Đào tạo phải bắt đầu từ công việc thực tế
Đào tạo nhân lực ngành Công Thương là quá trình trang bị kiến thức và năng lực thực hành cho người học theo yêu cầu của các vị trí việc làm trong công nghiệp, năng lượng, thương mại và những lĩnh vực liên quan. Điểm đáng chú ý hiện nay là nhà trường không thể tự xác định chuẩn đầu ra nếu thiếu tiếng nói của nơi sẽ tuyển dụng và sử dụng lao động. Ngày 29/10/2026, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng năm học 2025–2026 tại Đại học Công nghiệp Hà Nội, đồng thời xác định phương hướng cho năm học tiếp theo. Yêu cầu đổi mới xuất phát từ biến động công nghệ và thị trường lao động: chương trình cần cập nhật theo từng nghề, từng trình độ, thay vì đào tạo theo quy mô sẵn có rồi trông chờ doanh nghiệp tự bù đắp khoảng cách kỹ năng. Đây là chuyển dịch cần thiết, bởi bằng cấp chỉ có giá trị với người học và nhà tuyển dụng khi đi kèm năng lực làm được việc.
5.295 đối tác là nền tảng, không phải đích đến
Đến tháng 10/2026, các cơ sở đào tạo trong ngành Công Thương duy trì hợp tác với khoảng 5.295 doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan, trên các lĩnh vực thực tập, tuyển dụng, xây dựng chương trình, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Quy mô này tạo lợi thế đáng kể, nhưng số lượng đối tác chỉ có ý nghĩa khi quan hệ chuyển thành nội dung học tập, đánh giá và cơ hội việc làm cụ thể. Trong năm 2025, khoảng 47.600 lượt người học được thực tập, thực hành tại doanh nghiệp, cơ quan; giai đoạn 2023–2025, khoảng 26.000 lượt người học và người lao động được đào tạo theo đặt hàng hoặc đào tạo lại. Các con số cho thấy hợp tác đã vượt khỏi phạm vi ký kết trên giấy. Bước tiếp theo là bảo đảm mỗi chương trình thực tập có nhiệm vụ, người hướng dẫn và tiêu chí hoàn thành rõ ràng, để người học tạo ra kết quả có thể kiểm chứng thay vì chỉ hiện diện tại nơi làm việc.
Doanh nghiệp phải cùng dạy và cùng đánh giá
Doanh nghiệp không nên chỉ là nơi nhận sinh viên thực tập ở cuối khóa. Họ cần góp mặt từ lúc xác định chuẩn năng lực, xây dựng nội dung thực hành đến đánh giá kết quả; nhà trường vẫn giữ vai trò thiết kế nền tảng kiến thức, tổ chức giảng dạy và bảo đảm chất lượng học thuật. Khi hai bên cùng thống nhất vị trí tiếp nhận, người hướng dẫn, dữ liệu sử dụng và sản phẩm cần hoàn thành, thực tập mới trở thành một phần thật sự của chương trình. Cách làm này đã có ví dụ cụ thể: ngày 19/10/2026, sinh viên ngành Quản lý năng lượng của Trường Đại học Điện lực thực tập vận hành tại Công ty Cổ phần Nhiệt điện Phả Lại, tiếp cận thiết bị và các chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật. Với trường nghề, sự tham gia của doanh nghiệp có thể giúp kỹ năng thực hành sát quy trình sản xuất; với đại học, dữ liệu và bài toán thực tế có thể gắn kiến thức chuyên môn với nghiên cứu, thiết kế và ứng dụng.
Chuẩn hóa để đo chất lượng bằng kết quả
Hệ thống đào tạo có 262.346 người học, gồm 179.128 ở khối đại học và 83.218 ở khối cao đẳng, với ngành nghề trải từ cơ khí, điện, tự động hóa đến thương mại và logistics. Quy mô lớn và cơ cấu đa dạng đòi hỏi chuẩn hóa cách theo dõi tuyển sinh, học tập, tốt nghiệp, việc làm cùng phản hồi của người học và doanh nghiệp; thiếu dữ liệu chung, việc điều chỉnh chương trình dễ dựa vào cảm nhận hơn là kết quả. Định hướng sắp tới là rà soát ngành nghề và quy mô tuyển sinh theo nhu cầu doanh nghiệp, từng ngành và địa phương; tăng thời lượng thực hành, đồng thời bổ sung kỹ năng số, kỹ năng xanh, ngoại ngữ chuyên ngành và an toàn. Bộ cũng giao đầu mối phối hợp với các đơn vị chuyên môn xác định nhu cầu nhân lực thực tế, xây dựng chiến lược gắn với chiến lược chung của ngành và rà soát vị trí việc làm. Chuẩn hóa đào tạo vì vậy không phải đồng nhất mọi trường, mà là làm rõ chuẩn năng lực và đo được mức độ đáp ứng.
Liên kết phải tạo lợi ích nhìn thấy được
Với người học, liên kết hiệu quả giúp biết trước công việc đòi hỏi gì, có cơ hội luyện tập trên tình huống thực và chứng minh năng lực bằng sản phẩm cụ thể. Với doanh nghiệp, việc tham gia đào tạo giúp giảm khoảng cách giữa yêu cầu tuyển dụng và kỹ năng đầu vào; với trường nghề, đại học, phản hồi của đơn vị sử dụng lao động là căn cứ để điều chỉnh nội dung và quy mô tuyển sinh. Nhưng hợp tác sẽ khó bền nếu chỉ dựa vào từng hoạt động riêng lẻ. Các trường cần cập nhật thay đổi công nghệ, duy trì trao đổi với doanh nghiệp và phối hợp với cơ quan quản lý để dự báo nhân lực theo ngành, địa phương. Kết luận quan trọng không nằm ở việc mở rộng mạng lưới thêm bao nhiêu, mà ở khả năng biến mạng lưới hiện có thành chương trình có chuẩn năng lực, thực hành được giám sát và đầu ra được theo dõi. Đó mới là cách ngành Công Thương biến đào tạo nhân lực thành nguồn cung đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp, đồng thời mở rộng cơ hội nghề nghiệp thực chất cho người học.
