Xác thực danh tính để không còn người bán vô hình
Bán thực phẩm online là hoạt động giới thiệu, nhận đơn và cung cấp thực phẩm qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội hoặc ứng dụng giao hàng, dù người bán có cửa hàng vật lý hay không. Đây là một thị trường tiện lợi nhưng không thể đứng ngoài các yêu cầu an toàn thực phẩm.
Chiều 24/10, khi thảo luận dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, các đại biểu Quốc hội đề nghị tăng hậu kiểm và phân định rõ trách nhiệm của những chủ thể kinh doanh thực phẩm, nhất là trên môi trường mạng. Đề xuất đáng chú ý là bắt buộc cá nhân, tổ chức bán trên sàn và mạng xã hội như Facebook, TikTok xác thực danh tính điện tử, gắn tài khoản với thông tin định danh để hạn chế tài khoản ảo. Khi có ngộ độc, người bán không nên có thể biến mất bằng cách khóa tài khoản, tắt số điện thoại hay xóa trang bán hàng.
Lý do phải hành động đã rõ: mô hình “3 không” — không cửa hàng vật lý, không đăng ký kinh doanh, không giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm — đang xuất hiện trong hoạt động bán hàng trên mạng xã hội. Xác thực người bán không thay thế kiểm tra chất lượng, nhưng là điều kiện căn bản để truy trách nhiệm và bảo vệ cả người mua lẫn cơ sở kinh doanh tuân thủ quy định.
Hậu kiểm phải theo rủi ro, trách nhiệm phải đến đúng người
Chỉ xác minh tài khoản lúc đăng ký là chưa đủ. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung đề nghị chuyển trọng tâm sang quản lý theo nguy cơ, kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng và tăng cường hậu kiểm thực phẩm dựa trên dữ liệu. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc chỉ dựa vào giấy tờ được tải lên ứng dụng: cần kết hợp kiểm tra thông tin, lấy mẫu ngẫu nhiên và kiểm tra đột xuất ở điểm kinh doanh có nguy cơ cao.
Trách nhiệm cũng cần được phân lớp. Người trực tiếp sản xuất, kinh doanh chịu trách nhiệm về chất lượng và độ an toàn; nền tảng phải yêu cầu công khai thông tin người bán, tiếp nhận phản ánh và phối hợp cung cấp dữ liệu truy xuất. Đại biểu Nguyễn Văn Quảng còn đề nghị đưa người quảng cáo thực phẩm vào diện hậu kiểm, kiểm tra cả tính xác thực của nội dung họ truyền tải.
Đề xuất đặt mốc 24 giờ để nền tảng gỡ sản phẩm, tạm khóa hoặc đóng gian hàng vi phạm sau cảnh báo của cơ quan quản lý hay phản ánh có căn cứ của người tiêu dùng là một hướng xử lý cụ thể. Nhưng tốc độ gỡ bỏ chỉ có ý nghĩa nếu việc xác minh cảnh báo, lưu dữ liệu và xử lý người bán được thực hiện đồng bộ.
Luật Thương mại điện tử và nghị định liên quan được nêu là có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, với yêu cầu xác thực người bán trên các nền tảng thương mại điện tử trung gian. Cơ quan quản lý tại TP.HCM cũng cho biết sẽ đề xuất tăng chia sẻ thông tin liên ngành với nền tảng và đơn vị giao nhận, đồng thời nâng năng lực truy xuất chủ thể vi phạm.
Quán ăn trực tuyến: tiện cho khách, khó cho quản lý
Quán ăn trực tuyến cho phép đặt bữa trưa, đồ uống hay suất ăn đêm chỉ qua vài thao tác, nhưng người mua thường lựa chọn theo tiện lợi, đánh giá, giá cả và khuyến mãi mà ít kiểm tra vệ sinh hoặc giấy chứng nhận. Khoảng cách giữa điều khách nhìn thấy trên màn hình và nơi món ăn thực sự được chế biến là lỗ hổng quản lý đáng lo.
Khi xảy ra ngộ độc, việc xác định bếp ở đâu, nguyên liệu từ nguồn nào, thực phẩm được bảo quản ra sao và ai chịu trách nhiệm có thể gặp trở ngại. Vì vậy, quy định cần bao quát cả điều kiện vệ sinh trong giao vận, thời gian và nhiệt độ phù hợp với từng loại thực phẩm; nếu khâu giao nhận bị bỏ trống, truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm sẽ khó hiệu quả.
Người mua cũng không nên xem lượt đánh giá là bằng chứng an toàn. Trước khi đặt món, hãy tìm thông tin nhận diện và địa chỉ của cơ sở, xem mô tả sản phẩm, lưu lại đơn hàng và phản ánh nếu có dấu hiệu bất thường. Người mua và shipper cần có kênh báo cáo chính thức, thay vì chỉ liên hệ riêng với người bán. Việc yêu cầu đăng giấy tờ mà không xác minh thực tế có nguy cơ biến quy định thành hình thức.
Bán hàng qua mạng không làm nhẹ nghĩa vụ bảo đảm an toàn thực phẩm. Kết luận cần đi xa hơn việc siết một khâu: xác thực để biết ai bán, hậu kiểm để biết họ đang làm gì và phân định trách nhiệm để khi có sự cố, người tiêu dùng không bị bỏ lại giữa nền tảng, người bán và đơn vị giao hàng.
