Khu đô thị du lịch sinh thái: không chỉ là resort mà là cấu trúc đô thị mới
Khu đô thị du lịch sinh thái là mô hình phát triển kết hợp lưu trú nghỉ dưỡng, không gian đô thị, dịch vụ vui chơi giải trí và cảnh quan xanh trong một cấu trúc tổng thể, với mục tiêu vừa tạo điểm đến du lịch chất lượng cao, vừa hình thành cộng đồng cư trú, việc làm và dịch vụ gắn với tài nguyên tự nhiên của mỗi vùng. Làn sóng khu đô thị du lịch sinh thái và dự án resort Việt Nam đang đi từ biển lên cao nguyên, phản ánh chiến lược dịch chuyển du lịch sang quy mô siêu dự án. Tập đoàn Sun Group trở thành cái tên nổi bật khi tham gia cả dự án khu đô thị số 01 tại Măng Đen thông qua Sun World và tổ hợp đô thị du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí biển Sầm Sơn vốn khoảng 25.000 tỷ đồng. Vấn đề không còn là “có nên làm” mà là “làm thế nào để không đánh đổi quá nhiều”.
Tây Nguyên: ‘Đà Lạt thứ hai’ và bài toán giải phóng mặt bằng dự án
Măng Đen – vùng được ví như “Đà Lạt thứ hai” của Tây Nguyên với độ cao trung bình 1.200m, diện tích gần 40.000ha và độ che phủ rừng trên 75% – đang đứng trước bước ngoặt đầu tư du lịch Tây Nguyên. Dự án Khu đô thị số 01 do Sun World làm chủ đầu tư có tổng vốn khoảng 6.647 tỷ đồng và dự kiến hoàn thành vào năm 2034, hướng tới khu đô thị đa chức năng gắn với nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và du lịch. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi đã nhấn mạnh dự án có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, thúc đẩy khu vực phía Tây. Nhưng phía sau những con số là công tác giải phóng mặt bằng dự án đầy căng thẳng: địa phương đã phê duyệt phương án bồi thường qua 7 đợt với diện tích khoảng 209,95ha, chi trả hơn 8,73 tỷ đồng. Hàng chục hộ dân tiếp tục kiến nghị về giá đất, cây trồng, công trình và nguồn gốc sử dụng đất, cho rằng giá bồi thường thấp hơn chuyển nhượng thực tế. Nếu bài toán công bằng không được giải quyết thấu đáo, hình ảnh một khu đô thị du lịch sinh thái “xanh” sẽ khó thuyết phục chính cộng đồng đang phải nhường đất.
Biển Sầm Sơn: đô thị du lịch sinh thái và ranh giới mong manh giữa bứt phá và quá tải
Ở phía Bắc, Thanh Hóa đang giao gần 43ha đất cho Sun Group làm hai khu đô thị nghỉ dưỡng tại Sầm Sơn, thuộc tổ hợp đô thị du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp biển Sầm Sơn vốn khoảng 25.000 tỷ đồng. Khu đô thị Quảng trường biển Sầm Sơn được quy hoạch gần 70ha, gồm quảng trường 15,3ha theo hình thức BT và hơn 39ha đất đối ứng để phát triển khu đô thị với nhà liền kề, biệt thự, khách sạn và tái định cư. Song song là Khu đô thị nghỉ dưỡng và công viên vui chơi giải trí Nam sông Mã hơn 103ha, trong đó khoảng 67,3ha dành cho khu đô thị với biệt thự, liền kề, shophouse. Theo quyết định giao đất, khoảng 12,7ha được sử dụng để xây nhà liền kề, biệt thự, phần còn lại là cảnh quan, giao thông nội bộ, công viên nước, cây xanh. Về lý thuyết, đây là bước nhảy cho diện mạo đô thị và năng lực cạnh tranh du lịch, tạo thêm việc làm và dịch vụ. Nhưng thực tế, nếu không kiểm soát mật độ xây dựng, hạ tầng giao thông và sức tải môi trường, Sầm Sơn có nguy cơ trở thành một đô thị du lịch quá tải, xa lạ với cộng đồng ngư dân và dịch vụ nhỏ lẻ từng tạo ra bản sắc của vùng biển này.
Vịnh Vĩnh Hy: phát triển bền vững du lịch có đi đôi với lời hứa giữ nguyên cảnh quan?
Trên dải duyên hải miền Trung, dự án Khu nghỉ dưỡng cao cấp Vĩnh Hy tại xã Vĩnh Hải – do một thành viên Tập đoàn BIM triển khai – là ví dụ điển hình của xu hướng “thiên đường resort” thế hệ mới. Dự án quy mô 60ha với tổng mức đầu tư 1.600 tỷ đồng, được xem là trọng điểm phát triển hạ tầng du lịch chất lượng cao tại khu vực sở hữu một trong bốn vịnh đẹp nhất Việt Nam. Khu nghỉ dưỡng dự kiến phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, biệt thự nghỉ dưỡng cùng tổ hợp nhà hàng, spa và dịch vụ tiêu chuẩn quốc tế. Điểm đáng chú ý là cam kết quy hoạch hòa vào địa hình tự nhiên, hình thành không gian trải nghiệm từ thung lũng men theo sườn dốc và mở tầm nhìn ra biển. Đại diện chủ đầu tư nhấn mạnh dự án sẽ hạn chế tối đa tác động không cần thiết đến địa hình tự nhiên, bởi “giá trị của một vùng đất cần được gìn giữ qua nhiều thế hệ”. Vịnh Vĩnh Hy nằm trong khu vực Vườn Quốc gia Núi Chúa, nơi giao hòa hệ sinh thái rừng và biển. Nếu những lời hứa này được thực hiện nghiêm túc, đây có thể trở thành chuẩn mực cho phát triển bền vững du lịch: công trình thích ứng với địa hình, kiểm soát tác động tới cảnh quan và coi tài nguyên tự nhiên là vốn lâu dài chứ không phải “hàng hóa” để khai thác chóng vánh.
Chiến lược nào để không hy sinh cộng đồng và môi trường?
Nhìn tổng thể, các dự án đô thị du lịch sinh thái từ Măng Đen, Sầm Sơn đến Vĩnh Hy đang mở ra cơ hội rõ rệt: tái cấu trúc không gian phát triển, đa dạng hóa sản phẩm du lịch, tạo thêm việc làm và nâng năng lực cạnh tranh địa phương. Nhưng cái giá phải trả không nhỏ, thể hiện qua các cuộc đối thoại căng thẳng về bồi thường, hỗ trợ ở Măng Đen và nỗi lo quá tải đô thị ở những vùng biển đang “nóng” đầu tư. Nếu coi giải phóng mặt bằng dự án chỉ là câu chuyện giá đất và văn bản, chúng ta sẽ bỏ qua chiều sâu là sinh kế, ký ức và quyền tham gia của người dân vào quyết định tương lai vùng đất họ gắn bó. Chiến lược phát triển bền vững du lịch vì thế cần ít khẩu hiệu hơn và nhiều cơ chế thực chất hơn: minh bạch phương pháp xác định giá bồi thường; lắng nghe cộng đồng từ giai đoạn quy hoạch; đặt giới hạn cứng cho mật độ xây dựng và sức tải môi trường; ưu tiên các mô hình bản địa hóa lợi ích, trong đó người dân là đối tác chứ không chỉ là đối tượng bồi thường. Đầu tư chục nghìn tỷ không thể được coi là thành công nếu bên thắng lớn chỉ là nhà đầu tư và ngân sách, còn cộng đồng địa phương bị đẩy ra rìa khỏi chính vùng đất của mình.
