Hầm xuyên núi Việt Nam: từ khái niệm đến bước ngoặt Hải Vân
Hầm xuyên núi Việt Nam là các công trình giao thông đào xuyên qua khối núi nhằm rút ngắn quãng đường, tăng an toàn, giảm độ dốc và khúc cua, qua đó tái cấu trúc mạng lưới hạ tầng giao thông Việt Nam theo hướng hiện đại, liên tục và ít phụ thuộc vào địa hình hiểm trở. Hầm Hải Vân là ví dụ tiêu biểu: hầm chính dài 6.280 m, song song là hầm thoát hiểm dài 6.286 m, tổng chiều dài toàn dự án, tính cả đường dẫn và hạng mục liên quan, đạt 12.182 m. Trước khi có hầm, xe phải mất hơn một giờ để vượt đoạn đèo dài khoảng 20 km với địa hình dốc, đường hẹp và nhiều khúc cua. Theo Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản, thời gian vượt đoạn này giảm từ hơn một giờ xuống khoảng 10 phút sau khi hầm đi vào hoạt động. Đây không chỉ là một công trình kỹ thuật, mà là bước ngoặt thay đổi cách tổ chức giao thông Bắc – Nam.
Đồng Đăng – Trà Lĩnh: hầm xuyên núi giữa địa hình karst phức tạp
Nếu Hải Vân là biểu tượng mở đường, thì cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh cho thấy thế hệ hầm xuyên núi Việt Nam mới đã trưởng thành đến mức nào. Tuyến cao tốc dài 121 km với tổng mức đầu tư 26.184 tỉ đồng đang dần định hình giữa núi rừng Đông Bắc, hướng tới mục tiêu thúc đẩy giao thương và phát triển kinh tế vùng biên. Trong đó, hai cặp hầm Đông Khê dài 500 m và Thất Khê dài 200 m là những hạng mục đòi hỏi kỹ thuật cao. Khu vực Cao Bằng, Lạng Sơn có địa hình núi đá vôi, hệ thống hang động, cấu trúc địa chất phức tạp và nguy cơ gặp địa hình karst với khe nứt, hốc rỗng, hang ngầm trong khối đá. Điều này buộc các kỹ sư phải coi mỗi mét đào là một bài kiểm tra thực địa, liên tục khảo sát, đánh giá và điều chỉnh biện pháp thi công thay vì phụ thuộc cứng nhắc vào thiết kế ban đầu.
Công nghệ đào hầm hiện đại: NATM và cơ giới hóa thi công
Điểm đáng chú ý trong các hầm xuyên núi Việt Nam hiện nay là sự chuyển dịch sang công nghệ đào hầm hiện đại, đặc biệt với phương pháp NATM được áp dụng theo mô hình thi công của Đèo Cả. NATM cho phép điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện địa chất thực tế, dựa trên quan trắc liên tục trạng thái khối đá và gia cố kịp thời. Trên cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, nhà thầu huy động hệ thống thiết bị chuyên dụng như máy khoan, máy phun vật liệu gia cố để hỗ trợ từng công đoạn, giảm lao động thủ công ở những vị trí khó tiếp cận và cải thiện an toàn trong lòng hầm. Tốc độ đào thông hai hầm đạt trung bình khoảng 2,86 m dài mỗi ngày – con số không ấn tượng nếu nhìn riêng lẻ, nhưng cho thấy sự thận trọng cần thiết khi thi công trong địa hình karst. Đây là lựa chọn đúng: ưu tiên ổn định kết cấu và an toàn lâu dài hơn là chạy theo tiến độ bề mặt.
Tác động đến người dân: rút ngắn thời gian, giảm tai nạn, mở không gian phát triển
Điểm mạnh lớn nhất của hầm xuyên núi Việt Nam không nằm ở chiều dài kỷ lục, mà ở tác động cụ thể đến người sử dụng. Trên đèo Hải Vân, trước khi có hầm, tốc độ di chuyển trung bình chỉ khoảng 23 km/h; đến năm 2009, tốc độ trung bình khi đi qua khu vực bằng hầm tăng lên khoảng 46 km/h, thời gian đi qua đoạn tuyến giảm xuống trung bình khoảng 15 phút. Số vụ tai nạn nghiêm trọng và số người tử vong mỗi năm cũng giảm đáng kể sau khi hầm đi vào hoạt động. Ở Đồng Đăng – Trà Lĩnh, dự án huy động 897 máy móc, thiết bị, 2.046 nhân sự, tổ chức 132 mũi thi công, hoàn thành 62/64 cầu và hướng tới khai thác tạm dịp Tết Nguyên đán 2027. Khi tuyến đường này thông xe, hạ tầng giao thông Việt Nam ở vùng biên sẽ chuyển từ “đi men theo núi” sang “đi xuyên núi”, mở không gian phát triển mới cho cả logistics lẫn du lịch.
Kết luận: Hầm xuyên núi là phép thử bản lĩnh hạ tầng giao thông Việt Nam
Nhìn từ Hải Vân đến Đồng Đăng – Trà Lĩnh, hầm xuyên núi Việt Nam không còn là những công trình đơn lẻ, mà là chiến lược dài hạn để tái cấu trúc hạ tầng giao thông Việt Nam. Chúng rút ngắn thời gian di chuyển từ hơn một giờ xuống còn khoảng 10–15 phút ở những đoạn đèo hiểm trở, giảm tai nạn, đồng thời tạo trục kết nối mới cho kinh tế vùng. Nhưng đổi lại là những thách thức không nhỏ: địa hình đá vôi karst, thời tiết miền núi khắc nghiệt, yêu cầu an toàn cao và áp lực tiến độ. Câu chuyện không chỉ là thêm một hầm dài nhất hay cao tốc mới, mà là khả năng duy trì kỷ luật kỹ thuật, đầu tư bài bản cho công nghệ đào hầm hiện đại và nhân lực. Nếu tiếp tục giữ được cách tiếp cận thận trọng nhưng quyết đoán này, các hầm xuyên núi sẽ trở thành biểu tượng mới của bản lĩnh kỹ thuật và tầm nhìn phát triển hạ tầng của Việt Nam.
