‘Thông Ngỏ’ – lời mời bước vào thế giới nội tâm và văn hóa Việt
Triển lãm Thông Ngỏ của GS.VS họa sĩ Ngô Xuân Bính là một không gian hội họa điêu khắc quy mô lớn, nơi nghệ sĩ dùng gần 300 tác phẩm như những lát cắt tâm lý và văn hóa để đối thoại với bản thân, đồng thời hé mở cho người xem nhìn lại hồn Việt qua nhiều tầng ký ức, cảm xúc và khát vọng. Điều khiến Thông Ngỏ đáng chú ý không phải chỉ ở số lượng tác phẩm, mà ở thái độ của người nghệ sĩ: thay vì trình diễn một bộ sưu tập để chiêm ngưỡng, ông bày ra tiến trình suy nghĩ, tự vấn, giằng co và hòa giải với chính mình. "Càng vẽ, càng nặn, càng đục, tôi như được tự đối thoại với chính mình" – lời chia sẻ ấy là chìa khóa để đọc toàn bộ triển lãm, cho thấy nghệ thuật ở đây là một hành trình nhận diện bản sắc chứ không phải một sự tô điểm về văn hóa.
Ý nghĩa tên gọi ‘Thông’ và ‘Ngỏ’: từ mạch ngầm đến cánh cửa mở
Tên triển lãm không phải một mỹ từ ngẫu hứng, mà là tuyên ngôn thẩm mỹ. “Thông” gợi thông mạch, thông khí, thông linh, thông tuệ – một trạng thái lưu thông của năng lượng sáng tạo và tinh thần tự vấn. “Ngỏ” lại là sự hé mở, cố tình không khép kín, từ chối đóng dấu “một lần và mãi mãi”. Nghĩa là, ở Thông Ngỏ, không có chân lý nghệ thuật sẵn có, chỉ có một quá trình tự làm cho mình thông sáng. Hồn Việt trong hội họa điêu khắc của Ngô Xuân Bính vì vậy không bị đóng khung vào vài biểu tượng dễ nhận diện, mà “trải ra như một cơ thể còn đang thở, đang đau, đang yêu; bừng lên sức nóng của đất sau cơn mưa, của ký ức chưa nguội, của khát vọng tái sinh không chịu bị lịch sử chôn vùi”. Triển lãm giống một cánh cửa luôn mở, buộc người xem vừa bước qua vừa tự hỏi mình đang tìm kiếm điều gì trong văn hóa Việt Nam.
Hội họa và điêu khắc như cuộc trò chuyện với ký ức và con người Việt
Điều thú vị ở Thông Ngỏ là cách hội họa điêu khắc được dùng như ngôn ngữ để giải mã con người Việt Nam chứ không chỉ minh họa văn hóa Việt Nam. Qua tranh và tượng, nghệ sĩ đưa lên mặt phẳng và không gian những ký ức, nỗi niềm, yêu thương, bi thương, góc sáng, góc tối, góc chìm, góc nổi – nói thẳng là toàn bộ sự phức tạp của tâm lý Việt. Các yếu tố văn hóa Việt không dừng lại ở áo dài, đình chùa hay ruộng lúa, mà được khai thác ở nhiều tầng cảm xúc và trạng thái, như một mạch ngầm đang chuyển động. Người xem không bị dẫn dắt bằng lời giải thích giáo khoa, mà bằng năng lượng thô mộc của hình khối, đường nét, gam màu. Đó là cách Ngô Xuân Bính từ chối sự an toàn của những biểu tượng ước lệ, và buộc chúng ta nhận diện văn hóa Việt trong chính những bất an, khúc mắc và khát vọng còn dang dở.
Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long: bối cảnh cho một mạch sáng tạo dài hơi
Thông Ngỏ không xuất hiện trong khoảng trống; nó là điểm nhấn mở màn cho Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long tại số 8 phố Tân Mỹ, Từ Liêm, Hà Nội, khai mạc ngày 19/9 và kéo dài đến hết năm 2026. Việc đặt triển lãm vào một trung tâm văn hóa hoạt động thường xuyên, hướng tới nghệ sĩ, công chúng, nhà nghiên cứu, nhà sưu tập, doanh nhân, học sinh – sinh viên và bạn bè quốc tế cho thấy tham vọng: biến mạch suy tư của một cá nhân thành nơi đối thoại chung về văn hóa Việt Nam. Không gian này không chỉ dành cho trưng bày mà còn dự kiến tổ chức giáo dục, đối thoại học thuật, giao lưu và hợp tác nghệ thuật, với sự tham gia của các cơ quan nghiên cứu và hội nghề nghiệp. Nói cách khác, Thông Ngỏ vừa là triển lãm, vừa là lời tuyên bố rằng nghệ thuật và văn hóa Việt Nam xứng đáng có một nơi để hô hấp liên tục, lan tỏa lâu dài chứ không chỉ bừng sáng nhất thời.
Kết luận: tại sao nên đến với ‘Thông Ngỏ’ lúc này?
Nếu phải rút gọn, Thông Ngỏ là một lời nhắc rằng văn hóa Việt Nam không phải di sản để đóng tủ, mà là một cơ thể đang thở và luôn cần được chất vấn. Trong thời đại dễ bị phân tán bởi xu hướng, triển lãm của Ngô Xuân Bính chọn con đường khó: quay về đối thoại với chính mình để hiểu bản sắc, rồi mới đối thoại với người xem bằng hội họa điêu khắc. Việc triển lãm diễn ra dài hơi đến hết năm 2026 tại Không gian Văn hóa Đông Dương – Thăng Long cho chúng ta đặc quyền quay lại nhiều lần, ở những trạng thái tâm lý khác nhau, để xem mình đọc được thêm gì từ hồn Việt ấy. Đến với Thông Ngỏ lúc này không chỉ là đi xem tranh tượng, mà là thử để mình "thông" hơn, "ngỏ" hơn trước văn hóa và con người Việt Nam – kể cả khi câu trả lời chưa sẵn sàng.
