Từ chiếc bình gốm đến hành trình trải nghiệm
Làng nghề trải nghiệm du lịch là mô hình trong đó sản phẩm thủ công không chỉ được bán như hàng hóa mà còn trở thành trung tâm của các hoạt động tham quan, tham gia sản xuất, nghe kể chuyện nghệ nhân và khám phá đời sống văn hóa địa phương, qua đó tạo ra giá trị dịch vụ du lịch mới dựa trên chính nghề truyền thống.
Điểm mấu chốt của làng nghề gốm hôm nay không còn là bán càng nhiều bình, chén, lọ càng tốt, mà là biến mỗi sản phẩm thành cánh cửa mở vào một trải nghiệm. Khi du khách trực tiếp tham gia một công đoạn sản xuất, tìm hiểu câu chuyện của người thợ và trải nghiệm văn hóa bản địa, sản phẩm làng nghề trở thành một phần của hành trình du lịch, không chỉ là món đồ mua rồi bỏ quên trên kệ. Đây là bước chuyển từ “bán thứ mình làm” sang “bán điều người khác muốn cảm”. Và ở nông thôn, đó là cách thông minh để tăng giá trị mà không cần xây thêm nhà máy.
Hội chợ làng nghề và thông điệp: sống được bằng nghề nhờ du lịch
Từ ngày 8 đến 12/10, tại Hà Nội diễn ra đồng thời ba sự kiện: Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22, Tuần lễ quảng bá, kết nối du lịch nông nghiệp, nông thôn và Lễ trao giải Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Đây không chỉ là hội chợ bán hàng, mà là tuyên bố rằng tương lai của gốm sứ du lịch nông thôn nằm ở dịch vụ, trải nghiệm và kết nối chuỗi giá trị.
Theo ông Nguyễn Minh Tiến, làng nghề chỉ được bảo tồn khi người thợ “sống được bằng nghề”, nghĩa là sản phẩm phải có thị trường, thu nhập phải đủ để thế hệ trẻ muốn ở lại quê. Chuỗi sự kiện năm nay nhấn mạnh trải nghiệm: nghệ nhân trực tiếp quảng diễn nghề, thao diễn thủ công mỹ nghệ trực tiếp, giao lưu với khách, đưa người xem từ vai trò người mua sang vai trò người đồng sáng tạo. Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ lần thứ 6 thu hút 453 sản phẩm của 256 tác giả, nhóm tác giả ở 5 nhóm sản phẩm, cho thấy nỗ lực sáng tạo để vượt khỏi lối mòn “hàng chợ”.
Khi du khách trở thành “người thợ trong một ngày”
Điểm khác biệt của làng nghề trải nghiệm du lịch là kéo du khách vào một bước trong quy trình làm nghề: nặn một chiếc chén gốm, in một bức tranh, nhuộm một tấm vải, thay vì chỉ đứng nhìn. Khi du khách được trực tiếp làm, trải nghiệm và hiểu câu chuyện phía sau sản phẩm, giá trị nghề truyền thống mở rộng sang lưu trú, ẩm thực và các hoạt động trải nghiệm khác, thay vì dừng ở chiếc hóa đơn mua hàng.
Các hoạt động làm gốm, tranh Đông Hồ, tò he, dệt thổ cẩm, quay tơ dệt lụa, thưởng thức ẩm thực địa phương giúp du khách chạm tay vào nhịp sống nông thôn. Giá trị của một sản phẩm gốm sứ du lịch nông thôn vì thế không chỉ nằm ở công dụng và hình thức, mà còn cộng thêm câu chuyện, kỹ năng thủ công và trải nghiệm cá nhân mà du khách mang về như một phần ký ức. Nếu du khách chỉ ghé qua vài phút để chụp ảnh, làng nghề khó mở rộng thu nhập; còn khi họ ở lại lâu hơn để ăn, ngủ, học nghề, nhiều chủ thể trong cộng đồng cùng có cơ hội chia sẻ nguồn thu.
Từ Ninh Bình tới Đà Nẵng: hình thành chuỗi du lịch văn hóa làng nghề
Nhiều địa phương đang nhìn ra cơ hội từ du lịch văn hóa làng nghề thay vì trông chờ vào thương lái. Ở Ninh Bình, kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với du lịch giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045 nhắm tới xây dựng các mô hình du lịch trải nghiệm tại Sinh Dược Gia Sinh, làng hoa cây cảnh Vị Khê, làng đá mỹ nghệ Ninh Vân. Trọng tâm không phải là đưa xe khách đến chụp hình, mà là để du khách tiếp cận một phần quy trình sản xuất và hiểu giá trị văn hóa đằng sau nghề.
Tại Đà Nẵng, không gian sáng tạo The Hangart rộng khoảng 3.000 m2 đưa 12 làng nghề truyền thống vào cùng một điểm đến, tổ chức thường xuyên 16 workshop thủ công. Du khách có thể thử làm giấy dó, gốm, chạm khắc gỗ, thêu tay, in tranh dân gian, nhuộm vải tự nhiên hoặc làm sản phẩm thảo dược – một dạng “phòng thí nghiệm” sống động của thủ công mỹ nghệ trực tiếp. Ở tầm vĩ mô, hội chợ năm nay kết nối sản phẩm làng nghề, thủ công mỹ nghệ, sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên với đặc sản vùng miền trong không gian “Ngôi nhà chung”, tái hiện du lịch ba miền và hướng tới kinh tế nông thôn bền vững thông qua du lịch xanh.
Thách thức hạ tầng và lời nhắc về chất lượng trải nghiệm
Dù xu hướng gắn làng nghề với du lịch đang lên, chuyển từ sản xuất hàng hóa sang phát triển sản phẩm du lịch không hề dễ. Nhiều làng nghề vẫn ở quy mô hộ gia đình, hạ tầng đón khách hạn chế, thiếu nhân lực trẻ cho hoạt động du lịch. Nếu chỉ chăm chăm “bán vé trải nghiệm” mà bỏ qua chất lượng sản phẩm, tính xác thực của câu chuyện hay không gian đón tiếp, mô hình này dễ biến thành sân khấu hóa rỗng.
Ông Nguyễn Minh Tiến nhấn mạnh rằng để du khách quay lại, điểm đến phải đáp ứng những nhu cầu rất đời thường: giao thông thuận tiện, không gian sạch sẽ, nhà vệ sinh phù hợp, giá dịch vụ rõ ràng, đón tiếp thân thiện và an toàn. Về dài hạn, số hóa quảng bá, chuẩn hóa sản phẩm, đào tạo kỹ năng du lịch cho người dân và tăng liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp với cộng đồng là điều kiện để làng nghề vừa đổi mới sản phẩm, vừa xây dựng hạ tầng dịch vụ bền vững. Nói cách khác, nếu không coi trải nghiệm là một “sản phẩm nghiêm túc” được thiết kế chuyên nghiệp, làng nghề khó giữ được lợi thế mới tìm lại.
