Tiềm năng lớn, nhưng chưa phải trữ lượng thương mại
CCUS là chuỗi công nghệ thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, xử lý và vận chuyển khí này để sử dụng hoặc bơm vào các cấu trúc địa chất phù hợp nhằm lưu trữ lâu dài. Với Việt Nam, đây là hướng giảm phát thải đáng chú ý cho những ngành khó chuyển đổi, nhưng con số tiềm năng không thể thay thế khảo sát và thẩm định dự án.
Đánh giá trong chương trình hợp tác giữa Petrovietnam và Tổ chức An ninh kim loại và năng lượng Nhật Bản cho thấy ba bể trầm tích Việt Nam—Sông Hồng, Cửu Long và Nam Côn Sơn—có tổng tiềm năng lưu trữ khoảng 71 tỷ tấn CO₂. Đây là cơ sở địa chất đáng kể, song cần phân biệt dung lượng ước tính với khả năng lưu trữ thương mại đã được xác nhận về độ kín, mức tiếp nhận, an toàn và chi phí. Chính khoảng cách ấy quyết định liệu bản đồ tiềm năng có thể trở thành danh mục dự án đầu tư hay không.
Động lực hành động đến từ mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050 và nhu cầu cắt giảm khí nhà kính ở các lĩnh vực như năng lượng, xi măng, thép, hóa chất và dầu khí. CCUS không thay thế các biện pháp giảm phát thải khác; giá trị của công nghệ nằm ở việc xử lý phần phát thải khó tránh khi những ngành này chuyển đổi.
Dầu khí có thể cung cấp nền móng cho chuỗi CCUS
Lợi thế của Việt Nam không dừng ở cấu trúc địa chất. Ngành dầu khí có thể đóng góp hạ tầng, dữ liệu khảo sát và kinh nghiệm vận hành các công trình dưới lòng đất—những năng lực hữu ích khi đánh giá địa điểm, thiết kế hệ thống và quản lý rủi ro. Theo TS Nguyễn Thanh Tùng, tiềm năng địa chất, cơ sở hạ tầng, kinh nghiệm tích lũy và dữ liệu từ ngành dầu khí là những nền tảng đáng chú ý để phát triển CCUS.
Một chuỗi công nghệ CCUS gồm bốn khâu liên tiếp: thu giữ CO₂ tại nguồn, xử lý để đạt yêu cầu, vận chuyển rồi đưa đi sử dụng hoặc lưu trữ. Vì thế, có nơi chứa khí mới chỉ giải quyết một mắt xích. Dự án còn cần nguồn phát thải phù hợp, phương án vận chuyển, tiêu chuẩn kỹ thuật và giám sát an toàn xuyên suốt. Nếu thiếu kết nối giữa các khâu, lợi thế riêng của từng mỏ hay nhà máy khó tạo nên một hệ thống có thể vận hành.
Đây là lý do dầu khí nên được xem là bệ đỡ kỹ thuật, không phải lời giải trọn gói. Năng lực sẵn có có thể rút ngắn quá trình tìm hiểu, nhưng vẫn cần đánh giá từng cấu trúc địa chất và ghép nối chúng với các nguồn phát thải có nhu cầu thực tế.
Luật hóa là bước đầu; đầu tư cần một đường đi rõ ràng
Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật Dầu khí sửa đổi, lần đầu luật hóa hoạt động thu giữ và lưu trữ carbon gắn với dầu khí; quy định liên quan dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đây là nền tảng pháp lý ban đầu, nhưng luật hóa riêng hoạt động trong lĩnh vực dầu khí chưa đủ để hình thành ngành CCS có hiệu quả kinh tế. Các dự án cần quy tắc đồng bộ cho cả chuỗi, thay vì những quy định rời rạc theo từng công đoạn.
Muốn nhà đầu tư có thể tính toán, cần làm rõ quyền lưu trữ, trách nhiệm dài hạn nếu phát sinh sự cố, quy trình cấp phép và yêu cầu đo lường, báo cáo, thẩm định lượng carbon. Cùng lúc, chính sách phải xác định rõ vai trò của cơ quan quản lý và các bên tham gia, đồng thời tạo mô hình doanh thu đủ tin cậy. Nếu trách nhiệm kéo dài sau khi bơm CO₂ chưa được quy định minh bạch, rủi ro pháp lý sẽ làm suy yếu cả dự án có nền tảng kỹ thuật tốt.
Lộ trình hợp lý nên bắt đầu bằng việc lập bản đồ lưu trữ quốc gia, đánh giá chi tiết từng mỏ và bể, rồi chọn ít nhất một dự án trình diễn toàn chuỗi trong giai đoạn 2027–2030; tiếp đó là thiết kế cụm CCS để nhiều nguồn phát thải dùng chung hạ tầng. Cách đi từng bước giúp kiểm chứng dữ liệu và quy định trước khi mở rộng, thay vì tuyên bố quy mô lớn khi điều kiện đầu tư chưa chín.
Việt Nam có cơ sở để theo đuổi CCUS, nhưng 71 tỷ tấn chỉ là lời mời khảo sát, không phải cam kết về sản lượng lưu trữ hay lợi nhuận. Muốn biến lợi thế địa chất và dầu khí thành ngành CCS, việc cần làm là nối dữ liệu với dự án thí điểm, và nối dự án với hành lang pháp lý, trách nhiệm và doanh thu rõ ràng. Đầu tư chỉ có thể khơi thông khi tiềm năng kỹ thuật được kiểm chứng thành cơ hội thương mại.
