Nhu cầu tăng nhanh, nguồn cung chưa theo kịp
Nguồn cung vật liệu xây dựng là khả năng đưa đất, đá và cát đạt yêu cầu từ các mỏ đến công trường với sản lượng, chất lượng và thời điểm phù hợp; tại Thanh Hóa, đây đang là điều kiện trực tiếp chi phối tiến độ nhiều công trình. Khi các dự án bước vào giai đoạn tăng tốc, thiếu vật liệu không còn là vướng mắc riêng của nhà thầu mà trở thành rủi ro đối với tiến độ đầu tư công và hạ tầng.
Quy mô chênh lệch cho thấy áp lực không nhỏ: năm 2026, toàn tỉnh dự kiến cần khoảng 58 triệu m³ đất san lấp, trong khi năng lực cung ứng khoảng 37 triệu m³, tương đương gần 64% nhu cầu. Ở phía bắc tỉnh, nhu cầu đá phục vụ dự án đầu tư công và công trình trọng điểm cũng ở mức cao; riêng các dự án thuộc Khu Kinh tế Vân Phong cần hơn 384.000 m³ trong năm 2026. Vì vậy, chỉ có mỏ trên giấy phép là chưa đủ: vật liệu phải thực sự được khai thác và lưu thông.
Điểm nghẽn đá phía bắc đã được đưa ra xử lý
Sáng 5-11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Huyền chủ trì cuộc họp nghe Sở Công Thương báo cáo phương án giải quyết nhu cầu đá xây dựng tại khu vực phía bắc tỉnh. Cuộc họp phản ánh một thực tế đáng lưu ý: trong 7 mỏ đá được cấp phép ở khu vực Khu Kinh tế Vân Phong và vùng phụ cận, chỉ 3 mỏ đang hoạt động; một số mỏ khác dừng vì vướng thủ tục gia hạn thuê đất hoặc hồ sơ pháp lý.
Trường hợp mỏ đất, đá Ninh Tịnh cho thấy hàng hóa sẵn có vẫn có thể bị mắc lại ngoài thị trường. Mỏ đã có khoảng 10.000 m³ đá thành phẩm nhưng chưa thể bán do chưa rõ trách nhiệm kê khai thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và chủ thể xuất hóa đơn trong mô hình hợp tác giữa hai doanh nghiệp; thủ tục đấu nối đường và hoàn thiện mương thoát nước cũng còn tồn tại. Tỉnh giao các đơn vị liên quan giám sát, đôn đốc để mỏ đưa sản phẩm vào khai thác thương phẩm trước ngày 10-11. Đây là hướng xử lý cần thiết, nhưng cũng cho thấy phối hợp pháp lý phải đi trước khi công suất có thể chuyển thành nguồn cung.
Mở mỏ nhanh là cần thiết, quản lý chặt cũng vậy
Thanh Hóa đã có những bước tháo gỡ mang lại kết quả cụ thể. Đầu năm 2026, tỉnh hoàn thiện thủ tục, cấp phép hai mỏ đất tại xã Các Sơn và Trường Lâm theo Nghị quyết số 66.4; nguồn đất được khơi thông giúp dự án hạ tầng phục vụ di dân xã Hải Hà đạt khoảng 96% khối lượng san lấp. Trong tháng 8-2026, việc nâng công suất ba mỏ và đưa sáu mỏ hoàn tất thủ tục thuê đất vào hoạt động bổ sung khoảng 4,2 triệu m³ vật liệu cho thị trường. Những kết quả này xác nhận thủ tục thông suốt có thể tạo thay đổi nhanh hơn việc chỉ trông chờ mở rộng khai thác.
Tuy nhiên, tháo gỡ không đồng nghĩa nới lỏng kiểm soát. Một số mỏ granite phía bắc chưa bổ sung hồ sơ thăm dò hoặc điều chỉnh giấy phép cho khoáng sản đi kèm, khiến đất và đá làm vật liệu xây dựng thông thường chưa được tận thu. Quản lý hiệu quả cần đồng thời làm rõ nghĩa vụ tài chính, điều kiện môi trường và giao thông, sản lượng, chất lượng, giá bán; nếu thiếu một mắt xích, mỏ có thể được cấp phép nhưng vật liệu vẫn chưa đến được dự án.
Đừng để tăng tốc hôm nay tạo thiếu hụt ngày mai
Áp lực không chỉ nằm ở đá xây dựng Thanh Hóa. Đất san lấp mới đáp ứng gần 64% nhu cầu dự kiến năm 2026, còn nguồn cát xây dựng, kể cả cát nghiền, mới đáp ứng hơn một nửa nhu cầu. Vì thế, kế hoạch cung ứng phải tính theo từng loại vật liệu và tiến độ từng công trình, thay vì lấy tổng trữ lượng toàn tỉnh làm thước đo đủ dùng. Công khai nguồn cung, kết nối mỏ với chủ đầu tư và nhà thầu, đồng thời theo dõi giá bán và chất lượng sẽ giúp hạn chế thiếu hụt cục bộ cũng như tình trạng vật liệu nằm ở bãi mà công trường vẫn chờ.
Năm 2027, tỉnh dự kiến có khoảng 23,77 triệu m³ đất san lấp từ 39 mỏ đang hoạt động, 9 dự án thu hồi khoáng sản và 15 mỏ trúng đấu giá đang hoàn thiện thủ tục; các cơ quan được yêu cầu đẩy nhanh hồ sơ để mỏ đủ điều kiện sớm đi vào hoạt động. Hướng đi đó cần đi kèm rà soát nhu cầu, khả năng dùng vật liệu thay thế và giám sát khai thác. Nguồn cung vật liệu ổn định sẽ giúp dự án xây dựng Thanh Hóa tăng tốc, nhưng chỉ quản lý minh bạch và có trách nhiệm mới bảo đảm tiến độ không đánh đổi bằng khai thác thiếu kiểm soát.
