Góp ý phải là quyền lựa chọn, không phải chọn giờ học
Chương trình học bổ sung là những nội dung giáo dục được đề xuất thêm bên cạnh chương trình hiện hành, gồm phần nền tảng dành cho mọi học sinh và phần mở rộng theo nhu cầu, với cách tổ chức và quy định thu tiền khác nhau. Ngày 13.11.2026, TP.HCM lấy ý kiến các cơ sở giáo dục và phụ huynh về dự thảo quyết định bổ sung chương trình giáo dục mầm non, phổ thông, theo nhiệm vụ giao cho Sở Giáo dục và Đào tạo từ Luật Phát triển đô thị và Nghị quyết 39 của HĐND thành phố. Đây là cơ hội để định rõ điều gì học sinh cần được tiếp cận chung, điều gì gia đình có thể tự chọn. Nhưng tham vấn sẽ mất ý nghĩa nếu trường chỉ hỏi phụ huynh muốn xếp lớp vào thời điểm nào, thay vì có đăng ký môn đó hay không.
Phản ánh từ phụ huynh cho thấy một số trường vẫn giữ cách lấy ý kiến cũ: đưa ra hai phương án xếp lịch cho các môn liên kết, thậm chí gợi ý gia đình chọn một phương án, nhưng không hỏi có muốn cho con tham gia hay không. Có phụ huynh cho biết trường tiếp tục gửi phiếu thu như trước; một gia đình phản ánh con học bốn môn liên kết với tổng phí gần 700.000 đồng mỗi tháng. Những trường hợp này cho thấy lựa chọn hình thức tổ chức không thể thay thế quyền đăng ký hoặc từ chối từng nội dung. Ý kiến phụ huynh cần được ghi nhận trước khi chốt hoạt động, chứ không phải sau khi thời khóa biểu và khoản thu đã thành việc đã rồi.
Ranh giới cần rõ: nền tảng miễn phí, nâng cao theo nhu cầu
Dự thảo đề xuất các chủ đề như tiếng Anh theo định hướng chuẩn quốc tế, tin học và trí tuệ nhân tạo, STEM/STEAM, giáo dục địa phương, kỹ năng sống, hiểu biết tài chính cá nhân, an toàn mạng, nghệ thuật và thể chất nâng cao. Tuy nhiên, tên lĩnh vực rộng không có nghĩa mọi nội dung trong đó đều có thể thu tiền. Phần cơ bản, nền tảng và cần thiết cho người học phải được tổ chức dưới hình thức hoạt động tăng cường không thu phí; nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu mới có thể tổ chức theo nhu cầu, ngoài thời gian chính khóa và hoạt động tăng cường.
Đây là ranh giới đúng, nhưng chỉ hữu hiệu nếu trường giải thích cụ thể mỗi lớp học thuộc nhóm nào và vì sao. Trường chỉ được thu đối với hoạt động theo nhu cầu và nội dung bổ sung có thu ở bậc mầm non, theo danh mục và mức thu do cơ quan có thẩm quyền quy định; không được chuyển nội dung tăng cường hoặc phần Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sang diện tự chọn để thu tiền. Gia đình cần quyền chọn từng môn, không bị buộc đăng ký gói ghép hoặc tham gia để con được học bán trú. Không tham gia hoạt động theo nhu cầu cũng không thể trở thành lý do khiến học sinh bị bất lợi.
Minh bạch khoản thu và bảo đảm phương án thay thế
Quyền từ chối phải đi kèm bảo đảm rõ ràng: học sinh không tham gia hoạt động theo nhu cầu cần được bố trí hoạt động giáo dục phù hợp; việc tham gia hay không không được dùng để đánh giá, xếp loại hoặc xét thi đua. Kết quả học chương trình bổ sung cũng không được dùng làm điều kiện lên lớp, hoàn thành chương trình hay tốt nghiệp. Những nguyên tắc này ngăn một lựa chọn trên giấy biến thành áp lực thực tế trong lớp học.
Trước khi tổ chức và mỗi khi điều chỉnh, trường phải công khai nội dung, thời lượng, người thực hiện, học liệu và mức thu nếu có, cả trên trang thông tin điện tử lẫn tại trụ sở. Công khai như vậy giúp phụ huynh đối chiếu khoản thu trường học với hoạt động thực tế, thay vì chỉ nhận phiếu đóng tiền mà thiếu thông tin. Các chương trình, đề án và hoạt động đã triển khai trước khi quyết định có hiệu lực được đề xuất tiếp tục đến hết năm học 2026–2027; trường sẽ rà soát, điều chỉnh để áp dụng quy định mới từ năm học 2027–2028. Khoảng chuyển tiếp này nên được dùng để hỏi ý kiến thực chất và sửa cách tổ chức, không phải để duy trì những khoản thu thiếu giải thích.
Tham vấn chỉ đáng tin khi gia đình có quyền nói không
Bổ sung kiến thức có thể mở thêm cơ hội học tập, nhưng không nên đánh đổi bằng việc làm mờ ranh giới giữa phần giáo dục cần bảo đảm cho mọi học sinh và dịch vụ nâng cao theo lựa chọn. TP.HCM cần lấy ý kiến phụ huynh về cả nội dung, cách tổ chức, thời lượng và quyền đăng ký riêng từng môn, thay vì giới hạn câu hỏi ở việc xếp lịch. Các trường cũng cần chứng minh rõ hoạt động nào miễn phí, hoạt động nào thu tiền, căn cứ thu là gì và học sinh không tham gia sẽ được học gì thay thế.
Kết luận nên đơn giản: gia đình có quyền lựa chọn, còn nhà trường có nghĩa vụ giải trình. Khi phụ huynh được góp ý trước, thông tin được công khai và học sinh không bị phạt vì từ chối, chương trình học bổ sung mới có thể đáp ứng nhu cầu mà không tạo thêm áp lực hoặc biến hoạt động tăng cường thành khoản thu khó kiểm chứng.
