Chính sách dừng cuộc thi học sinh giỏi: Thay đổi lớn nhưng cần thiết
Quy định dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường và cấp xã là một chính sách giáo dục mới nhằm giảm áp lực học tập, cắt bỏ bệnh thành tích và trả lại thời gian cho việc dạy – học thực chất trong nhà trường phổ thông. Bộ GD-ĐT đã ban hành Công văn 5922/BGDĐT-GDPT ngày 3-9 về việc giảm các kỳ kiểm tra trung gian, hồ sơ, sổ sách, họp hành và báo cáo trong các cơ sở giáo dục. Trọng tâm là yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi và giáo viên giỏi cấp trường, cấp xã, ngoại trừ khi cần chọn đội tuyển đi thi cấp cao hơn. Đây không phải động thái “siết lại” phong trào mà là cú phanh với văn hóa thi đua quá mức, kéo theo áp lực nặng nề lên học sinh và gia đình.
Giảm hồ sơ, giảm họp, giảm thi: Thêm thời gian cho việc học thật
Thông điệp rõ nhất của chính sách giáo dục mới này là cắt bỏ những gì “thừa giấy vẽ voi” để trả lại nguồn lực cho lớp học. Bộ GD-ĐT nêu mục tiêu giảm các cuộc thi trung gian, giấy tờ, họp hành và thủ tục hành chính để dành nhiều thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và bồi dưỡng chuyên môn. Trong năm học 2026-2027, hệ thống hồ sơ, sổ sách cũng sẽ dần được số hóa theo lộ trình của Bộ. Nếu được thực hiện nghiêm, giáo viên sẽ bớt phải “chạy minh chứng”, bớt dự thi hình thức, còn học sinh bớt bị lôi vào hết sân chơi này đến cuộc thi khác chỉ để đủ chỉ tiêu thành tích. Theo công văn 5922, việc giảm các cuộc thi là để “giảm áp lực và hình thức, tăng chất lượng, hiệu quả, tính thực chất trong hoạt động giáo dục”.
Dừng thi học sinh giỏi cấp trường, xã: Áp lực điểm số sẽ đổi thành áp lực gì?
Điểm then chốt gây chú ý là yêu cầu dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường và cấp xã. Về nguyên tắc, các kỳ thi chỉ còn được tổ chức khi thực sự cần thiết để chọn đội tuyển tham dự cấp tỉnh, quốc gia và phải bảo đảm tính thực chất, khách quan, không gây áp lực. Điều này chạm thẳng vào một “vùng nhạy cảm”: nhiều năm qua, danh hiệu học sinh giỏi cấp trường, cấp huyện là thước đo quen thuộc để phụ huynh “so con nhà mình với con nhà người ta”. Khi thước đo này bị rút đi, nếu phụ huynh không kịp thay đổi, áp lực có thể chuyển từ huy chương, giấy khen sang các hình thức ganh đua mới như chứng chỉ, cuộc thi bên ngoài chương trình. Chính sách này chỉ giảm áp lực học tập khi người lớn thực sự chấp nhận rằng không phải đứa trẻ nào cũng cần – hay nên – là “học sinh giỏi” theo nghĩa thi cử thành tích.
Phụ huynh cần biết: Điều chỉnh kỳ vọng, thay đổi văn hóa ganh đua
Điều phụ huynh cần biết không chỉ là “dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã” mà là tinh thần đứng sau nó: chống bệnh thành tích, xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh, phù hợp lứa tuổi. Các cuộc thi, hoạt động phải có mục tiêu rõ ràng, gắn với chương trình, phù hợp tâm sinh lý trẻ và không tạo chi phí, áp lực bắt buộc cho học sinh, cha mẹ. Bộ cũng nhấn mạnh không được biến các sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, AI thành kỳ thi, và không dùng số lượng giải thưởng làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hay ép buộc học sinh tham gia. Với bối cảnh đó, phụ huynh cần chuyển trọng tâm kỳ vọng từ bảng thành tích sang năng lực tự học, sức khỏe tinh thần, kỹ năng sống – những thứ không thể đo bằng giấy khen.
Từ trường học đến gia đình: Nếu không thay đổi cùng nhau, chính sách sẽ mất tác dụng
Bộ GD-ĐT khẳng định việc giảm các cuộc thi không nhằm hạn chế hoạt động trải nghiệm hay phát triển năng lực học sinh, giáo viên mà để loại bỏ hoạt động hình thức, lặp lại, không có giá trị thực tiễn. Tuy nhiên, để mục tiêu giảm áp lực học tập thành hiện thực, nhà trường và phụ huynh phải cùng thay đổi. Trường học cần kiên quyết không biến mọi hoạt động thành phong trào thi đua, không mở rộng quy mô, số vòng, nội dung thi vượt nhu cầu phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Phụ huynh cần ngừng coi số lượng huy chương, giải thưởng là “bản CV thu nhỏ” của con và chấp nhận rằng một môi trường ít thi cử hơn không làm giảm cơ hội của trẻ, mà giúp các em học sâu hơn, sống cân bằng hơn. Khi ấy, dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường và xã mới thật sự là bước tiến, không phải một khoảng trống đáng lo.
