Dạy thật học thật: Không còn là khẩu hiệu mà là nguyên tắc bắt buộc
Chính sách dạy thật học thật là chương trình hành động mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặt yêu cầu mọi hoạt động dạy học, kiểm tra, thi cử và đánh giá phải trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất người học, không chạy theo thành tích hình thức và không áp đặt chỉ tiêu điểm số cho giáo viên, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, liêm chính và thực chất.
Điểm mấu chốt của chính sách giáo dục mới này là biến tinh thần “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” thành yêu cầu xuyên suốt trong quản lý, giảng dạy và kiểm tra. Nói cách khác, Bộ không chỉ kêu gọi sự trung thực mà đang ràng buộc cả hệ thống phải thay đổi cách vận hành: từ chạy theo tỷ lệ học sinh khá, giỏi sang coi trọng đánh giá học sinh thực tế. Các cơ sở giáo dục buộc phải tổ chức dạy học, kiểm tra, tuyển sinh và kiểm định chất lượng sao cho kết quả phản ánh đúng năng lực người học, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức. Đây là bước chuyển mang tính “cắt đứt” với bệnh thành tích lâu nay.
Chấm dứt áp đặt chỉ tiêu điểm số: Giảm áp lực ảo, tăng trách nhiệm thực
Khi Bộ Giáo dục tuyên bố không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên, hệ thống thành tích ảo bị đánh thẳng vào gốc. Trước đây, rất nhiều giáo viên buộc phải "đẹp hóa" điểm số để đáp ứng chỉ tiêu, kéo theo bệnh nâng điểm, sửa học bạ, thổi phồng chất lượng. Chương trình hành động mới đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi gian lận trong thi cử, nghiên cứu khoa học, nâng điểm và làm sai lệch học bạ. Điều này không chỉ bảo vệ uy tín của thầy cô mà còn bảo vệ giá trị của từng kết quả học tập của học sinh.
Tuy nhiên, từ bỏ chỉ tiêu điểm số không đồng nghĩa với bỏ qua trách nhiệm. Cán bộ quản lý trường học được quy định phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của mọi kết quả đánh giá, thi cử. Đây là sự chuyển dịch thông minh: thay vì dùng tỷ lệ học sinh giỏi để đánh giá nhà trường, chương trình buộc lãnh đạo phải đảm bảo môi trường liêm chính và kỷ luật. Một câu nói tiêu biểu của chương trình là: "100% cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục xây dựng và duy trì môi trường dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật" đến năm 2030.
Xây dựng văn hóa liêm chính và đánh giá học sinh thực tế
Chính sách dạy thật học thật gắn chặt với mục tiêu xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và nội dung thực chất trong toàn ngành. Chương trình hướng tới một môi trường giáo dục kỷ cương, dân chủ, an toàn, lấy người học làm trung tâm, nơi phẩm chất và năng lực được đánh giá bằng việc học và làm thật, không phải qua những phong trào thi đua hình thức. Các cơ sở giáo dục được yêu cầu đảm bảo hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử và kiểm định chất lượng phản ánh đúng khả năng, phẩm chất người học, không chạy theo thành tích. Đây là cách bảo vệ giá trị bằng cấp, chứng chỉ và uy tín học thuật lâu dài.
Đánh giá học sinh thực tế trong bối cảnh mới không chỉ là chấm bài trung thực. Người học được yêu cầu "học thật để có tri thức thật, năng lực thật, trung thực trong kiểm tra, thi cử, không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả". Đồng thời, chương trình đặt ra nhiệm vụ xây dựng các quy định về liêm chính học thuật; phòng, chống đạo văn, làm thay và gian lận bằng công nghệ; hướng dẫn việc trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm. Đó là cách đưa chuẩn mực trung thực vào từng bài tập, bài kiểm tra, thay vì chỉ nhắc đến trong các khẩu hiệu.
Giảm hình thức, giảm cuộc thi: Tập trung vào nội dung học tập có giá trị
Một điểm tích cực nhưng dễ bị bỏ qua của chính sách giáo dục mới là chủ trương khắc phục bệnh thành tích, cắt giảm sổ sách và các cuộc thi không thiết thực. Bộ yêu cầu toàn ngành rà soát hồ sơ, báo cáo, kỳ thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động gây áp lực thành tích nhưng không mang lại giá trị học tập thực chất. Điều này sẽ giải phóng thời gian và năng lượng cho cả thầy và trò, để họ tập trung vào nội dung học tập, rèn luyện kỹ năng chứ không phải luyện "thành tích".
Ở cấp quản lý, báo cáo và thống kê được định hướng thực hiện trên môi trường số theo nguyên tắc "một dữ liệu chỉ thu thập một lần" nhằm giảm tối đa hồ sơ trùng lặp. Các cơ sở giáo dục cũng được yêu cầu không tạo thêm sổ sách, cuộc họp và hoạt động hình thức. Giáo viên không bị huy động làm nhiệm vụ hành chính hay phong trào ngoài chức năng, trừ khi pháp luật quy định khác. Nếu thực thi nghiêm túc, chính sách này chuyển trọng tâm giáo dục từ "làm cho đủ" sang "làm cho đáng", tức ưu tiên hoạt động có tác động trực tiếp đến việc học của học sinh.
