Bài toán cung điện bắt đầu từ nhiều tháng trước mùa nóng
Cung ứng điện năm 2027 là việc cân đối nguồn phát, nhiên liệu, thủy văn và năng lực truyền tải để đáp ứng nhu cầu điện theo từng vùng, đặc biệt trong các tháng cao điểm nắng nóng. Đây không phải bài toán có thể giải quyết bằng cách huy động thêm nhà máy vào phút cuối: nếu thiếu nhiên liệu, nước hoặc đường dây đủ khả năng chuyển tải, nguồn điện sẵn có cũng khó đến được nơi cần dùng.
Bộ Công Thương đã bàn phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia giai đoạn 2027-2028, cân đối cung cầu theo tháng và miền, đồng thời rà soát tiến độ dự án nguồn, lưới điện và các kịch bản ứng phó mùa khô 2027. Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng yêu cầu triển khai đồng bộ giải pháp từ những tháng cuối năm 2026: chuẩn bị nhiên liệu, tích nước hồ thủy điện, nâng độ sẵn sàng tổ máy và đẩy nhanh công trình. Đây là mốc quan trọng, bởi chuẩn bị muộn sẽ thu hẹp dư địa xử lý khi nắng nóng làm phụ tải tăng.
Sức ép đã hiện rõ trong số liệu tiêu thụ: điện thương phẩm toàn quốc tăng 9,84% trong 10 tháng đầu năm 2026, gần bằng tốc độ tăng trưởng GDP. Với hộ gia đình, nhà máy và dịch vụ, điều đáng quan tâm không chỉ là tổng lượng điện mà còn là khả năng cấp ổn định vào giờ cao điểm.
Lưới truyền tải điện là điểm nghẽn không thể bỏ qua
Miền Bắc bước vào mùa hè 2027 với áp lực cấp điện lớn, khiến tiến độ các công trình truyền tải trở thành phép thử quan trọng. Thực tế vận hành cho thấy đủ công suất phát chưa đồng nghĩa đủ điện tại trung tâm phụ tải: các hành lang truyền tải liên miền và thiết bị biến áp có giới hạn riêng, nhất là khi nhu cầu dồn lên cùng thời điểm.
EVNNPT báo cáo có thời điểm các giao diện 500 kV Trung-Bắc và Trung-Trung tiến gần giới hạn tính toán trong tháng 5 và 6/2026; một số máy biến áp 500 kV cấp điện cho Hà Nội và vùng phụ cận từng mang tải trên 90% định mức. Bức tranh này giải thích vì sao lưới truyền tải điện cần được xem là một phần của năng lực cung ứng, không phải hạng mục đi sau các nhà máy.
Trong các công trình trọng điểm năm 2027, trạm biến áp 500 kV Bắc Ninh, Thái Bình và Hải Phòng được xác định phục vụ cấp điện miền Bắc; EVNNPT đặt mục tiêu đưa hai trạm Thái Bình và Hải Phòng vào vận hành trong tháng 4/2027. Mốc này sát mùa cao điểm, nên chậm tiến độ sẽ làm giảm khoảng đệm vận hành đúng lúc hệ thống cần nó nhất.
Phụ tải tăng và El Niño khiến miền Nam phải chuẩn bị rộng hơn
Ở phía Nam, áp lực đến từ đà phát triển kinh tế và nguy cơ thời tiết bất lợi cùng lúc. EVNSPC dự báo phụ tải điện năm 2027 tăng trên 10%, trong khi El Niño kéo dài có thể khiến việc bảo đảm nguồn điện thêm khó khăn. Vì vậy, kịch bản ứng phó không thể chỉ dựa vào dự báo nhu cầu năm mà cần theo sát từng địa bàn, khu công nghiệp và thời điểm phụ tải lên cao.
Đến hết tháng 10/2026, công suất cực đại của EVNSPC đạt 11.115 MW, tăng 6,70% so với cùng kỳ; sản lượng tiêu thụ đạt 62,30 tỷ kWh, tăng 7,16%. Để đáp ứng mức tăng sản lượng bình quân 10% mỗi năm, đơn vị lên kế hoạch khoảng 400 dự án điện 110 kV, một số dự án 220 kV và hàng nghìn công trình lưới trung, hạ áp, với tổng vốn đầu tư thuần dự kiến khoảng 85.000 tỷ đồng.
Quy mô đầu tư cho thấy phụ tải mới cần được tính vào quy hoạch và kết nối sớm, thay vì chờ quá tải mới xử lý. EVNSPC cũng phối hợp với chính quyền địa phương về dự báo nhu cầu, vốn và thủ tục dự án. Với người dân và doanh nghiệp, điều chỉnh phụ tải, tiết kiệm điện trong những giờ cao điểm sẽ giúp giảm sức ép trong lúc công trình hạ tầng đang được triển khai.
Mùa khô 2027 cần cả nguồn sẵn sàng lẫn sử dụng điện có trách nhiệm
EVN đang chuẩn bị nhiên liệu cho nhà máy nhiệt điện, theo dõi thủy văn cùng NSMO và duy trì mực nước hồ thủy điện ở mức cao trong những tháng cuối năm 2026, hướng tới xấp xỉ mực nước dâng bình thường. Tập đoàn bắt đầu sắp xếp lịch sửa chữa nhà máy từ tháng 11/2026, đặt mục tiêu hoàn tất toàn bộ sửa chữa lớn trước tháng 4/2027. Đây là cách tạo độ sẵn sàng trước cao điểm, thay vì để bảo dưỡng trùng với thời điểm hệ thống cần công suất.
Công tác điều hành cần đi cùng giải pháp phía nhu cầu. Các tổng công ty điện lực được yêu cầu đẩy mạnh tiết kiệm và điều chỉnh phụ tải, với mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng tiêu thụ cả năm và 10% trong các tháng cao điểm từ tháng 4 đến tháng 7, đặc biệt ở khách hàng dùng từ 500.000 kWh mỗi năm trở lên. Bộ Công Thương cũng khuyến khích lắp đặt lưu trữ năng lượng để giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ tại chỗ.
Kết luận, cung ứng điện 2027 sẽ phụ thuộc vào việc biến kế hoạch thành công trình đúng hạn, tổ máy sẵn sàng và nguồn nước, nhiên liệu được chuẩn bị đủ sớm. Mùa khô 2027 không chỉ là phép thử của ngành điện: tiết kiệm và điều chỉnh thời điểm dùng điện cũng là phần thiết thực mà doanh nghiệp, hộ gia đình có thể góp vào an toàn hệ thống.
