Từ lò gốm đến điểm đến: làng nghề bước vào kỷ nguyên trải nghiệm
Làng gốm du lịch trải nghiệm là mô hình trong đó làng nghề không chỉ bán sản phẩm gốm sứ truyền thống Việt Nam mà còn tổ chức tham quan, thực hành, kể chuyện nghề và kết nối đời sống cộng đồng, biến cả không gian sản xuất thành điểm đến văn hóa cho du khách nội địa và du khách quốc tế Thanh Hà. Đây không phải thay đổi nhỏ, mà là bước chuyển từ tư duy “bán cái mình làm” sang “bán điều người khác muốn cảm và muốn nhớ”. Tại phường Hội An Tây, nhờ đầu tư chăm sóc điểm đến, lượng khách đến làng rau Trà Quế và làng gốm Thanh Hà tăng đều từ đầu năm đến nay. Hai điểm này đón tổng 220.000 lượt khách, hơn 80% là khách quốc tế, đạt 70% kế hoạch năm 2026. Con số này cho thấy: khi làng nghề chịu thay đổi, thị trường sẽ trả lời bằng dòng người và dòng tiền. Câu chuyện ở Thanh Hà và cụm xưởng gốm Chánh Hiệp (TP.HCM) cho thấy một xu hướng rõ ràng: làng nghề nào biết biến mình thành trải nghiệm, làng nghề đó có cơ hội sống khỏe trong kinh tế du lịch làng nghề.
Thanh Hà: khi du khách quốc tế trả tiền cho ký ức, không chỉ cho món gốm
Làng gốm Thanh Hà đang là ví dụ thuyết phục nhất cho sức hút của mô hình làng gốm du lịch trải nghiệm. Riêng Thanh Hà đã thu hút 190.000 lượt khách, trong đó 144.000 là khách quốc tế và 46.000 là khách nội địa. Nói cách khác, hơn 3 trong 4 người bước vào làng là du khách quốc tế Thanh Hà đến từ các thị trường châu Âu và châu Á, nổi bật là Hàn Quốc, Đài Loan. Điều họ tìm kiếm không chỉ là một chiếc bình hay chiếc chén. Địa phương đã tổ chức lễ đón nhận danh hiệu “Làng gốm Thanh Hà - Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025”, giỗ tổ nghề gốm, lễ hội sông Cổ Cò và đặc biệt là sản phẩm “Về Thanh Hà - Chạm gốm, nghe bài chòi”. Ở đây, du khách được chạm vào đất, nghe tiếng lửa, xem thợ tạo hình, rồi ngồi nghe bài chòi giữa không gian làng. Khi một chuyến đi gắn với lễ hội, âm nhạc dân gian và câu chuyện nghề, món gốm mang về không còn là hàng lưu niệm rời rạc, mà là vật chứng của một ký ức trọn vẹn.
Chánh Hiệp: xưởng gốm thành lớp học mở về gốm sứ truyền thống Việt Nam
Nếu Thanh Hà là làng, thì Chánh Hiệp là cụm xưởng đang âm thầm tái định nghĩa du lịch nội đô. Tại phường Chánh Hiệp, các nhà xưởng gốm được phát triển thành hành trình khám phá nghề truyền thống qua tham quan, thực hành và trò chuyện với người thợ. Du khách đi trên con đường đất đỏ Lò Lu để đến xưởng Nam Long, Việt Long, nhìn thấy chum, chậu, gạch, chén bát được tạo nên ngay trước mắt. Đại diện InoGroup định hướng cụm Nam Long – Việt Long kết hợp bảo tồn sản phẩm truyền thống với sản xuất gốm sứ ứng dụng công nghệ hiện đại. Nam Long giữ lò củi, phục dựng lò rồng, sản xuất gạch, ngói hoa sen, hoa cúc thời Lý – Trần; Việt Long dùng lò gas, làm chén bát Bình Dương và gốm công nghệ cao. Sản phẩm của Nam Long đã góp mặt trong các công trình phục dựng như lăng Thái hậu Từ Dũ ở Huế, đường làng Cổ Loa ở Đông Anh. Ở đây, gốm sứ truyền thống Việt Nam không nằm im trong tủ kính; nó sống trong lửa lò, trong tay người thợ và trong câu chuyện kể trực tiếp cho khách tham quan.
Bán trải nghiệm: giá trị kinh tế cao hơn và sinh kế bền hơn
Điểm chung giữa Thanh Hà và Chánh Hiệp là cùng chuyển từ bán sản phẩm sang bán trải nghiệm. Khi du khách được quan sát, thực hành và lắng nghe người thợ, hành trình khám phá gốm có thêm chiều sâu, góp phần nuôi dưỡng sự quan tâm với di sản địa phương. Giá trị chuyến đi nằm ở quá trình tìm hiểu lịch sử làng nghề, kỹ thuật chế tác và đời sống cộng đồng; món đồ tự tay làm ra có ý nghĩa hơn vì gắn với câu chuyện tại nơi sản xuất. Về phía địa phương, nhờ đầu tư chăm sóc điểm đến, tổ chức lễ hội, lớp truyền nghề cho 30 người dân và xây dựng đề án du lịch cộng đồng, lượng khách tăng rõ rệt. Cùng lúc, kinh tế du lịch làng nghề giúp đa dạng hóa nguồn thu, thay vì phụ thuộc vào đầu ra sản phẩm gốm vốn dễ bị cạnh tranh công nghiệp. Nói thẳng: một tour trải nghiệm có thể mang lại thu nhập cho cả người thợ, hướng dẫn viên, hộ bán hàng nhỏ lẻ, thay vì chỉ một lò gốm hưởng lợi từ đơn hàng sỉ.
Tương lai: kết nối du lịch, bảo tồn kỹ thuật và giáo dục thế hệ mới
Điều đáng chú ý là các mô hình này không dừng ở chuyện “đón khách cho vui”. Phường Hội An Tây tiếp tục xây dựng đề án phát triển du lịch cộng đồng tại làng rau Trà Quế và đầu tư hệ thống điện ngầm để tăng an toàn, làm đẹp lối tham quan. Ở Chánh Hiệp, các doanh nghiệp lữ hành nhìn thấy tiềm năng khi kết nối làng nghề gốm Bình Dương với văn hóa, lịch sử trong tour nội đô. Theo một đơn vị lữ hành, trải nghiệm tự tay làm gốm phù hợp với học sinh, người yêu văn hóa và khách quốc tế; muốn giữ chân khách, cần kết nối nhà xưởng, khu trưng bày, không gian trải nghiệm với dịch vụ khác, đồng thời phát triển sản phẩm lưu niệm phù hợp. Bên cạnh khách du lịch, nhiều đoàn học sinh đến tham quan, tìm hiểu nghề và trải nghiệm thực tế. Kết luận công bằng là: nếu biết kết nối du lịch với bảo tồn kỹ thuật truyền thống và sinh kế địa phương, làng gốm không chỉ “sống sót” mà còn có thể trở thành lớp học sống động về di sản cho cả thế hệ hôm nay và mai sau.
