Miễn phí phải đi cùng trách nhiệm bảo đảm
Dạy học tăng cường là hoạt động giáo dục bổ sung sau chương trình chính khóa, giúp học sinh tiếp cận những nội dung nền tảng như tin học, ngoại ngữ, STEM, hướng nghiệp, văn hóa và thể chất mà không phải trả tiền. Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành phân định rõ hoạt động chính khóa, giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học; văn bản có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Điểm đáng ủng hộ là quy định đặt cơ hội tiếp cận nội dung thiết yếu thành trách nhiệm của nhà trường, thay vì để khả năng học tập phụ thuộc vào túi tiền gia đình. Trước đó, một số chương trình liên kết và câu lạc bộ bị tổ chức chưa phù hợp, tạo sức ép đăng ký, phát sinh chi phí và kéo dài thời gian học của học sinh. Nhưng quyền học miễn phí chỉ có ý nghĩa khi trường đủ điều kiện triển khai; nếu thiếu người dạy và kinh phí, chính sách tốt có thể dừng ở cam kết.
Ranh giới giữa quyền được học và dịch vụ tự nguyện
Thông tư 85 phân biệt trách nhiệm bảo đảm hoạt động tăng cường với hoạt động giáo dục theo nhu cầu. Nhà trường phải tổ chức đầy đủ phần tăng cường không thu tiền trước khi triển khai các lớp mở rộng, nâng cao hoặc phát triển sở thích có thu phí; không được cắt giảm phần miễn phí để chuyển học sinh sang dịch vụ trả tiền. Hoạt động theo nhu cầu phải ngoài giờ chính khóa, theo nhóm đăng ký tự nguyện, không áp dụng bắt buộc cho cả lớp.
Ranh giới này cần được giám sát nghiêm, bởi áp lực thu chi có thể khiến phần tự nguyện trên giấy trở thành lựa chọn gần như bắt buộc. Học sinh tham gia hay không tham gia lớp theo nhu cầu cũng không được dùng để đánh giá kết quả học tập, khen thưởng hoặc xếp loại. Vì thế, phụ huynh cần được thông tin rõ nội dung nào thuộc quyền tiếp cận miễn phí, nội dung nào là dịch vụ đăng ký thêm; nhà trường không thể dùng khoản thu tự nguyện để thay thế nghĩa vụ công.
Kinh phí và nhân lực là phép thử thực tế
Không thu tiền học sinh không đồng nghĩa hoạt động không tốn kinh phí. Theo quy định, nguồn bảo đảm gồm dự toán chi thường xuyên hằng năm, học liệu dùng chung do cơ quan quản lý cung cấp và các nguồn hợp pháp khác; chính quyền cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí kinh phí cho trường công lập theo khả năng ngân sách, ưu tiên nơi còn khó khăn. Tuy nhiên, quy định về nguồn tiền chưa tự động giải quyết được bài toán thiếu hụt ở từng trường.
Hiệu trưởng Trường Tiểu học Cầu Giấy B cho biết trường có cơ sở vật chất thuận lợi nhưng vẫn xác định kinh phí là khó khăn lớn, đồng thời đã đề nghị chính quyền phường hỗ trợ. Để tổ chức các tiết tăng cường, trường ký hợp đồng với 11 giáo viên trước năm học mới, gồm 5 giáo viên thể chất và 6 giáo viên tiếng Anh. Con số ấy cho thấy nhân lực không thể được bổ sung chỉ bằng việc phân công thêm tiết: trường cần người có chuyên môn, lịch dạy phù hợp và nguồn trả công ổn định. Nơi thiếu cơ sở vật chất hoặc khó tuyển giáo viên sẽ chịu sức ép lớn hơn.
Miễn phí chỉ bền vững khi nguồn lực theo kịp
Một số trường đã tổ chức hoạt động tăng cường, cho thấy chính sách có thể đem lại lợi ích thiết thực. Tại Trường Tiểu học Cầu Giấy B, học sinh lớp 1–3 có một tiết bóng rổ mỗi tuần, còn khối 4–5 học bơi; nhà trường cũng bố trí thể thao, tin học và nghệ thuật bên cạnh giờ chính khóa. Phụ huynh được giảm áp lực đóng thêm học phí, nhưng mức độ triển khai không nên phụ thuộc vào việc một trường tình cờ có sẵn cơ sở vật chất hay tìm được giáo viên.
Bước tiếp theo phải là bảo đảm ngân sách có thể dự liệu, chia sẻ học liệu và hỗ trợ tuyển dụng, nhất là ở trường khó khăn. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, theo dõi thực hiện và tổng hợp vướng mắc để xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền. Kết luận cần rõ: Thông tư 85 đặt đúng nguyên tắc công bằng, nhưng giáo dục miễn phí không thể được duy trì bằng khẩu hiệu hay bằng cách buộc nhà trường tự xoay xở. Chỉ khi kinh phí trường học và đội ngũ được bảo đảm, quyền học tăng cường mới thực sự bình đẳng.
