Đường Rừng Sác: từ cung đường xanh đến tham vọng đại đô thị biển
Đề xuất Vingroup nâng cấp đường xuyên rừng ngập mặn Rừng Sác từ 6 lên 10 làn xe là kế hoạch hạ tầng nhằm nối trực tiếp trung tâm TP.HCM với khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ, đồng thời tăng khả năng kết nối liên vùng cho các dự án ven biển Nam Bộ, nhưng đi kèm là câu hỏi lớn về tác động lên môi trường UNESCO Việt Nam.
Điểm khởi đầu của câu chuyện không nằm ở bất động sản, mà ở một con đường hơn 35 km chạy giữa rừng ngập mặn Cần Giờ. Đường Rừng Sác vốn rộng khoảng 30 m, gồm 6 làn xe, xuyên qua những cánh đước, mắm xanh mướt được ví như "mạch sống" kết nối vùng biển hẻo lánh với phần còn lại của thành phố. Đây là trục duy nhất cho xe ô tô đi – về Cần Giờ, gắn với những chuyến đi biển cuối tuần và hành trình khám phá hệ sinh thái ngập mặn. Khi Vingroup xin nghiên cứu phương án nâng cấp, vai trò đường Rừng Sác được định nghĩa lại: không chỉ chở khách du lịch, mà trở thành hành lang chính để nuôi một siêu đô thị lấn biển quy mô 2.870 ha.
Nâng cấp 10 làn, 19.000 tỷ: chiến lược hạ tầng cho dự án ven biển Nam Bộ
Theo quyết định của UBND TP.HCM, Công ty CP Đô thị Du lịch Cần Giờ – thành viên Vingroup – được giao nghiên cứu, lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng đoạn nối đường 15B và cải tạo, nâng cấp đường Rừng Sác theo phương thức PPP, hợp đồng BT. Tổng mức đầu tư sơ bộ của toàn dự án hơn 19.000 tỷ đồng, bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng và lãi vay trong thời gian xây dựng. Đây không phải một nâng cấp kỹ thuật đơn thuần, mà là một bước ghép quan trọng trong bức tranh hạ tầng phục vụ đại dự án ven biển Nam Bộ.
Phương án đề xuất chia thành hai phân đoạn. Đầu tiên là tuyến 15B dài khoảng 1,99 km, 4 làn xe cơ giới và 2 đường song hành, nối từ khu Nam thành phố tới vị trí cầu Cần Giờ tương lai. Phân đoạn thứ hai là nâng cấp hơn 35 km đường Rừng Sác lên 8 làn cơ giới và 2 làn song hành, tổng cộng 10 làn. Ở một đầu, Rừng Sác sẽ kết nối trực tiếp cao tốc Bến Lức – Long Thành; ở đầu còn lại, nó dẫn thẳng tới khu đô thị du lịch biển Cần Giờ đang được Vingroup triển khai trên diện tích 2.870 ha, với quy mô dân số gần 230.000 người và kỳ vọng đón 8–9 triệu lượt khách mỗi năm. Nếu nhìn đúng logic hạ tầng – bất động sản, đây là bước đi chiến lược: đường đi trước, đại đô thị và dòng khách sẽ theo sau.
Kết nối siêu đô thị biển: lợi ích giao thông và áp lực phát triển
Về phía người dân và du khách, nâng cấp đường xuyên rừng ngập mặn Rừng Sác lên 10 làn có thể xoá bớt cảm giác Cần Giờ là một "vùng xa" của TP.HCM. Hiện toàn bộ hành trình phụ thuộc phà Bình Khánh và tuyến Rừng Sác; phà từng là "nút thắt cổ chai" còn con đường là "mạch sống" của khu vực. Khi cầu Cần Giờ, cao tốc Bến Lức – Long Thành, đoạn nối 15B và cả tuyến metro tốc độ cao Bến Thành – Cần Giờ được quy hoạch song song với Rừng Sác, khả năng tiếp cận biển từ trung tâm và các tỉnh Long An, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu sẽ rút ngắn đáng kể.
Theo đồ án điều chỉnh quy hoạch chung, dân số Cần Giờ có thể tăng lên 500.000–600.000 người trong vài thập kỷ tới. Cùng với khu đô thị lấn biển, đường vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu và các dự án du lịch, lưu lượng phương tiện chắc chắn sẽ không còn thưa thớt như hiện nay. Nếu đường Rừng Sác chỉ dừng ở 6 làn, nó rất dễ trở thành điểm nghẽn khi không gian đô thị biển đi vào vận hành. Chính ở chỗ này, đề xuất Vingroup nâng cấp đường không thể xem nhẹ: họ không chỉ xây bất động sản, mà đang chủ động dựng một hành lang giao thông khép kín, vừa nối khu Nam TP.HCM với cao tốc liên vùng, vừa "bơm máu" cho đại đô thị ven biển Nam Bộ.
Môi trường UNESCO Việt Nam: những rủi ro không thể coi là chi phí phụ
Tuy nhiên, chính ưu thế cảnh quan và sinh thái của đường xuyên rừng ngập mặn Rừng Sác lại là nơi đề xuất nâng cấp phải đối mặt với bài toán khó nhất. Toàn tuyến đi qua Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ rộng 75.740 ha, được UNESCO công nhận từ năm 2000, bao gồm rừng ngập mặn, vùng đất ngập nước, đầm lầy mặn, bãi bùn và thảm cỏ biển. Hệ sinh thái này được đánh giá như "lá phổi xanh" của TP.HCM, kết quả của hơn 40 năm phục hồi sau chiến tranh với diện tích rừng phủ xanh hơn 34.000 ha.
Việc mở rộng một tuyến đường lớn xuyên qua không gian sinh thái được công nhận cấp quốc tế không thể xem như chi phí phụ của phát triển hạ tầng. Phương án thi công, tổ chức giao thông, kiểm soát tiếng ồn, khí thải, nước thải, ánh sáng đêm, cũng như bảo vệ hành lang sinh học cho động thực vật đều là những biến số có thể làm suy yếu khu dự trữ sinh quyển nếu bị đánh giá thấp. Các nguồn tin nhấn mạnh: "Do toàn tuyến Rừng Sác đi qua Khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận, phương án đầu tư cần tính toán kỹ tác động tới hệ sinh thái trong quá trình xây dựng và khai thác". Nói cách khác, không thể tiếp cận Rừng Sác như một quỹ đất giao thông trống, bởi mỗi mét mặt đường mở thêm đều đứng trên một cấu trúc sinh thái mong manh.
Nên chấp nhận đánh đổi hay đặt điều kiện khắt khe với dự án?
Đến thời điểm hiện tại, dự án Vingroup nâng cấp đường Rừng Sác mới ở bước nghiên cứu, lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư, chưa phải công trình đã được phê duyệt để triển khai xây dựng. Điều này mở ra một khoảng trống quan trọng: xã hội, giới chuyên gia và các cơ quan bảo tồn có quyền đòi hỏi bộ tiêu chuẩn môi trường cao hơn, thay vì chỉ tranh luận trên cảm xúc ủng hộ hay phản đối. Cần Giờ có thể trở thành cửa ngõ du lịch biển lớn, nhưng không thể đánh mất bản sắc rừng ngập mặn hiếm có của môi trường UNESCO Việt Nam chỉ để đổi lấy vài phút rút ngắn thời gian di chuyển.
Nếu coi hạ tầng là chìa khóa phát triển, thì chìa khóa đó phải mở cùng lúc hai cánh cửa: tăng kết nối cho dự án ven biển Nam Bộ và giữ nguyên – thậm chí củng cố – giá trị sinh thái của khu dự trữ sinh quyển. Quy hoạch đã tính tới cả tuyến metro chạy song song đường Rừng Sác; đây là cơ hội giảm phụ thuộc vào xe cơ giới, giảm áp lực lên hệ sinh thái. Trong giai đoạn tới, câu hỏi dành cho Vingroup và chính quyền không phải "có nên nâng cấp đường hay không", mà là "làm thế nào để bất kỳ mét nhựa, mét bê tông mới đều không làm nghèo đi lá phổi xanh của thành phố". Câu trả lời sẽ cho thấy chúng ta chọn mô hình phát triển nào: đô thị biển đi cùng thiên nhiên, hay đô thị biển đặt lên thiên nhiên.
