Kế hoạch hợp tác AI và chuyển đổi số: bước nhảy mới trong quan hệ song phương
Hợp tác AI Việt Nam Nhật Bản trong khuôn khổ kế hoạch chuyển đổi số giữa hai chính phủ là việc hai bộ quản lý thống nhất triển khai các chương trình chung về trí tuệ nhân tạo, hạ tầng số và đào tạo nhân lực, gắn với bản ghi nhớ song phương đã ký, nhằm giải quyết thách thức công nghệ hiện hữu và cùng xây dựng năng lực số dài hạn. Sáng 02/10/2026 tại Tokyo, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam Vũ Hải Quân đã làm việc với Bộ trưởng Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản Fujii Hisayuki, hai bên thống nhất kế hoạch triển khai Bản ghi nhớ hợp tác về công nghệ thông tin, truyền thông và chuyển đổi số ký ngày 02/5/2026. Điều đáng nói là cuộc làm việc này không dừng ở khung cam kết chung mà đi thẳng vào các lĩnh vực ưu tiên: AI gắn với ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam, hạ tầng số mới như 5G, Open RAN, trung tâm dữ liệu, và chương trình đào tạo nhân lực công nghệ có mục tiêu, quy mô rõ ràng.
Diễn đàn ‘Cộng hưởng số Việt – Nhật’: từ gia công sang đồng sáng tạo công nghệ cao
Nếu cuộc làm việc cấp bộ trưởng định hình khung chính sách, thì Diễn đàn công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản 2026 tại Tokyo với chủ đề ‘Cộng hưởng số Việt – Nhật’ lại cho thấy phần thực thi ở cấp doanh nghiệp. Sự kiện do các tổ chức chuyên ngành hai nước phối hợp tổ chức, trong đó phía Việt Nam có hiệp hội và cơ quan phụ trách công nghiệp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Dữ liệu được trình bày tại diễn đàn nói lên áp lực đổi mới của Nhật Bản: 60% hệ thống CNTT cốt lõi có tuổi đời trên 20 năm, và nguy cơ thiếu hụt tới 800.000 kỹ sư vào năm 2030. Đó không chỉ là vấn đề nội tại của Nhật, mà là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, không còn đơn thuần làm gia công mà cùng nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm các công nghệ chuyên sâu như AI, robot, UAV.
AI bản địa và hạ tầng số: những trụ cột ưu tiên trong hợp tác
Điểm nổi bật trong kế hoạch hợp tác lần này là nhấn mạnh phát triển các mô hình AI phản ánh ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam, đặc biệt là AI tiếng Việt và các mô hình nền tảng chuyên ngành đã được hai Thủ tướng thống nhất từ trước. Hai bên cũng trao đổi về sáng kiến đồng sáng tạo AI Nhật Bản – ASEAN, trong đó ưu tiên nghiên cứu mô hình AI phù hợp với từng quốc gia và xây dựng nền tảng tích hợp dữ liệu, hướng tới hệ sinh thái AI an toàn, bảo mật, đáng tin cậy. Về hạ tầng số, hợp tác không chỉ là khẩu hiệu mà đã chỉ rõ các mảng như mạng 5G, mạng truy nhập vô tuyến mở (Open RAN) và trung tâm dữ liệu, đi kèm các nội dung về mô hình ngôn ngữ lớn, Internet vạn vật (IoT) và quản trị AI. Nếu triển khai đúng nhịp, đây sẽ là những trụ cột giúp hai nước nâng năng lực tự chủ công nghệ thay vì lệ thuộc vào nền tảng và chuẩn mực bên ngoài.
Đào tạo nhân lực công nghệ: từ kỹ sư AI đến đội ngũ quản lý chuyển đổi số
Không có nhân lực thì mọi tham vọng AI và hạ tầng số đều chỉ nằm trên giấy, vì thế đào tạo nhân lực công nghệ được đặt ngang hàng với các hợp tác kỹ thuật. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị hai Bộ nghiên cứu xây dựng một chương trình hợp tác đào tạo nhân lực AI với mục tiêu và quy mô cụ thể, phía Nhật Bản đã ghi nhận và giao các đơn vị chuyên môn tiếp tục trao đổi. Quan trọng hơn, các chương trình hợp tác được thống nhất không chỉ tập trung vào kỹ sư mà còn chú trọng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Bài học từ doanh nghiệp cho thấy tiềm năng khi nhân lực được đầu tư đúng cách: việc ứng dụng luồng công việc AI tự trị đã giúp một doanh nghiệp Việt tự động hóa 40% chi phí vận hành và tăng 20% doanh thu trong các mảng dịch vụ hiện hữu. Nếu mô hình đào tạo chung Việt – Nhật mở rộng được kinh nghiệm này, lợi ích sẽ vượt xa phạm vi từng công ty.
Từ nền tảng doanh nghiệp đến cơ chế song phương: triển vọng và điều kiện để thành công
Một lý do khiến kế hoạch hợp tác hiện nay có cơ hội đi vào thực chất là nền tảng doanh nghiệp đã đủ dày. Tại thị trường Nhật Bản, FPT đã đạt quy mô 5.000 nhân sự với doanh thu dịch vụ CNTT 15.452 tỷ đồng năm 2025 – con số cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã đưa ra bốn định hướng hợp tác cho doanh nghiệp Việt tại Nhật: hiện đại hóa hệ thống lõi để nâng năng suất; cùng nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm công nghệ chuyên sâu; đào tạo kỹ sư AI gắn với nhu cầu doanh nghiệp; và đưa sản phẩm đồng phát triển vào thị trường, chuỗi cung ứng toàn cầu. Ở cấp thể chế, hai bộ trưởng thống nhất tiếp tục duy trì Nhóm công tác chung thành lập từ 2017 và thúc đẩy trao đổi chính sách, pháp luật trong thông tin, truyền thông. Nội dung, lộ trình triển khai sẽ tiếp tục được thảo luận tại phiên họp Nhóm công tác trong khuôn khổ Tuần lễ Số tại Hạ Long vào đầu tháng 11/2026 – một mốc kiểm chứng xem lời nói đã bắt đầu biến thành hành động tới đâu.
