Thỏa thuận hợp tác AI: Tín hiệu chiến lược cho doanh nghiệp công nghệ Việt
Hợp tác AI Việt Nam Nhật Bản là kế hoạch phối hợp giữa cơ quan quản lý hai nước nhằm phát triển trí tuệ nhân tạo gắn với chuyển đổi số khu vực, tập trung vào mô hình ngôn ngữ phản ánh văn hóa bản địa, mở rộng hạ tầng số và đào tạo nhân lực công nghệ để hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập sâu vào chuỗi giá trị số toàn cầu. Sáng 02/10/2026 tại Tokyo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã làm việc với Bộ trưởng Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản Fujii Hisayuki, thống nhất kế hoạch triển khai bản ghi nhớ hợp tác về công nghệ thông tin, truyền thông và chuyển đổi số ký ngày 02/5/2026. Bản ghi nhớ này được ký trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, cụ thể hóa cam kết chung về tăng cường năng lực tự chủ trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và hạ tầng số. Ở góc độ doanh nghiệp, đây không phải một thỏa thuận mang tính nghi lễ, mà là “đường cao tốc thể chế” giúp rút ngắn khoảng cách công nghệ giữa Việt Nam và công nghệ Nhật Bản, tạo nền cho mô hình hợp tác dài hạn trong kỷ nguyên số.
AI tiếng Việt và sáng kiến Nhật Bản - ASEAN: Lợi thế bản địa nếu biết nắm bắt
Điểm nhấn quan trọng của hợp tác là cùng phát triển các mô hình AI phản ánh ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam. Hai bên đã trao đổi sâu về AI tiếng Việt và các mô hình AI chuyên biệt theo từng lĩnh vực, gắn với xây dựng dữ liệu, đào tạo nhân lực và bảo đảm an toàn AI. Đây là lựa chọn khôn ngoan: trong cạnh tranh toàn cầu, lợi thế không nằm ở sao chép mô hình ngoại, mà ở khả năng biến dữ liệu, luật chơi và nhu cầu trong nước thành sản phẩm AI bản địa. Đồng thời, cuộc làm việc cũng bàn về Sáng kiến đồng sáng tạo AI Nhật Bản - ASEAN, hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, bảo mật và đáng tin cậy, trong đó có nội dung hỗ trợ nghiên cứu mô hình phù hợp ngôn ngữ, văn hóa từng nước và nền tảng tích hợp dữ liệu. Nếu doanh nghiệp Việt chủ động bước vào sân chơi này, chuyển đổi số khu vực sẽ không còn chỉ là câu chuyện của các tập đoàn nước ngoài, mà là cơ hội để công nghệ Việt Nam định hình chuẩn mực AI ở Đông Nam Á.
Ba trụ cột AI – hạ tầng số – đào tạo nhân lực: Bộ khung cho thế hệ doanh nghiệp số mới
Hợp tác lần này không dừng ở nghiên cứu AI, mà được thiết kế trên ba trụ cột gắn chặt với nhau: AI, hạ tầng số và đào tạo nhân lực công nghệ. Cùng với AI, hai bên trao đổi khả năng hợp tác phát triển hạ tầng số gồm mạng 5G, mạng truy nhập vô tuyến mở (Open RAN) và trung tâm dữ liệu. Đây là điều kiện vật chất để doanh nghiệp Việt vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn, Internet vạn vật (IoT) và các dịch vụ số mới mà không bị phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng bên thứ ba. Hai bên cũng thống nhất cụ thể hóa bản ghi nhớ bằng các chương trình về AI, mô hình ngôn ngữ lớn, quản trị AI, hạ tầng số, IoT và đào tạo nhân lực, trong đó chú trọng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Nhìn ở góc độ chiến lược, đây là bộ khung để hình thành thế hệ doanh nghiệp số mới: có nền tảng kỹ thuật đủ mạnh, có công nghệ Nhật Bản để học hỏi, và có đội ngũ nhân sự hiểu cả công nghệ lẫn quản trị.
Đào tạo nhân lực công nghệ: Thước đo thành công của hợp tác, không phải chi tiết phụ
Trong mọi thỏa thuận về AI, nhân lực là điểm nghẽn quyết định thành công hay thất bại. Tại cuộc làm việc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã đề nghị hai Bộ nghiên cứu, xây dựng một chương trình hợp tác đào tạo nhân lực AI với mục tiêu và quy mô cụ thể, phía Nhật Bản đã ghi nhận và giao các đơn vị chuyên môn tiếp tục trao đổi. Đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam không muốn chỉ nhập khẩu công nghệ, mà muốn nâng cấp năng lực con người. Hai bên cũng thống nhất rằng các chương trình triển khai bản ghi nhớ sẽ bao gồm đào tạo nhân lực, đặc biệt là nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Với doanh nghiệp, nếu không nhanh chóng gắn mình vào các chương trình này bằng học bổng, thực tập sinh, dự án đồng nghiên cứu, thì cơ hội tiếp cận trực tiếp với chuyên gia Nhật và chuẩn quản trị quốc tế sẽ trôi qua. Đào tạo nhân lực công nghệ, vì thế, phải được nhìn như khoản đầu tư dài hạn bắt buộc.
Lộ trình triển khai và thông điệp cho doanh nghiệp: Đừng đứng ngoài cuộc chơi hạ tầng số Đông Nam Á
Quan trọng không kém nội dung hợp tác là cách hai bên sẽ biến thỏa thuận thành hành động cụ thể. Các nội dung về AI, hạ tầng số và đào tạo nhân lực sẽ tiếp tục được các đơn vị chuyên môn nghiên cứu, trao đổi trong quá trình triển khai. Hai Bộ trưởng nhất trí duy trì cơ chế phối hợp thông qua Nhóm công tác chung thành lập từ năm 2017 và thúc đẩy trao đổi chính sách, pháp luật trong lĩnh vực thông tin, truyền thông. Theo kế hoạch, nội dung và lộ trình triển khai sẽ được bàn sâu hơn tại phiên họp Nhóm công tác chung trong khuôn khổ Tuần lễ Số tại Hạ Long vào đầu tháng 11/2026. Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý: chuyển đổi số khu vực và phát triển hạ tầng số Đông Nam Á sẽ được định hình bởi những cuộc họp như thế, chứ không chỉ bởi thị trường. Kết luận hợp lý cho giới công nghệ Việt là: phải bước vào bàn đối thoại, tham gia hội thảo, chấp nhận thử nghiệm với đối tác Nhật Bản ngay từ giai đoạn thiết kế chính sách. Đứng ngoài lúc này đồng nghĩa với tự rút mình khỏi bản đồ hợp tác AI Việt Nam Nhật Bản trong thập kỷ tới.
