Hầm xuyên núi Hoàng Liên là gì và vì sao đây là “cuộc cách mạng” giao thông Tây Bắc?
Hầm xuyên núi Hoàng Liên là dự án hầm đường bộ dài gần 8,8km nối Sa Pa (Lào Cai) với Tam Đường (Lai Châu), trong đó hầm chính dài 2,63km, hầm phụ dài 2,65km, thay thế 22km đường đèo quanh co, rút ngắn thời gian di chuyển từ 50–120 phút xuống còn khoảng 11 phút.
Điều đáng nói không phải chỉ là độ dài hay tổng mức đầu tư khoảng 3.300 tỷ đồng, mà là cách công trình này thay đổi tư duy về một công trình hạ tầng Việt Nam ở vùng núi cao. Hầm xuyên núi Hoàng Liên buộc chúng ta nhìn lại câu hỏi: bao lâu nữa Tây Bắc mới thoát cảnh “đường đèo là số phận” nếu không có những dự án quy mô kiểu này? Ở độ cao khắc nghiệt, địa hình phức tạp, việc chấp nhận rót hàng nghìn tỷ đồng cho một tuyến hầm thể hiện lựa chọn rất rõ: đặt an toàn giao thông, liên kết vùng và tương lai du lịch – thương mại lên trên nỗi sợ rủi ro, chậm tiến độ và các tranh cãi thường thấy quanh dự án lớn.
Những con số kỹ thuật tạo nên “kỷ lục” của đèo Hoàng Liên
Nếu chỉ nhìn vào chiều dài, hầm xuyên núi Hoàng Liên đã là một kỷ lục mới: tổng chiều dài tuyến gần 8,8km, với 4,6km thuộc Lai Châu và 4,2km thuộc Lào Cai. Trong tuyến đó, hầm chính dài 2,63km và hầm phụ 2,65km – tổng cộng hơn 5km hầm xuyên núi liên tục. Đây là một trong những hầm đường bộ quy mô lớn nhất từng được triển khai ở khu vực Tây Bắc, cả về chiều dài lẫn mức đầu tư. "Dự án Hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên có tổng mức đầu tư khoảng 3.300 tỷ đồng, tổng chiều dài toàn tuyến gần 8,8km".
Không chỉ là con số, hệ thống hầm chính – hầm phụ cho thấy cách tổ chức giao thông và an toàn được đặt lên hàng đầu. Thay vì một ống hầm đơn giản, việc bố trí hai hầm song hành cho phép linh hoạt vận hành, phân luồng, cứu hộ khi xảy ra sự cố. Đó là tư duy của một hầm đường bộ hiện đại, hướng tới tiêu chuẩn cao hơn cho các công trình hạ tầng Việt Nam, nơi yếu tố an toàn không còn là “phụ lục” của bài toán kinh tế.
Hành trình 2 giờ xuống 11 phút: Lợi ích thật cho người đi đường và kinh tế vùng
Hiện nay, để vượt đèo Hoàng Liên, người và hàng hóa phải đi qua khoảng 22km đường đèo quanh co, hiểm trở, thời gian hành trình từ 50 đến 120 phút tùy điều kiện. Khi hầm xuyên núi Hoàng Liên hoàn thành, đoạn đèo nguy hiểm này sẽ được thay bằng tuyến hầm chỉ mất khoảng 11 phút. Đây không phải một cải thiện nhỏ; đó là sự thay đổi toàn bộ cách lập kế hoạch vận tải, giờ giấc du lịch, chi phí logistic cho cả vùng. Tuyến hầm mới còn góp phần giảm đáng kể nguy cơ tai nạn trên cung đường đèo dốc, đặc biệt là khu vực Ô Quy Hồ trên Quốc lộ 4D, nơi tai nạn thường gắn với sương mù, trơn trượt và dốc dài.
Đằng sau con số 11 phút là những lợi ích kinh tế khó đo đếm hết. Sa Pa – Tam Đường – Lai Châu sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp khi một trục kết nối nhanh, an toàn hình thành. Du khách có thể đi – về trong ngày, tour tuyến liên tỉnh trở nên khả thi hơn, hàng hóa nông sản, du lịch, dịch vụ lưu trú đều hưởng lợi. Hầm xuyên núi Hoàng Liên, vì thế, không chỉ là công trình kỹ thuật mà còn là “đòn bẩy thời gian” cho cả chuỗi giá trị kinh tế Tây Bắc.
Cuộc chạy đua tiến độ: Khi hai tỉnh cùng tháo nút thắt mặt bằng
Một dự án quy mô 3.300 tỷ đồng, kéo dài giai đoạn 2023–2027 sẽ không thể về đích nếu vướng mặt bằng và kết nối quy hoạch. Chiều 2/10, tại phường Sa Pa, UBND tỉnh Lào Cai và UBND tỉnh Lai Châu đã họp để tháo gỡ các vướng mắc, nghiên cứu phương án kết nối giao thông và bảo đảm tiến độ thực hiện hầm xuyên núi Hoàng Liên. Lãnh đạo hai tỉnh không giấu tham vọng hoàn thành công trình trong kế hoạch đề ra, bởi bất kỳ chậm trễ nào cũng đồng nghĩa đội chi phí, mất cơ hội phát triển. "Lãnh đạo 2 tỉnh đang tập trung gỡ vướng, đẩy nhanh tiến độ để hoàn thành hầm xuyên núi này vào năm 2027".
Trên thực tế, Lai Châu đã hoàn tất bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao 100% mặt bằng, cho phép thi công cửa hầm phía Tây, nền đường, taluy, thoát nước, cầu và đường công vụ với giá trị khối lượng khoảng 150 tỷ đồng. Ngược lại, phía Lào Cai vẫn vướng đoạn từ cầu số 10 đến Km8+800 do chồng lấn với một dự án khu đô thị Sa Pa, hiện phải nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch để đồng bộ với tuyến hầm. Đây chính là “bài kiểm tra” năng lực phối hợp liên tỉnh: hoặc hai bên cùng linh hoạt, hoặc cả dự án phải trả giá vì những xung đột quy hoạch đã nhìn thấy trước.
Điều chỉnh 1,4km cuối tuyến và phần việc còn lại trước mốc hoàn thành
Trọng tâm tranh luận hiện nay nằm ở đoạn Km7+374 đến Km8+800, dài khoảng 1,426km thuộc địa phận Lào Cai. Hồ sơ hiện tại thiết kế nền đường 9m, trong khi quy hoạch đô thị phường Sa Pa yêu cầu nền rộng 21–26m. Nếu giữ nguyên thiết kế, công trình sẽ gần như chắc chắn phải cải tạo, mở rộng sau khi hoàn thành – một kịch bản lãng phí và đi ngược mục tiêu sử dụng hiệu quả vốn đầu tư. Ngược lại, nâng cấp ngay theo quy hoạch đô thị sẽ gây áp lực lớn về nguồn vốn và có thể phá vỡ cam kết hoàn thành đèo Hoàng Liên 2027.
Giải pháp được Lai Châu đề xuất là đưa đoạn 1,426km này ra khỏi phạm vi đầu tư của dự án hầm xuyên núi Hoàng Liên, chỉ thi công đến Km7+374 với chiều dài khoảng 1,174km tính từ cửa hầm phía Lào Cai. Phần còn lại sẽ do Lào Cai nghiên cứu, cân đối nguồn lực để đầu tư theo đúng quy hoạch đô thị, đồng thời triển khai thủ tục, giải phóng mặt bằng và thi công sao cho hoàn thành đồng bộ với hầm. Về phía kỹ thuật, hai tỉnh thống nhất tiếp tục rà soát điểm kết nối Km7+374, từ cao độ, hướng tuyến, tổ chức giao thông đến hạ tầng kỹ thuật, để khi công trình được khai thác, tuyến liên hoàn Sa Pa – Tam Đường – Lai Châu vận hành thông suốt.
