Cát biển TP.HCM: quyết định mạnh tay để cứu tiến độ hạ tầng
Việc TP.HCM dự kiến sử dụng khoảng 55 triệu m³ cát biển ngoài khơi làm vật liệu san lấp cho các công trình hạ tầng là một chiến lược bổ sung nguồn vật liệu xây dựng trong bối cảnh thiếu hụt nghiêm trọng cát, đá, đất san lấp, đồng thời phản ánh lựa chọn ưu tiên tiến độ đầu tư công và giải ngân vốn so với những lo ngại dài hạn về môi trường và phát triển bền vững. Thông tin này được ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, nêu tại hội nghị sơ kết kinh tế – xã hội 9 tháng đầu năm do UBND thành phố tổ chức sáng 15/10. Theo ông Thắng, nhu cầu vật liệu san lấp hạ tầng hiện khoảng 44 triệu m³ nhưng nguồn cung mới đáp ứng 5–8 triệu m³, tạo ra khoảng trống rất lớn mà cát biển TP.HCM được kỳ vọng sẽ lấp đầy. Quyết định này cho thấy thành phố chấp nhận mở rộng sang nguồn tài nguyên ngoài khơi để không làm chậm các dự án giao thông, PPP và đầu tư công đang bước vào giai đoạn tăng tốc thi công, giải ngân.
Ba mũi giải pháp: từ khai thác mỏ đá đến cát biển ngoài khơi
Thay vì chỉ trông chờ vào nguồn cát truyền thống, TP.HCM đang mở một “mặt trận vật liệu xây dựng” đa hướng, trong đó cát biển là mảnh ghép táo bạo nhất. Đầu tiên, thành phố lần đầu tích hợp quy hoạch để cho phép nâng độ sâu khai thác mỏ đá tại Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương cũ thêm 50–100 m, nhằm tăng sản lượng cung ứng cho san lấp hạ tầng. Thứ hai, chính quyền rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cấp phép, gia hạn và nâng công suất mỏ từ 67–70 ngày xuống còn 20 ngày, đồng thời vận dụng Luật Phát triển đô thị để đơn giản hóa, miễn giảm một số thủ tục đất đai, môi trường cho các mỏ được nâng công suất hoặc gia hạn. Thứ ba, và gây chú ý nhất, là đưa khoảng 55 triệu m³ cát biển ngoài khơi vào làm vật liệu san lấp thay thế, được xem là giải pháp trực tiếp bù đắp thiếu hụt cát san lấp cho các công trình hạ tầng.
Áp lực giải ngân và tốc độ thi công: lý do của lựa chọn “đi biển”
Quyết định dùng cát biển không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà trong áp lực rất cụ thể về tiến độ đầu tư công. Đến hết ngày 30/9, TP.HCM đã giải ngân khoảng 111.500 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 75,5% kế hoạch Thủ tướng giao, và cần thêm khoảng 36.100 tỷ đồng trong quý 4 để chạm mục tiêu 100%. Với hàng loạt dự án giao thông trọng điểm có tỷ lệ giải ngân 95% và các dự án PPP đã hoàn thành 80% công tác bồi thường, di dời hạ tầng kỹ thuật, việc chậm vật liệu san lấp hạ tầng đồng nghĩa chậm cả tăng trưởng. Nguồn cung cát, đá, đất san lấp đang thấp hơn đáng kể so với nhu cầu, trong khi các dự án bước vào giai đoạn tăng tốc thi công và giải ngân. Trong bối cảnh đó, câu nói của ông Nguyễn Toàn Thắng – “Nếu không sử dụng vật liệu thay thế thì không đáp ứng được nhu cầu” – là một tuyên bố cho thấy thành phố đặt ưu tiên rõ ràng: không để thiếu vật liệu xây dựng làm nghẽn mục tiêu tăng trưởng hai con số và kế hoạch kích cầu đầu tư.
Cân bằng phát triển và rủi ro môi trường: bài toán chưa thể né tránh
Nhìn từ góc độ phát triển, cát biển TP.HCM là lời giải nhanh cho bài toán thiếu hụt vật liệu san lấp, nhưng từ góc độ môi trường, đây là quyết định cần được giám sát chặt chẽ. Việc nâng độ sâu khai thác mỏ đá thêm 50–100 m cho thấy xu hướng “đào sâu” vào tài nguyên để nuôi các dự án hạ tầng, đặt ra câu hỏi về giới hạn khai thác và khả năng phục hồi của môi trường khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương cũ. Tương tự, việc chuẩn bị đưa 55 triệu m³ cát biển ngoài khơi vào san lấp hạ tầng không chỉ là quyết định kỹ thuật, mà là lựa chọn chính sách có thể tác động lâu dài đến hệ sinh thái ven biển và định hướng phát triển bền vững của vùng đô thị lớn nhất cả nước. Nếu thành phố muốn vừa giữ nhịp giải ngân, vừa bảo vệ môi trường, thì các bước đi tiếp theo – từ đánh giá tác động, giám sát khai thác đến phục hồi khu vực bị ảnh hưởng – phải được coi trọng ngang với tiến độ công trình.
Kết luận: phát triển bền vững không thể chỉ là khẩu hiệu trên bản quy hoạch
Chiến lược dùng cát biển TP.HCM và khai thác mỏ đá sâu hơn cho thấy một đô thị đang quyết tâm giữ nhịp tăng trưởng, không để thiếu vật liệu xây dựng cản trở san lấp hạ tầng và giải ngân vốn đầu tư công. Tuy nhiên, khi nguồn tài nguyên trên bờ đã căng, việc “ra biển” để tìm cát không thể tách khỏi trách nhiệm bảo vệ môi trường và hệ sinh thái ven biển. Thành phố đang đứng trước cơ hội đẩy nhanh các dự án giao thông trọng điểm, PPP và đầu tư công, nhưng cũng đối diện rủi ro nếu coi cát biển và mỏ đá chỉ là những con số trong bảng kế hoạch. Muốn phát triển bền vững, TP.HCM cần biến những khẩu hiệu trong Luật Phát triển đô thị thành quy trình thực tế: đánh giá tác động môi trường nghiêm túc, công khai thông tin khai thác, và gắn trách nhiệm phục hồi với mỗi mét khối cát, đá được lấy đi. Đó mới là cách cân bằng giữa tham vọng hạ tầng và tương lai sinh thái của thành phố.
