện vận chuyển đất đào, mùn khoan. TBM thuộc nhóm thiết bị thi công hầm tân tiến nhất, có khả năng vừa đào, vừa vận chuyển đất đá, vừa lắp đặt vỏ hầm với độ chính xác cao, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến công trình phía trên.
Ở góc độ chiến lược, việc huy động số lượng máy đào hầm Hà Nội ở quy mô này cho thấy nhà đầu tư không muốn đi theo lối mòn “thi công nhỏ giọt”. Thay vào đó, họ chọn phương án mở nhiều mũi thi công đồng loạt, chấp nhận chi phí chuẩn bị rất lớn để đổi lấy tiến độ và khả năng kiểm soát rủi ro kỹ thuật trên một mạng lưới hầm ngầm phức tạp.
Mô hình chìa khóa trao tay: Cơ hội rút ngắn tiến độ, nhưng không ít rủi ro
Việc áp dụng mô hình công trình chìa khóa trao tay cho một dự án 900.000 tỷ đồng là lựa chọn táo bạo. Thay vì chia nhỏ cho nhiều nhà thầu, Hà Nội giao cho một liên danh chịu trách nhiệm xuyên suốt. Về lý thuyết, cách làm này giảm bớt “điểm mù” giữa các khâu, hạn chế tình trạng đổ lỗi khi có sự cố và giúp thành phố có một đầu mối chính để giám sát.
Theo hợp đồng, liên danh Vinhomes – SGC đảm nhận từ thiết kế, cung ứng, lắp đặt, thi công đến bàn giao hoàn thiện, với tổng vốn đầu tư gần 900.000 tỷ đồng. Họ đồng thời phối hợp với các đơn vị tư vấn hàng đầu từ châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc để xây dựng thiết kế chi tiết, cũng như hợp tác với các nhà thầu quốc tế giàu kinh nghiệm trong thi công hầm bằng TBM.
Tuy vậy, mô hình này cũng đặt ra câu hỏi: khi mọi thứ dồn vào một liên danh, hệ thống giám sát độc lập của thành phố phải mạnh đến mức nào để tránh rủi ro “quá lớn để thất bại”? Cam kết đưa các tuyến đường sắt đô thị vào vận hành trước ngày 31/12/2030 là một mốc đầy tham vọng, nhưng nếu không có kỷ luật tiến độ và minh bạch thông tin, áp lực có thể dồn lên chất lượng.
Quy mô hạ tầng ngầm và ý nghĩa chiến lược với Hà Nội
Điểm đáng chú ý nhất của dự án không chỉ là chiều dài hay số tuyến, mà là quy mô và phạm vi công trình ngầm chưa từng có tại Việt Nam. Với 5 tuyến đường sắt đô thị triển khai đồng thời, mạng lưới metro này được kỳ vọng hình thành một hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, kết nối các đầu mối giao thông, trung tâm kinh tế và khu đô thị lớn của Hà Nội, trong đó có sân bay quốc tế Nội Bài, Khu liên hợp thể thao quốc tế Hùng Vương, Times City, Cổ Loa và Ocean City.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội nhấn mạnh: “Việc triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của Hà Nội”. Khi hoàn thành, các tuyến metro sẽ góp phần giảm ùn tắc giao thông, cải thiện môi trường và tạo điều kiện phát triển các khu đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Nói cách khác, đây không chỉ là dự án giao thông, mà là công cụ tái cấu trúc không gian đô thị.
Về đời sống người dân, tác động được dự báo rất cụ thể: nâng cao năng lực vận tải công cộng, giảm áp lực giao thông đường bộ, mở rộng không gian đô thị và cải thiện chất lượng sống. Nếu tiến độ được giữ đúng như mục tiêu đưa 5 tuyến vào vận hành vào năm 2030, Hà Nội có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới, nơi hạ tầng ngầm Vingroup và mạng lưới metro trở thành xương sống cho tăng trưởng kinh tế lẫn chuyển dịch mô hình đô thị.
Từ tham vọng đến thực thi: Hà Nội có dám “sống cùng” công trường 4 năm?
Theo kế hoạch, 5 tuyến metro đều được khởi công vào trung tuần tháng 6/2026 và dự kiến hoàn thành năm 2030. Nghĩa là trong ít nhất 4 năm, Hà Nội sẽ phải “sống cùng” một đại công trường hạ tầng ngầm, với hàng trăm máy đào hầm, hàng nghìn phương tiện vận chuyển và hàng loạt mũi thi công đồng loạt.
Ở góc độ tích cực, đây là khoảng thời gian cần thiết để thành phố bứt khỏi vòng luẩn quẩn tắc đường – mở rộng – lại tắc đường. Nhưng ở chiều ngược lại, nếu thiếu kế hoạch tổ chức giao thông, thiếu truyền thông minh bạch về tiến độ và ảnh hưởng, dư luận rất dễ chuyển từ kỳ vọng sang hoài nghi. Đó là bài học mà mọi dự án metro trước đây đã để lại.
Kết luận công bằng là: dự án 900.000 tỷ đồng với mô hình chìa khóa trao tay và đội quân hơn 100 máy đào hầm Hà Nội là cơ hội hiếm có để tái thiết hạ tầng thủ đô. Nhưng cơ hội chỉ trở thành lợi ích khi ba yếu tố cùng hội tụ: kỷ luật tiến độ của nhà thầu, năng lực giám sát của chính quyền và sự đồng thuận của người dân. Nếu một trong ba mắt xích này đứt gãy, tham vọng metro có nguy cơ trở thành gánh nặng dài hạn.
