Thông Ngỏ là gì? Một hành trình tự sự bằng hội họa và điêu khắc
Triển lãm Thông Ngỏ là cuộc trưng bày gần 300 tác phẩm hội họa và điêu khắc của họa sĩ Ngô Xuân Bính, nơi ông dùng hình ảnh và hình khối để tự đối thoại với nội tâm, ký ức và văn hóa Việt trong một cấu trúc mở, không tuyến tính, tạo điều kiện cho người xem chủ động tham gia vào tiến trình đọc – hiểu tác phẩm theo cảm xúc riêng của mình.
Điểm đáng nói ở Thông Ngỏ không nằm ở con số tác phẩm, mà ở tham vọng nghệ thuật: biến một tuyển tập sáng tác dài hơi thành hành trình tư tưởng. Ngô Xuân Bính không dựng một “bảo tàng” cái tôi, ông dựng một không gian thử thách cách ta nhìn hội họa điêu khắc Việt. Gần 300 tác phẩm được lựa chọn từ bộ sưu tập của ông được trưng bày tại Hà Nội, nhưng điều hiện lên không phải sự phô diễn, mà là một giọng nói nghệ thuật nhất quán: kiên trì đối thoại với truyền thống, đồng thời mở cửa cho những cách nhìn hiện đại.
Ý nghĩa tên gọi Thông Ngỏ: giữa thông mạch nội tâm và cánh cửa chưa khép
Tên triển lãm luôn là tuyên ngôn ngắn gọn nhất của một nghệ sĩ, và Thông Ngỏ là tuyên ngôn được cân nhắc kỹ. Ngô Xuân Bính thừa nhận tên gọi xuất phát từ những suy tư trong quá trình lao động nghệ thuật. “Thông” ở đây không phải một mỹ từ trang trí, mà gắn với thông mạch, thông khí, thông linh, thông tuệ – nói cách khác là trạng thái dòng chảy được khai thông, cả trong cơ thể lẫn trong suy tưởng.
Đối lập với “Thông”, “Ngỏ” lại mang nghĩa hé mở, chưa khép lại, từ chối mọi kết luận mang tính đóng khung. Chính sự kết hợp này cho thấy lựa chọn căn bản của nghệ sĩ: không tìm một câu trả lời tối hậu cho các câu hỏi về con người và văn hóa Việt, mà chấp nhận sống cùng chúng, đi xuyên qua chúng. Vì vậy, các tác phẩm không bị khóa trong một cách hiểu duy nhất; người xem được khuyến khích tìm liên tưởng của riêng mình. Đây không chỉ là lựa chọn ngôn ngữ, mà là lựa chọn đạo đức của một nghệ sĩ: tôn trọng tự do tiếp nhận.
Hội họa điêu khắc Việt trong thế giới của Ngô Xuân Bính
Trong triển lãm Thông Ngỏ, hội họa và điêu khắc không đóng vai phụ cho nhau; chúng được đặt cạnh nhau, tạo nên hai lối nói khác nhau về cùng một hệ ám ảnh. Từ con người, ký ức, cảm xúc đến những trạng thái nội tâm, mỗi bức tranh, mỗi khối điêu khắc là một biến thể của cùng một câu hỏi: con người Việt mang trong mình những gì, ở tầng sâu nhất.
Điều đáng chú ý là yếu tố Việt Nam trong sáng tác của Ngô Xuân Bính không chỉ nằm ở biểu tượng dễ nhận – đình, chùa, áo dài – mà còn trong ký ức, sức sống, những tổn thương và khát vọng tái sinh của con người. Các tác phẩm hướng đến nhiều trạng thái cảm xúc khác nhau, từ yêu thương, nỗi niềm đến những góc sáng, góc tối của đời sống nội tâm. Ở đây, hội họa điêu khắc Việt được hiểu như một phương thức kể chuyện, nơi truyền thống không bị bảo tồn như hiện vật, mà được tái sinh trong những cấu trúc hình ảnh và hình khối hoàn toàn đương đại.
Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long: bối cảnh cho một cuộc đối thoại dài hạn
Việc Thông Ngỏ được tổ chức trong khuôn khổ ra mắt Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long tại số 8 phố Tân Mỹ, Từ Liêm, Hà Nội không chỉ là lựa chọn địa điểm, mà là lựa chọn bối cảnh. Đây là nơi dành cho trưng bày nghệ thuật và giao lưu giữa công chúng, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu cùng những người quan tâm đến mỹ thuật. Nói cách khác, triển lãm không đứng một mình; nó mở ra trong một hệ sinh thái đối thoại.
Bên cạnh trưng bày, Không gian Văn hóa Đông Dương dự kiến tổ chức các chương trình giáo dục, đối thoại học thuật, giao lưu và hợp tác nghệ thuật. Khi Thông Ngỏ kéo dài đến hết năm 2026, triển lãm trở thành một “phòng thí nghiệm” dài hạn cho công chúng và giới chuyên môn: không chỉ đến xem, mà quay lại, suy nghĩ lại, trò chuyện lại với cùng một hệ tác phẩm. Đây là điểm quan trọng: nghệ thuật được đặt vào dòng thời gian, cho phép tư duy mỹ thuật Việt hiện nay có chỗ để thử, sai và điều chỉnh.
Từ mạch nước ngầm đến chiếc cốc: cách Thông Ngỏ buộc người xem thay đổi
Một trong những hình ảnh mạnh nhất về thế giới tranh Ngô Xuân Bính đến từ nhận xét của Thạc sĩ Bùi Phương Lan: khi đứng trước các tác phẩm, chị cảm thấy ngôn ngữ trở nên hữu hạn và vụng về, như chiếc cốc nhỏ trước mạch nước ngầm vừa tìm được miệng để trào lên. Câu nói này không chỉ là lời khen, mà là mô tả chính xác trải nghiệm mà Thông Ngỏ đặt ra cho người xem: chấp nhận sự bất lực của diễn giải, để quay về với việc đón nhận.
Các tác phẩm không được sắp xếp thành một câu chuyện tuyến tính, mà mở ra nhiều liên tưởng. Điều đó đồng nghĩa với việc người xem không thể “đọc nhanh”, lướt qua vài chú thích là hiểu. Thông Ngỏ buộc ta chậm lại, đứng lâu hơn trước một bức tranh, chấp nhận rằng ta sẽ không “nắm hết”, nhưng vẫn để mình bị chạm tới. Ở đây, nghệ thuật không còn là minh họa cho một thông điệp có sẵn; nó trở thành mạch nước ngầm, còn ta – nếu đủ rỗng rang như chiếc cốc – có cơ hội nhận được phần nước dành cho mình.
